diendandoanhnghiep.vn

Nghiên cứu - Trao đổi

Phân định rõ thẩm quyền quản lý thị trường hàng hóa phái sinh

Yến Nhung

Hoàn thiện khung pháp lý cho giao dịch hàng hóa phái sinh không chỉ dừng ở thiết lập các công cụ quản trị rủi ro mà còn phải phân định rõ thẩm quyền quản lý, giám sát.

Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh (Dự thảo) gồm 8 chương, 57 điều, được xây dựng nhằm thiết lập khung khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ và chuyên biệt cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh. Qua đó, tạo cơ sở để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất sử dụng công cụ phòng ngừa biến động giá, gắn hoạt động giao dịch phái sinh với sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất khẩu và tiêu thụ hàng hóa.

Trong bối cảnh giá nông sản, nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh, doanh nghiệp rất cần công cụ phòng ngừa rủi ro thay vì chỉ chịu tác động thụ động từ thị trường - Ảnh: ITN
Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh gồm 8 chương, 57 điều - Ảnh: ITN

Dự thảo đồng thời hướng tới hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, giao nhận, quản trị rủi ro và giám sát thị trường, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, từ thực tiễn vận hành thị trường và yêu cầu bảo đảm an toàn, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, bên cạnh thiết kế các công cụ quản lý, Dự thảo cần xác lập rõ ranh giới thẩm quyền giữa các chủ thể, đặc biệt trong quản lý hoạt động giao dịch, giám sát rủi ro và kiểm soát hàng hóa cơ sở.

Tham gia thảo luận tại tổ về Dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Việt Hà, Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang đặc biệt lưu ý việc Dự thảo đang giao cho Sở Giao dịch hàng hóa thẩm quyền khá rộng trong xây dựng các quy chế về giá, thành viên tham gia và thanh toán bù trừ.

Theo đại biểu, giá tham chiếu và giá thanh toán là căn cứ cốt lõi để xác định lãi, lỗ, vị thế giao dịch cũng như nghĩa vụ ký quỹ và thanh toán của các bên. Do đó, nguyên tắc xác định giá cần được quy định ngay trong Luật, đồng thời phải có cơ chế kiểm chứng độc lập nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch.

Đáng chú ý, theo khoản 3 và khoản 5 Điều 12 Dự thảo, Sở Giao dịch hàng hóa được trao quyền xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện hệ thống quy chế điều chỉnh trực tiếp thị trường, đồng thời có thẩm quyền chấp thuận tư cách thành viên.

Đại biểu Nguyễn Việt Hà cho rằng, việc trao quyền chủ động cho Sở Giao dịch là cần thiết để bảo đảm tính linh hoạt trong vận hành thị trường. Tuy nhiên, cần cân nhắc giới hạn thẩm quyền bởi các quy chế này có thể tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của các chủ thể tham gia.

Để khuyến khích doanh nghiệp sử dụng giao dịch hàng hóa phái sinh, cần có cơ chế bảo vệ người thực hiện đúng quy trình và đánh giá khoản lỗ trên tổng thể hiệu quả phòng ngừa rủi ro - Ảnh: ITN
Dự thảo cần xác lập rõ ranh giới thẩm quyền giữa các chủ thể, đặc biệt trong quản lý hoạt động giao dịch, giám sát rủi ro và kiểm soát hàng hóa cơ sở - Ảnh: ITN

Cụ thể, quy chế thành viên có thể quyết định doanh nghiệp có được tiếp cận thị trường hay không; quy chế ký quỹ có thể làm thay đổi nhu cầu vốn và khả năng duy trì vị thế giao dịch; trong khi quy chế giới hạn vị thế có thể buộc nhà đầu tư phải giảm hoặc đóng giao dịch.

Từ đó, đại biểu đề nghị cần phân định rõ nội dung nào thuộc thẩm quyền quy định của cơ quan quản lý nhà nước, nội dung nào được giao cho Sở Giao dịch chủ động quyết định. Những vấn đề có ảnh hưởng lớn đến quyền tiếp cận thị trường, nghĩa vụ tài chính và mức độ rủi ro của thành viên cần được đặt trong khuôn khổ nguyên tắc, tiêu chuẩn và cơ chế giám sát do cơ quan nhà nước quy định, thay vì giao toàn bộ cho Sở Giao dịch tự quyết định.

Liên quan đến vấn đề này, đại biểu Tạ Lê Thanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng cũng đề nghị xác định rõ bản chất của giao dịch hàng hóa phái sinh là hoạt động tài chính có tài sản cơ sở là hàng hóa, từ đó thiết kế nhất quán các quy định về cơ quan quản lý và yêu cầu an toàn thị trường.

Theo đại biểu, hàng hóa vật chất là đối tượng cơ sở, còn hợp đồng phái sinh làm phát sinh quyền, nghĩa vụ và rủi ro tài chính gắn với biến động giá. Việc hợp đồng có thể được thực hiện bằng giao nhận hàng hóa khi đáo hạn không làm mất đi đặc trưng tài chính của hoạt động này.

Mặc dù Dự thảo đã quy định nhiều cơ chế quản lý rủi ro như ký quỹ, bù trừ và giới hạn vị thế, đại biểu cho rằng cách tiếp cận này chưa được thể hiện nhất quán trong việc xác định cơ quan quản lý và các yêu cầu an toàn.

Từ đó, đại biểu Tạ Lê Thanh đề nghị giao Bộ Tài chính chủ trì quản lý, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giám sát, đồng thời phân định cụ thể trách nhiệm với Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan.

Theo đề xuất, cơ quan quản lý, giám sát tài chính chịu trách nhiệm về tổ chức thị trường, hoạt động của các tổ chức trung gian, giao dịch, ký quỹ, thanh toán bù trừ, bảo vệ khách hàng và xử lý rủi ro. Trong khi đó, Bộ Công Thương và các bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm đối với hàng hóa cơ sở, tiêu chuẩn, chất lượng, kho bãi, giao nhận; theo dõi nguồn cung và thông tin giá trên thị trường hàng hóa vật chất, đồng thời tham gia ý kiến về việc niêm yết sản phẩm và sử dụng giá hàng hóa vật chất làm giá tham chiếu.

Đối với Ngân hàng Nhà nước, đại biểu đề nghị xác định rõ trách nhiệm quản lý an toàn đối với các tổ chức tín dụng tham gia thị trường, hoạt động thanh toán, ngoại hối, dòng tiền ký quỹ xuyên biên giới và phòng, chống rửa tiền theo quy định pháp luật.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu quy định cụ thể trách nhiệm phối hợp và cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Bởi nếu không có sự kết nối thông tin, việc giám sát thị trường phái sinh có thể bị phân mảnh, trong khi rủi ro tài chính lại gắn chặt với biến động của thị trường hàng hóa vật chất.

Yến Nhung

Đọc tiếp