Mọi ngành nghề đều dựa trên nền tảng con người, nhưng trí tuệ nhân tạo (AI) là lĩnh vực mà nhân lực phục vụ cho nó được bàn đến với tính chất vô cùng cấp bách - từ các nước phát triển đến những nền kinh tế đang lên như Việt Nam.
Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp tiếp tục than phiền về “cơn khát” nhân lực AI khi nhu cầu tuyển dụng tăng nhanh nhưng nguồn cung chưa theo kịp. Trong khi đó, cuộc đua AI toàn cầu đang dần chuyển từ cạnh tranh về công nghệ sang cạnh tranh về con người.
Bà Kelly Forbes, CEO của AI Asia Pacific Institute, cho rằng: “Tất cả đều xoay quanh nhân tài. Cuộc đua chip hay cuộc đua mô hình AI thực chất chỉ là hệ quả của cuộc đua giành nhân tài”.
Thực tế cho thấy, thành công đột phá của Trung Quốc trong lĩnh vực AI những năm gần đây là thành quả của một chiến lược dài hạn, bắt đầu từ giáo dục và đào tạo. Hàng trăm chương trình đào tạo AI được mở ra tại các trường đại học.
Nghiên cứu khoa học được đầu tư mạnh mẽ. Doanh nghiệp công nghệ được khuyến khích tham gia vào quá trình đào tạo và sử dụng nhân lực chất lượng cao. Sau gần một thập niên, quốc gia này đang thu hoạch những “trái ngọt” đầu tiên khi sở hữu lực lượng nghiên cứu AI thuộc nhóm lớn nhất thế giới.
Ở Việt Nam, AI xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống và sản xuất. Doanh nghiệp ứng dụng AI để tối ưu vận hành, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu và nâng cao năng suất. Các cơ quan nhà nước thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số. Nhiều địa phương đặt mục tiêu thu hút đầu tư công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và các ngành công nghiệp mới.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở vai trò người dùng. Nếu không xây dựng được đội ngũ nhân lực đủ năng lực làm chủ công nghệ, chúng ta có nguy cơ trở thành một thị trường tiêu dùng AI hơn là một mắt xích có giá trị trong chuỗi phát triển AI toàn cầu.
Thay vì chỉ tập trung vào việc ứng dụng AI nhanh đến đâu, cần quan tâm nhiều hơn đến câu chuyện đào tạo nhân lực AI bài bản đến mức nào. Nếu coi AI là một hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, thì nguồn nhân lực AI chính là nền móng của hạ tầng đó.
Ông Thiều Phương Nam, Tổng giám đốc Qualcomm khu vực Đông Dương, cho rằng: Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển nguồn nhân lực AI. Theo ông Nam, AI đòi hỏi hai nền tảng cốt lõi là toán học và phát triển phần mềm - những lĩnh vực mà người Việt có truyền thống và thế mạnh.
Đặc biệt, chúng ta không nhất thiết phải chạy đua để tạo ra một ChatGPT hay DeepSeek của riêng mình. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một thế hệ kỹ sư, nhà khoa học dữ liệu và chuyên gia AI đủ năng lực để giải quyết những bài toán của nền kinh tế Việt Nam, từ sản xuất, logistics, nông nghiệp, tài chính đến quản trị công.
Bởi xét cho cùng, quốc gia chiến thắng trong cuộc đua AI sẽ không phải là quốc gia nhập khẩu được nhiều công nghệ nhất, mà là quốc gia đào tạo được nhiều người làm chủ công nghệ nhất.
