Quyết liệt "quét sạch" hóa chất cấm, lập lại trật tự an toàn thực phẩm

Để hiện thực hóa mục tiêu một nền nông nghiệp an toàn, xanh và sạch, đã đến lúc chúng ta cần một cuộc "tổng tẩy uế" quyết liệt hơn, nơi trách nhiệm của chính quyền cơ sở phải được đặt lên bàn cân kỷ luật.

Khi lợi nhuận "bức tử" sức khỏe cộng đồng

Trong bức tranh kinh tế nông nghiệp đang hướng tới các tiêu chuẩn xanh và bền vững, những vụ vi phạm an toàn thực phẩm (ATTP) vừa bị phanh phui tại Quảng Ninh như một vết nhơ khó chấp nhận. Chỉ tính riêng trong tháng 4 năm 2026, lực lượng Công an tỉnh đã liên tiếp triệt phá 4 cơ sở sản xuất giá đỗ sử dụng hóa chất cấm 6-Benzylaminopurine (6-BAP). Điều đáng phẫn nộ không chỉ nằm ở quy mô sản xuất lên tới hàng tấn mỗi ngày, mà còn ở sự liều lĩnh, coi thường pháp luật của các đối tượng bất chấp những cảnh báo đỏ từ cơ quan chức năng.

Lật lại hồ sơ các vụ án, chúng ta thấy một kịch bản chung: hóa chất được sử dụng để "thần tốc" hóa quá trình sinh trưởng. Ngày 8/4, hai cơ sở của Ngô Thị Nhự và Phạm Thị Quỳnh tại phường Quảng Yên bị bắt quả tang khi đang thúc ép giá đỗ bằng 6-BAP. Tiếp đó, ngày 14/4 và 17/4, tại Mạo Khê và Quang Hanh, hàng nghìn kilôgam giá đỗ đang trong giai đoạn "ngậm" hóa chất cũng bị thu giữ. Đỉnh điểm của sự thách thức dư luận là vụ việc ngày 28/4 tại phường Hà Khẩu, khi gần 2 tấn giá đỗ chứa chất cấm bị phát hiện ngay giữa thời điểm truyền thông đang đồng loạt đưa tin về các vụ bắt giữ trước đó.

Câu hỏi đặt ra họ vẫn làm? Câu trả lời nằm ở hai chữ, là "Lợi nhuận". Tại cơ quan điều tra, những đối tượng như Nhự hay Quỳnh thừa nhận rằng việc sử dụng 6-BAP giúp cọng giá mập mạp, trắng trẻo, không rễ và đặc biệt là rút ngắn thời gian thu hoạch, gia tăng sản lượng tối đa. Họ biết đó là chất độc, nhưng trước cái lợi trước mắt, lương tri đã bị "che mờ". Không chỉ có giá đỗ, "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn còn vươn sang cả dấm ăn – loại gia vị có mặt trong hầu hết gian bếp gia đình.

Vụ việc tại Công ty TNHH MTV Tuấn Hằng (phường Quang Hanh) là một minh chứng điển hình cho sự gian dối có hệ thống. Từ năm 2018 đến nay, thay vì ủ men tự nhiên từ gạo, cơ sở này đã dùng axit Acetic pha loãng với nước máy để "phù phép" thành dấm nếp.

Cần phải khẳng định rằng, 6-BAP hay axit Acetic công nghiệp khi vượt ngưỡng không đơn thuần là phụ gia thực phẩm, chúng là "sát thủ thầm lặng". Nhóm Cytokinin trong 6-BAP khi tích tụ vào cơ thể có thể gây suy gan, suy thận, rối loạn hệ thần kinh và là tác nhân trực tiếp dẫn đến ung thư. Sự vô cảm của người sản xuất đang trực tiếp đẩy hàng nghìn người tiêu dùng vào vòng nguy hiểm, bào mòn sức khỏe giống nòi chỉ để đổi lấy những đồng tiền bất chính.

"Lỗ hổng" quản lý và bài toán trách nhiệm thuộc về ai?

Hiện, Quảng Ninh hơn 51.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Trong đó lĩnh vực nông nghiệp chiếm hơn một nửa. Một lực lượng hùng hậu hơn 26.000 cơ sở này đang đặt ra áp lực cực lớn lên vai các cơ quan quản lý. Tuy nhiên, sự phân cấp quản lý hiện nay dường như đang bộc lộ những mắt xích yếu, đặc biệt là ở cấp xã, phường.

Thực tế cho thấy, trong khi các cơ quan chức năng cấp tỉnh liên tục ra quân, xử phạt hàng trăm cơ sở với số tiền lên tới hàng tỷ đồng, thì ở cấp cơ sở, tình hình lại có phần "im hơi lặng tiếng".

Ông Nguyễn Minh Sơn - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thẳng thắn chỉ ra rằng: Công tác giám sát, hậu kiểm tại cấp xã còn rất hạn chế. Trong 4 tháng đầu năm, hầu như chưa có vụ xử phạt vi phạm ATTP nào được thực hiện ở cấp này, chủ yếu vẫn là nhắc nhở, phê bình.

Sự "lỏng tay" này chính là kẽ hở để thực phẩm bẩn tồn tại. Phân tích 5 vụ việc nghiêm trọng vừa qua, có tới 4 cơ sở thuộc diện quản lý của cấp xã. Đáng ngại hơn, có cơ sở hoạt động không giấy phép, có cơ sở ký cam kết ATTP nhưng "ký xong để đó" vì không hề có sự hậu kiểm từ chính quyền địa phương. Khi sự kiểm tra chỉ dừng lại ở mặt giấy tờ, những cơ sở sản xuất nhỏ lẻ trong khu dân cư sẽ nghiễm nhiên coi cam kết là "tấm bùa hộ mệnh" để tiếp tục hành vi vi phạm.

Theo đại diện Công ty TNHH Tân Hương: Đã đến lúc chúng ta phải thay đổi tư duy quản lý. Không thể để tình trạng "trên nóng, dưới lạnh" kéo dài. Việc đảm bảo ATTP không phải là nhiệm vụ riêng lẻ của ngành công an hay ngành nông nghiệp, mà phải là trách nhiệm chính trị của người đứng đầu địa phương. Nếu một cơ sở sản xuất không phép hoặc sử dụng chất cấm hoạt động công khai trong thời gian dài trên địa bàn mà chính quyền xã, phường không biết, đó là sự quan liêu. Nếu biết mà không xử lý hoặc chỉ nhắc nhở qua loa, đó là sự thiếu trách nhiệm, thậm chí là bao che.

Để hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp sạch, địa phương cần triển khai đồng bộ các giải pháp mạnh tay như: Siết chặt hậu kiểm, không chấp nhận việc "ký cam kết" xong rồi bỏ trống. Mọi cơ sở sản xuất nhỏ lẻ phải được kiểm tra đột xuất, lấy mẫu xét nghiệm định kỳ. Kết quả kiểm tra cần được công khai tại trụ sở UBND xã và trên các phương tiện thông tin đại chúng để người dân giám sát.

Thêm nữa, cần có quy định rõ ràng về việc xử lý kỷ luật đối với lãnh đạo cấp xã, phường nếu để xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm hoặc phát hiện các cơ sở sản xuất chất cấm quy mô lớn trên địa bàn mà không có biện pháp ngăn chặn kịp thời. Khuyến khích và hỗ trợ các hộ sản xuất nhỏ lẻ tham gia vào các tổ hợp tác, HTX nông nghiệp sạch có sự kiểm soát chặt chẽ về quy trình. Khi người nông dân thấy được lợi ích bền vững từ việc làm sạch, họ sẽ tự giác rời bỏ hóa chất độc hại.

Đặc biệt, mỗi người dân phải là một "trinh sát". Cần có cơ chế khen thưởng và bảo mật thông tin cho những người tố giác các cơ sở sản xuất thực phẩm bẩn.

Cuộc chiến với thực phẩm bẩn là cuộc chiến trường kỳ, cam go vì nó đánh vào lòng tham và thói quen sản xuất lạc hậu. Nhưng với quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ từ cấp tỉnh đến từng thôn, bản, khu phố, chúng ta hoàn toàn có thể quét sạch những "mầm độc" ra khỏi bữa ăn của mỗi gia đình. Nông nghiệp Quảng Ninh chỉ có thể phát triển bền vững khi được xây dựng trên nền tảng của sự tử tế và thượng tôn pháp luật.