Quảng Ninh mở rộng dư địa thu hút đầu tư từ hệ sinh thái logistics

Vị thế chiến lược ấy càng được phát huy khi hệ thống khu công nghiệp (KCN) được quy hoạch dọc các trục giao thông huyết mạch.

Nhìn từ thực tế

Đến nay, Quảng Ninh đã quy hoạch 25 KCN với tổng diện tích hơn 18.500 ha, tập trung chủ yếu tại các trọng điểm Quảng Yên, Hạ Long, Hải Hà và Móng Cái. Nhờ đó, tính riêng 7 tháng đầu năm, hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra sôi động, mang lại thu ngân sách từ xuất nhập khẩu đạt gần 11.000 tỷ đồng.

Hạ tầng logistics khu vực biên giới tiếp tục phát huy vai trò cửa ngõ, với hệ thống kho lạnh đáp ứng trên 2.500 container (tương đương 50.000 tấn hàng hóa) và khoảng 130.000 m² kho bãi bốc xếp, góp phần thu hút hơn 167 tỷ đồng phí hạ tầng cửa khẩu.

Tuy vậy, quy mô logistics của tỉnh vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng sẵn có. Toàn tỉnh hiện có 738 doanh nghiệp logistics, 23 đại lý tàu biển và 10 đơn vị hỗ trợ lai dắt. Doanh thu ngành vận tải, kho bãi cán mốc trên 37.500 tỷ đồng mỗi năm, song sản lượng container qua hệ thống cảng chỉ tiệm cận 150.000 TEU.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn vẫn chọn đưa hàng sang các cảng ngoại tỉnh để xuất khẩu. Việc này không chỉ gia tăng chi phí vận chuyển mà còn khiến Quảng Ninh bỏ lỡ giá trị gia tăng từ xếp dỡ, kho bãi, giao nhận và phân phối. Nguồn hàng thiếu ổn định, kho bãi chưa đồng bộ và thiếu hụt nhân lực chất lượng cao là những rào cản cần tập trung tháo gỡ.

Nhìn nhận rõ thực trạng đó, Quảng Ninh quyết tâm đổi mới tư duy phát triển. Logistics không dừng lại ở việc mở rộng kho bãi hay xây thêm cầu cảng đơn lẻ, mà phải hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Trong mô hình này, KCN đóng vai trò tạo nguồn hàng, cảng biển làm trung tâm trung chuyển, còn hạ tầng giao thông, hải quan, dịch vụ tài chính, bảo hiểm và công nghệ số kết nối thành chuỗi giá trị khép kín. Theo Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ninh Hồ Quang Huy, phát triển hạ tầng cảng biển và logistics là chìa khóa giảm chi phí sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh doanh nghiệp và thu hút đầu tư vào KCN ven biển. Đây chính là bệ phóng giúp Quảng Ninh dịch chuyển mô hình kinh tế từ dựa vào khai thác tài nguyên sang dịch vụ logistics và công nghiệp chế biến, chế tạo.

Nằm trong định hướng trên, Bến cảng tổng hợp Vạn Ninh được kỳ vọng trở thành động lực mới cho Móng Cái. Dự án vừa hoàn thiện logistics cửa khẩu, vừa nối liền vận tải đường bộ với đường biển để mở rộng không gian thương mại biên giới. Để bảo đảm hoàn thành dự án trong tháng 12/2026, các sở, ngành, Ban Quản lý Khu kinh tế cùng địa phương liên tục phối hợp gỡ vướng về thủ tục pháp lý, thi công và nguồn vật liệu san lấp.

Song song với đó, dự án cảng Con Ong - Hòn Nét tại Cẩm Phả được xác định là mắt xích chiến lược. Nhờ lợi thế vùng nước sâu tự nhiên và vị trí gần các KCN, khu khai thác khoáng sản, Bến cảng tổng hợp Con Ong - Hòn Nét được quy hoạch theo hướng phát triển cảng tổng hợp, cảng container và hàng rời của khu vực phía Bắc. Dù vậy, quy mô đầu tư lớn đòi hỏi tỉnh tích cực xúc tiến hợp tác quốc tế, nghiên cứu mô hình quản lý hiện đại và đề xuất Trung ương hỗ trợ nạo vét luồng Cẩm Phả nhằm đón tàu trọng tải lớn.

Xây dựng trung tâm logistics mới và tối ưu hóa hệ sinh thái

Trong khi các cảng biển tạo đà kết nối, Khu kinh tế ven biển Quảng Yên lại được kỳ vọng biến thành trung tâm công nghiệp và logistics mới nhờ tổ hợp quy mô lớn. Tại đây, KCN Nam Tiền Phong và Bắc Tiền Phong đã dành khoảng 550 ha (chiếm trên 30% quỹ đất) cho hạ tầng cảng biển và logistics.

Nhờ vị trí gần cảng nước sâu Lạch Huyện và kết nối thẳng tới mạng lưới cao tốc vùng Đồng bằng sông Hồng, khu vực này hội đủ điều kiện xây dựng chuỗi dịch vụ khép kín từ sản xuất, lưu kho đến xuất khẩu. Dự án nạo vét 13 km luồng sông Chanh xuống độ sâu -11m khi hoàn thành sẽ mở đường cho tàu tải trọng lớn cập thẳng KCN.

Chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Bruno Jaspaert, Tổng Giám đốc Tổ hợp KCN DEEP C đánh giá: Hạ tầng logistics hiện đại luôn là ưu tiên hàng đầu của các nhà đầu tư quốc tế. Việc hoàn thiện, nâng cấp luồng sông Chanh không chỉ tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động vận tải đường thủy nội địa và hàng hải, mà còn gia tăng vượt trội sức hấp dẫn đối với các tập đoàn logistics toàn cầu.

Các doanh nghiệp hiện nay luôn ưu tiên đặt cơ sở hạ tầng hậu cần gần trung tâm sản xuất nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng, cắt giảm chi phí và từng bước hướng tới mô hình vận tải xanh, bền vững.

Đồng thời, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các dự án kho bãi, nhà xưởng xây sẵn chất lượng cao tại Bắc Tiền Phong đang từng bước nâng chất toàn diện hệ thống hậu cần. Điển hình là dự án của liên danh Indochina Capital và Tập đoàn Kajima với quy mô gần 69.000 m² nhà xưởng, nhà kho tiêu chuẩn quốc tế, hứa hẹn đáp ứng trọn vẹn nhu cầu khắt khe của các nhà đầu tư.

Thực tiễn chỉ ra rằng, hạ tầng hiện đại chỉ là điều kiện cần; sự kết nối đồng bộ giữa hạ tầng, KCN và nguồn hàng ổn định mới là điều kiện đủ để logistics phát triển bền vững. Quảng Ninh đang triển khai đồng loạt các giải pháp hoàn thiện hệ sinh thái, bao gồm đưa kế hoạch duy tu các luồng Hòn Gai - Cái Lân, Cẩm Phả, sông Chanh vào danh mục đầu tư trung hạn 2026-2030.

Đặc biệt, giải pháp "2 trong 1" tận dụng bùn cát nạo vét từ luồng Hòn Gai - Cái Lân để san lấp KCN và cảng Nam Tiền Phong vừa giải quyết bài toán môi trường, vừa tiết kiệm chi phí mặt bằng. Bên cạnh hạ tầng cứng, tỉnh đang đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua mô hình cảng thông minh, kết nối dữ liệu liên thông giữa hải quan, cảng biển và doanh nghiệp nhằm rút ngắn thời gian thông quan, minh bạch hóa quy trình và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh toàn ngành.

Có thể thấy, hạ tầng giao thông đồng bộ và lợi thế địa lý vượt trội chỉ là điều kiện cần; chìa khóa cốt lõi để ngành logistics Quảng Ninh bứt phá bền vững chính là sự kết nối chặt chẽ giữa cảng biển, các khu công nghiệp, hệ thống dịch vụ hậu cần và nguồn hàng hóa ổn định.

Việc chủ động tháo gỡ điểm nghẽn luồng hàng hải, đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm cùng quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng mô hình cảng thông minh sẽ tạo nên bệ phóng vững chắc giúp tỉnh từng bước hoàn thiện hệ sinh thái logistics hiện đại.

Đây không chỉ là giải pháp chiến lược nhằm nâng cao sức cạnh tranh cho cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu, mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy Quảng Ninh dịch chuyển mạnh mẽ mô hình tăng trưởng từ dựa vào khai thác tài nguyên sang phát triển kinh tế biển, công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ chất lượng cao.