Quảng Ninh: Dồn lực tháo “điểm nghẽn”, tăng tốc về đích đầu tư công

Năm 2026, thành phố Quảng Ninh xác định đầu tư công là một trong những động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và mở rộng không gian phát triển.

Từ nguồn tăng thu ngân sách năm 2025, Quảng Ninh đã bổ sung thêm 12.771 tỷ đồng, nâng tổng kế hoạch vốn đầu tư công tính đến ngày 23/9 lên mức 36.060 tỷ đồng. Trong cơ cấu nguồn vốn này, kế hoạch vốn năm 2026 sau điều chỉnh chiếm 32.264 tỷ đồng và vốn kéo dài từ năm 2025 sang năm 2026 là 3.796 tỷ đồng.

Từ thực tế...

Ước tính hết quý III/2026, toàn thành phố đã giải ngân được 16.342 tỷ đồng, tăng khoảng 10.095 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Để hoàn thành mục tiêu đề ra, trong quý IV, Quảng Ninh cần giải ngân thêm khoảng 12.864 tỷ đồng, bình quân mỗi tháng phải đạt 4.288 tỷ đồng. Việc tăng tốc này hướng tới mục tiêu đưa tổng giá trị giải ngân đến cuối năm đạt khoảng 29.206 tỷ đồng, bằng 150% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao đầu năm và đạt 81% tổng kế hoạch vốn sau điều chỉnh.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy tiến độ giải ngân giữa các chủ đầu tư trên địa bàn vẫn còn sự chênh lệch khá lớn. Trong số 8 chủ đầu tư cấp thành phố, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I mới giải ngân đạt 48% và Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II đạt 60%. Trái ngược với sự chậm chạp đó, toàn bộ 54/54 xã, phường, đặc khu đã hoàn thành xuất sắc chỉ tiêu giải ngân quý III do UBND tỉnh giao. Việc các địa phương hoàn thành kế hoạch chính là cơ sở thực tiễn quan trọng để tỉnh tập trung tháo gỡ khó khăn, dồn lực thúc đẩy tiến độ tại các đơn vị có tỷ lệ giải ngân thấp trong chặng đường nước rút.

Nhìn sâu vào bức tranh tổng thể của 270 dự án sử dụng vốn ngân sách cấp thành phố, những điểm nghẽn về thủ tục và thi công đang lộ rõ. Nhóm 137 dự án đã lựa chọn nhà thầu và đang triển khai thi công mới giải ngân đạt 39% kế hoạch. Đáng lo ngại hơn, 18 dự án đang trong giai đoạn lập và phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công mới chỉ đạt tỷ lệ giải ngân khiêm tốn là 7%. Bên cạnh đó, tính đến ngày 23/9, số dư tạm ứng vốn đầu tư công chưa thu hồi trên địa bàn vẫn còn ở mức rất cao, lên tới 2.752 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy tình trạng giải ngân chậm không đơn thuần nằm ở khâu thanh toán vốn. Đằng sau đó là cả một chuỗi vấn đề đan xen từ công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công, nguồn cung vật liệu đến việc nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ và thu hồi tạm ứng. Chỉ cần một mắt xích bị ách tắc sẽ ngay lập tức tác động dây chuyền, kéo chậm toàn bộ tiến độ của dự án.

Theo rà soát của Sở Tài chính, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I đang quản lý tổng nguồn vốn lên tới trên 5.360 tỷ đồng. Tuy nhiên, tính đến ngày 1/9, giá trị giải ngân mới đạt 1.559 tỷ đồng, tương đương 37,17% kế hoạch; trong đó nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 mới giải ngân được khoảng 20,96%.

Tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II, quy mô vốn còn lớn hơn khi nắm giữ 8.080 tỷ đồng. Thế nhưng tính đến ngày 1/9, đơn vị này cũng mới giải ngân được 2.701 tỷ đồng, đạt 45% kế hoạch được giao, riêng nguồn vốn kéo dài từ năm trước mới đạt 13,47%. Như vậy, tổng nguồn vốn mà hai đơn vị đang quản lý lên tới hơn 13.441 tỷ đồng.

Song song với tiến độ thi công, số dư tạm ứng kéo dài cũng là một nút thắt lớn cần phải tháo gỡ ngay. Hiện tại, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I còn gần 1.907 tỷ đồng chưa thu hồi; Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II còn gần 1.590 tỷ đồng, trong đó có nhiều khoản tồn đọng kéo dài từ các năm trước. Việc tổng số dư tạm ứng của hai đơn vị lên tới gần 3.497 tỷ đồng đang làm giảm đáng kể hiệu quả quay vòng của nguồn vốn ngân sách.

Bên cạnh vấn đề tài chính, bài toán giải phóng mặt bằng cũng đang tạo ra sức ép không nhỏ lên các chủ đầu tư. Hiện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I vẫn còn 8 dự án đang thi công bị vướng mắc về mặt bằng. Trong khi đó, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II có tới 132 dự án chưa hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, với diện tích 70,93 ha đất chưa được bàn giao, ảnh hưởng trực tiếp đến 646 tổ chức và hộ gia đình.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án bị chậm tiến độ không phải do thiếu vốn mà xuất phát từ việc mặt bằng chưa được bàn giao đồng bộ. Do đó, tháo gỡ khó khăn trong giải phóng mặt bằng được xác định là nhiệm vụ then chốt. Chính quyền các xã, phường, đặc khu cần chủ động phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư, tăng cường đối thoại trực tiếp, giải quyết kịp thời các nguyện vọng chính đáng của người dân, qua đó sớm bàn giao mặt bằng sạch để triển khai thi công liên tục.

... đến chuyển mạnh từ giải pháp sang thực thi

Ông Phạm Hồng Biên - Giám đốc Sở Tài chính cho biết, đơn vị đang tập trung rà soát sát sao tiến độ của từng dự án để kịp thời tham mưu các giải pháp tháo gỡ, chủ động điều chỉnh kế hoạch vốn theo quy định. Mục tiêu tối thượng là không để nguồn lực ngân sách bị tồn đọng trong khi các công trình đủ điều kiện triển khai lại thiếu vốn. Kết quả giải ngân thực tế sẽ là thước đo trực tiếp gắn liền với trách nhiệm của người đứng đầu và hiệu quả sử dụng nguồn vốn của từng đơn vị.

Về phía đơn vị quản lý dự án, ông Trần Việt Phương - Giám đốc BQL dự án đầu tư xây dựng khu vực I, khẳng định: Đơn vị sẽ rà soát tiến độ chi tiết đến từng gói thầu. Trong đó, ưu tiên tháo gỡ ngay khó khăn cho các dự án đã có mặt bằng và sẵn nguồn vốn nhưng khối lượng thi công còn thấp.

Theo ông Phương: Quy trình thực hiện, nghiệm thu, thanh toán và thu hồi tạm ứng sẽ được kiểm soát gắt gao theo từng tuần, gắn chặt với trách nhiệm của từng cán bộ phụ trách dự án và từng nhà thầu.

Cùng chung quyết tâm đó, ông Nguyễn Duy Kiên - Giám đốc BQL dự án đầu tư xây dựng khu vực II, chia sẻ: Do khối lượng dự án quản lý rất lớn, đơn vị đang chủ động phân loại từng nhóm công trình để có giải pháp xử lý phù hợp, phối hợp cùng địa phương giải quyết vướng mắc mặt bằng theo từng vị trí, từng hộ dân, quyết không để một điểm nghẽn nhỏ làm ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Từ góc độ quản lý nhà nước và điều hành thi công, Chủ tịch UBND thành phố Bùi Văn Khắng đặc biệt yêu cầu hai Ban Quản lý dự án phải lập bảng quản lý chi tiết từng dự án, theo dõi đầy đủ từ kế hoạch vốn, số tiền đã giải ngân, khối lượng thực hiện, khối lượng đã nghiệm thu nhưng chưa thanh toán cho đến số dư tạm ứng và thời hạn xử lý vướng mắc. Quá trình kiểm tra năng lực thực tế của nhà thầu sẽ được siết chặt. Đối với các trường hợp chậm thi công, chậm hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu hay chây ỳ hoàn ứng sẽ bị xử lý nghiêm. Những biến động về giá hay nguồn cung vật liệu không được sử dụng làm lý do để kéo dài tiến độ khi hợp đồng đã ký kết.

Đặc biệt, lãnh đạo thành phố Quảng Ninh yêu cầu hai đơn vị phải thay đổi căn bản tư duy quản lý, chuyển từ trạng thái thụ động “có dự án mới lo vật liệu” sang chủ động chuẩn bị nguồn đất đắp, đá, cát và vật liệu san nền ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Đối với các dự án lớn, trọng điểm giai đoạn 2026-2030, phương án bảo đảm vật liệu xây dựng sẽ là điều kiện bắt buộc trong hồ sơ chuẩn bị dự án.

Định kỳ hằng tuần, hai Ban Quản lý dự án phải báo cáo UBND thành phố tình hình thực hiện từng dự án dựa trên 4 chỉ tiêu cốt lõi: Giá trị khối lượng thực hiện, giá trị giải ngân, số dư và giá trị thu hồi tạm ứng, cùng kết quả giải phóng mặt bằng. Những dự án chậm tiến độ phải chỉ rõ nguyên nhân, xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân và thời hạn khắc phục. Mọi hành vi đùn đẩy, né tránh trách nhiệm sẽ bị xem xét xử lý nghiêm minh.