Phương án sắp xếp 10.257 cơ sở nhà, đất công tạo bước ngoặt giúp TP HCM khơi thông nguồn lực, tập trung phát triển đô thị.
Đại rà soát nhà, đất công
Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, hợp nhất địa phương và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bài toán quản lý, tái phân bổ hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất công tại TP HCM trở thành phép thử lớn đối với năng lực quản trị đô thị.

Theo kết quả rà soát, thống kê cập nhật đến ngày 25 tháng 9 năm 2026, toàn Thành phố có 10.257 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi sắp xếp, xử lý. Trong đó, khối cơ quan Đảng có 333 cơ sở; khối sở, ban, ngành có 947 cơ sở; khối Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ có 93 cơ sở; khối đơn vị sự nghiệp công lập Thành phố có 129 cơ sở; khối UBND cấp xã có 8.626 cơ sở và 129 cơ sở nhà, đất do cơ quan Trung ương chuyển giao về địa phương.
Trên cơ sở rà soát hiện trạng, hồ sơ pháp lý, nhu cầu sử dụng và chức năng của từng cơ sở, Phương án đã được UBND Thành phố báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy UBND Thành phố, Ban Thường vụ Thành ủy cơ bản thống nhất với kết quả rà soát, thống kê, nguyên tắc, định hướng và phương án sắp xếp, xử lý nhà, đất thuộc thẩm quyền quản lý của Thành phố.
Chống lãng phí, khơi thông nguồn lực
Trên cơ sở đó, UBND Thành phố đã ban hành Quyết định số 7645/QĐ-UBND ngày 17 tháng 11 năm 2026 phê duyệt phương án và Kế hoạch tổ chức thực hiện sắp xếp, xử lý tài sản công là nhà, đất thuộc thẩm quyền quản lý của Thành phố. Theo đó, hiện TP HCM có 9.849 cơ sở được giữ lại tiếp tục sử dụng làm trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp; trong đó 9.735 cơ sở do các đơn vị đang quản lý tiếp tục sử dụng, 71 cơ sở thực hiện điều hòa nội bộ giữa các đơn vị thuộc Thành phố và 44 cơ sở tiếp nhận từ Trung ương được bố trí sử dụng; 70 cơ sở được định hướng chuyển đổi công năng, phục vụ các lĩnh vực thiết yếu, gồm 32 cơ sở văn hóa, 31 cơ sở giáo dục, 06 cơ sở y tế và 01 cơ sở khoa học, công nghệ.
Đặc biệt, 320 cơ sở thuộc diện thu hồi, gồm: 258 cơ sở thuộc Thành phố và 62 cơ sở do Trung ương chuyển giao về địa phương; 12 cơ sở tiếp tục được nghiên cứu, đề xuất phương án xử lý theo quy định.
Những con số trên thể hiện nỗ lực rất lớn của Thành phố trong việc rà soát, phân loại và xây dựng phương án xử lý một khối lượng tài sản công đặc biệt lớn, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu ổn định hoạt động của bộ máy hành chính với yêu cầu tiết kiệm, chống lãng phí và khai thác hiệu quả nguồn lực công.
Thu hồi về một mối, ưu tiên hạ tầng dân sinh
Điểm đột phá cốt lõi trong phương án lần này của TP HCM là sự chuyển dịch tư duy: từ “sắp xếp cơ học chỗ làm việc” sang “quản trị, khai thác tài sản công có mục tiêu và có đầu mối chịu trách nhiệm”.
Theo đại diện Sở Tài chính TP HCM – cơ quan được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và UBND cấp xã tham mưu phương án – nguyên tắc xuyên suốt của Thành phố là kiên quyết không để bất kỳ cơ sở nhà, đất công nào bị bỏ hoang, lãng phí hay sử dụng sai mục đích sau khi tinh gọn bộ máy.
Cụ thể, đối với 320 cơ sở thuộc diện thu hồi (cùng 62 cơ sở do Trung ương chuyển giao đã tiếp nhận), Thành phố chủ trương xóa bỏ tình trạng quản lý phân tán ở từng cơ quan hành chính. Toàn bộ quỹ nhà, đất dôi dư sẽ được đưa về các đầu mối chuyên nghiệp như Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng, Trung tâm Phát triển quỹ đất TP HCM để quản lý và khai thác tập trung.
Đặc biệt, việc dành 70 cơ sở nhà, đất có vị trí thuận lợi để chuyển đổi công năng sang trường học (31 cơ sở), thiết chế văn hóa (32 cơ sở), cơ sở y tế (6 cơ sở) và khoa học công nghệ (1 cơ sở) cho thấy quyết tâm lấy chất lượng sống của người dân làm thước đo cao nhất trong phân bổ nguồn lực công.

Cần cơ chế thị trường để “đánh thức” quỹ đất vàng
Đánh giá cao bước đi quyết liệt của TP HCM, nhiều chuyên gia kinh tế và quản trị đô thị nhận định việc kiểm kê, phân loại rõ ràng 10.257 địa chỉ nhà, đất là điều kiện tiên quyết để chấm dứt tình trạng “cha chung không ai khóc”. Tuy nhiên, từ phê duyệt trên giấy đến khai thác hiệu quả ngoài thực địa vẫn còn nhiều việc phải làm.
Theo TS. Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, khối lượng 8.626 cơ sở nhà, đất thuộc khối UBND cấp xã và 320 cơ sở thu hồi là nguồn lực tài chính khổng lồ nếu được định giá và khai thác đúng quy luật thị trường.
“Việc giao các cơ sở thu hồi về Trung tâm Phát triển quỹ đất và Trung tâm Quản lý nhà là hướng đi chuẩn xác. Tuy nhiên, Thành phố cần khẩn trương số hóa toàn bộ dữ liệu hiện trạng, quy hoạch sử dụng đất của từng địa chỉ lên bản đồ số công khai. Với các mặt bằng dôi dư không dùng cho mục đích công ích, cần mạnh dạn đưa ra đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu giá cho thuê ngắn hạn, trung hạn một cách minh bạch. Nguồn thu này sẽ tạo ra dòng vốn đối ứng quan trọng để tái đầu tư ngược trở lại cho hạ tầng giáo dục, y tế tại các khu vực đang thiếu hụt trường lớp”, TS. Phạm Viết Thuận phân tích.

Gỡ vướng pháp lý để chuyển đổi công năng
Ở góc độ thực thi pháp luật, giới luật sư tại TP HCM lưu ý rằng quá trình thu hồi, điều hòa nội bộ và chuyển đổi công năng hàng trăm cơ sở nhà, đất công thường vấp phải những nút thắt pháp lý kéo dài nếu không có cơ chế xử lý dứt điểm ngay từ đầu.
Sở dĩ, thực tiễn giải quyết các vụ việc liên quan đến tài sản công cho thấy, nhiều cơ sở thuộc diện thu hồi hoặc Trung ương chuyển giao hiện còn vướng mắc về hồ sơ pháp lý nguồn gốc, chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc đang bị ràng buộc bởi các hợp đồng liên doanh, liên kết, cho thuê mặt bằng từ nhiều giai đoạn trước. Ngoài ra, khi chuyển đổi 70 cơ sở sang làm trường học, bệnh viện, thiết chế văn hóa, các cơ quan chức năng phải đồng thời thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch phân khu tỷ lệ và chuyển mục đích sử dụng đất theo Luật Đất đai mới.
Song, để Quyết định 7645/QĐ-UBND nhanh chóng đi vào thực chất, Sở Tài chính cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng cần thiết lập một quy trình liên thông rút gọn về pháp lý đất đai cho nhóm tài sản công chuyển đổi công năng. Đồng thời, đối với các cơ sở bị sử dụng sai mục đích hoặc chậm bàn giao, cần áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính kiên quyết theo đúng quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, gắn trách nhiệm giải trình trực tiếp của người đứng đầu đơn vị quản lý.
Từ quyết sách đến hành động thực chất
Theo giới chuyên gia, việc hoàn tất rà soát 10.257 cơ sở nhà, đất và ban hành Quyết định 7645/QĐ-UBND mới chỉ là bước khởi đầu mang tính nền tảng. Thách thức lớn nhất trong giai đoạn tới nằm ở khâu tổ chức thực hiện: làm sao để tiến độ bàn giao, tiếp nhận 320 cơ sở thu hồi và hoàn tất thủ tục tiếp nhận 12 cơ sở còn lại từ Trung ương diễn ra đúng cam kết, tránh tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”.
Với cơ chế giám sát chặt chẽ, phân công rõ trách nhiệm từ Sở Tài chính đến từng sở, ngành và UBND cấp xã, kỳ vọng từng mét vuông đất công tại TP HCM sẽ sớm được “đánh thức” đúng công năng, trở thành những ngôi trường khang trang, trạm y tế hiện đại và nguồn lực tài chính vững chắc phục vụ sự phát triển bền vững của Thành phố.