Xác định chuyển đổi số là con đường ngắn nhất để bứt phá và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững, Quảng Ninh đang tập trung mọi nguồn lực để đưa kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng thế hệ mới.
Với những bước đi chiến lược và hạ tầng đồng bộ, vùng đất mỏ không chỉ hướng tới mục tiêu tối ưu hóa các ngành kinh tế truyền thống mà còn kỳ vọng mở ra không gian phát triển mới, khẳng định vị thế một trong những cực tăng trưởng toàn diện của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Từ thương mại điện tử, thanh toán không tiền mặt đến Khu kinh tế số và tri thức tự do, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng những nền tảng vững chắc cho tương lai.
Lời giải cho bài toán tăng trưởng bền vững
Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, công cuộc chuyển đổi số tại Quảng Ninh đã chuyển dịch từ bề nổi (quản lý, dịch vụ công trực tuyến) sang đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng cốt lõi với chiến lược dài hạn.
Nhiều năm qua, vùng đất mỏ luôn nằm trong top đầu cả nước về tốc độ phát triển nhờ "kiềng ba chân": công nghiệp, du lịch và dịch vụ. Dù đây vẫn là nền móng, Quảng Ninh đang đứng trước áp lực cấp bách phải tìm kiếm động lực mới. Tài nguyên thiên nhiên là hữu hạn, dư địa phát triển theo chiều rộng ngày càng thu hẹp do áp lực môi trường. Để duy trì đà tăng trưởng cao gắn liền với phát triển xanh, tỉnh buộc phải nâng cao năng suất lao động và hàm lượng chất xám, thay vì thâm dụng vốn hay lao động thô.
Đó là lý do kinh tế số mang tính sống còn. Không phụ thuộc vào mặt bằng hay tài nguyên thô như kinh tế truyền thống, giá trị của kinh tế số được kiến tạo từ dữ liệu, kết nối Internet, công nghệ thông minh và tinh thần đổi mới sáng tạo.
Dòng chảy này đang thấm sâu vào từng huyết mạch của địa phương. Một sàn thương mại điện tử giúp hợp tác xã OCOP ở vùng sâu như Bình Liêu, Đông Triều bán hàng trực tiếp toàn quốc mà không cần mở cửa hàng vật lý. Một hệ thống dữ liệu tập trung giúp doanh nghiệp logistics tối ưu lộ trình, giảm thời gian chờ tại bến cảng, từ đó cắt giảm chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý dòng hàng.
Từ góc độ một doanh nghiệp trực tiếp sản xuất và xuất khẩu, ông Đỗ Quang Sáng - Chủ tịch HĐQT Công ty CP XNK Thủy sản Quảng Ninh bày tỏ sự đồng tình mạnh mẽ với định hướng này. Ông Sáng chia sẻ: Đối với ngành thủy sản xuất khẩu, thời gian và sự minh bạch về nguồn gốc dữ liệu là yếu tố sống còn khi bước ra biển lớn. Việc Quảng Ninh đẩy mạnh kinh tế số, đồng bộ hóa hạ tầng dữ liệu và số hóa các thủ tục kiểm soát, thông quan không chỉ giúp những doanh nghiệp như chúng tôi giảm thiểu tối đa chi phí logistics, mà còn tạo ra một 'hộ chiếu số' đáng tin cậy cho sản phẩm địa phương khi thâm nhập các thị trường khó tính như Nhật, châu Âu hay Mỹ... Kinh tế số đang giúp cải thiện năng suất thực tế của doanh nghiệp từng ngày.
Kinh tế số không thay thế hay phủ nhận các ngành truyền thống, mà đóng vai trò là bộ tăng tốc nâng cao năng suất toàn nền kinh tế. Chuyển động này đang diễn ra đồng đều như: thương mại điện tử bùng nổ, thanh toán không dùng tiền mặt phủ khắp các chợ truyền thống, mã QR truy xuất nguồn gốc tạo niềm tin cho người tiêu dùng.
Kiến tạo hệ sinh thái tri thức và những kỳ vọng trong dài hạn
Trên nền tảng số hóa đang hoàn thiện, tầm nhìn xa của Quảng Ninh thể hiện ở việc không dừng lại ở mức "số hóa" hoạt động sẵn có. Tỉnh chủ động đi trước một bước khi triển khai các dự án hạ tầng nền tảng lớn như: Khu công nghiệp số tập trung Tuần Châu, Đề án cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng, và đặc biệt là Đề án Khu kinh tế số và tri thức tự do trình Thủ tướng Chính phủ xem xét.
Đây là bước đi đột phá về tư duy quy hoạch kinh tế. Khác với các khu kinh tế truyền thống thu hút sản xuất cơ khí, chế tạo nặng hay logistics thuần túy, mô hình Khu kinh tế số và tri thức tự do hướng đến hệ sinh thái lý tưởng cho các ngành công nghệ cao, công nghệ thượng nguồn như: trí tuệ nhân tạo (AI), thiết kế vi mạch, bán dẫn, trung tâm dữ liệu (Data Center) và đổi mới sáng tạo.
Không gian này là sự tích hợp hữu cơ giữa nhà xưởng sản xuất với các viện nghiên cứu, trường đại học chất lượng cao, trung tâm phát triển công nghệ và cộng đồng khởi nghiệp (startup). Tất cả cùng vận hành, chia sẻ dữ liệu và cộng hưởng. Nói cách khác, nếu các khu kinh tế trước đây chủ yếu tạo giá trị từ sản xuất hàng hóa vật lý, thì khu kinh tế số hướng tới tạo giá trị từ chất xám, tri thức và tài nguyên dữ liệu được liên tục tái tạo.
Nếu được phê duyệt, tác động lan tỏa của mô hình này sẽ vượt ranh giới địa lý thông thường. Đối với doanh nghiệp, đây là cơ hội vàng gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu. Không chỉ các tập đoàn lớn, ngay cả doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã địa phương cũng dễ dàng tiếp cận các nền tảng số dùng chung, dữ liệu đám mây, giải pháp AI với chi phí hợp lý. Đây là chìa khóa để họ nâng cao năng suất, cắt giảm chi phí và mở rộng thị trường quốc tế.
Đánh giá về mô hình hệ sinh thái công nghệ này, ông Đỗ Quang Sáng nhận định thêm: Một khu kinh tế số và tri thức tự do như định hướng của tỉnh sẽ là thỏi nam châm thu hút các nguồn lực chất xám chất lượng cao. Khi các doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu cùng hội tụ tại Quảng Ninh, các doanh nghiệp truyền thống trong tỉnh sẽ có cơ hội 'đứng trên vai người khổng lồ'. Chúng tôi có thể dễ dàng tìm kiếm, đặt hàng các giải pháp tự động hóa, giải pháp quản trị thông minh bằng trí tuệ nhân tạo ngay tại địa phương thay vì phải đi thuê đối tác nước ngoài với chi phí đắt đỏ.
Đối với người dân, tác động sẽ vô cùng rõ nét trong dài hạn. Khi các văn phòng nghiên cứu, tập đoàn công nghệ đặt đại bản doanh tại đây, nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao (kỹ sư công nghệ, chuyên gia dữ liệu) sẽ tăng mạnh. Điều này mở ra cơ hội việc làm thu nhập hấp dẫn ngay tại quê hương cho thế hệ trẻ trong các lĩnh vực kỹ thuật, nghiên cứu và dịch vụ phụ trợ.
Song song đó, thành quả chuyển đổi số sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng sống hàng ngày. Từ việc đi chợ không tiền mặt, làm dịch vụ công trực tuyến tại nhà, đến theo dõi y bạ số và học tập trên các nền tảng thông minh. Mục tiêu cuối cùng vẫn là lấy người dân làm trung tâm, giúp tiếp cận dịch vụ thuận tiện, an toàn hơn, đồng thời tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.
Kinh tế số không phải ngành riêng rẽ, giá trị cốt lõi của nó là khả năng thẩm thấu, thay đổi tư duy và phương thức sản xuất trong hầu hết lĩnh vực then chốt. Với Quảng Ninh, đầu tư cho kinh tế số không phải chạy theo trào lưu, mà là sự chuẩn bị bài bản cho một mô hình tăng trưởng vững chãi dựa vào dữ liệu, tri thức và đổi mới sáng tạo.
Hiệu quả hành trình này cần thêm thời gian kiểm chứng bằng con số cụ thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng phụ thuộc vào năng suất và tăng trưởng xanh, những viên gạch nền móng kiên trì đặt xuống hôm nay chắc chắn sẽ trở thành lợi thế độc quyền, giúp vùng đất mỏ tiếp tục cất cánh trong kỷ nguyên số.
