Chế tài mới đối với xe "chạy chui" được kỳ vọng sẽ lập lại trật tự thị trường. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn phụ thuộc vào khả năng phát hiện và chứng minh hành vi vi phạm.
Từ ngày 15/8/2026, người điều khiển ô tô không kinh doanh vận tải hành khách nhưng chở người có thu tiền hoặc ký hợp đồng, nhận đặt chỗ để chở người trên xe có thể bị phạt từ 12–14 triệu đồng và bị trừ 6 điểm giấy phép lái xe theo Nghị định số 238/2026/NĐ-CP.
.jpg)
Quy định mới nhận được sự quan tâm trong bối cảnh hoạt động xe ghép, xe tiện chuyến được kết nối qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến ngày càng phổ biến. Không khó để bắt gặp các hội nhóm Facebook, Zalo đăng tải thông tin tìm khách đi ghép xe, xe tiện chuyến trên nhiều tuyến liên tỉnh.
Tuy nhiên, quy định không xử lý dựa trên tên gọi “xe ghép” hay “xe tiện chuyến”, mà căn cứ vào bản chất hành vi. Theo đó, người điều khiển ô tô không kinh doanh vận tải hành khách nhưng chở người có thu tiền, ký hợp đồng hoặc nhận đặt chỗ để chở người mới thuộc trường hợp bị xem xét xử lý.
Quy định này được kỳ vọng góp phần kiểm soát tình trạng xe cá nhân hoạt động như phương tiện kinh doanh vận tải nhưng không thực hiện các điều kiện, nghĩa vụ tương ứng. Trong khi doanh nghiệp vận tải hợp pháp phải đáp ứng yêu cầu về đăng ký kinh doanh, phương tiện, người lái, bảo hiểm, nghĩa vụ thuế và các quy định chuyên ngành, một số phương tiện lại thường xuyên nhận khách, thu tiền nhưng không thực hiện đầy đủ những điều kiện như doanh nghiệp vận tải.
Tình trạng này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý mà còn có thể làm méo mó môi trường cạnh tranh trong lĩnh vực vận tải hành khách. Những đơn vị đầu tư bài bản, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ có nguy cơ phải cạnh tranh trực tiếp với các phương tiện hoạt động ngoài khuôn khổ quản lý.
Đối với hành khách, việc lựa chọn phương tiện hoạt động không đúng quy định cũng tiềm ẩn rủi ro khi xảy ra tranh chấp hoặc tai nạn. Các vấn đề liên quan đến trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ, bảo hiểm, bồi thường và bảo vệ quyền lợi hành khách có thể trở nên phức tạp hơn.
Dù vậy, một số ý kiến cho rằng chế tài chỉ là một phần của bài toán. Điều được quan tâm là làm thế nào để phát hiện và xử lý đúng hành vi vi phạm trong thực tế, nhất là khi việc tìm khách, nhận đặt chỗ, thỏa thuận giá và thanh toán ngày càng được thực hiện trên môi trường số.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp từ góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, quy định mới không nhằm xử lý mọi trường hợp ô tô cá nhân chở nhiều người, mà tập trung vào hành vi chở người có thu tiền, ký hợp đồng hoặc nhận đặt chỗ bằng phương tiện không kinh doanh vận tải hành khách.
Theo Luật sư Phong, việc xác định vi phạm phải dựa vào bản chất của hoạt động, thay vì chỉ căn cứ vào cách chủ phương tiện tự giới thiệu là “xe ghép” hay “xe tiện chuyến”.
“Không phải cứ ô tô cá nhân chở nhiều người là có thể kết luận vi phạm. Việc xử lý phải dựa trên chứng cứ khách quan chứng minh hành vi nhận khách, thu tiền, ký hợp đồng hoặc nhận đặt chỗ theo đúng quy định”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong phân tích.
Theo luật sư, trường hợp một phương tiện thường xuyên quảng bá hành trình, nhận khách, thỏa thuận giá và thu tiền thì hoạt động đó đã mang bản chất của kinh doanh vận tải. Khi đó, chủ phương tiện phải thực hiện các điều kiện và nghĩa vụ pháp lý tương ứng như những chủ thể kinh doanh khác.
“Việc quản lý không chỉ nhằm bảo đảm trật tự vận tải mà còn bảo vệ môi trường kinh doanh bình đẳng. Doanh nghiệp vận tải phải bỏ chi phí để đáp ứng các điều kiện về phương tiện, người lái, bảo hiểm, thuế và nhiều yêu cầu khác. Nếu hoạt động vận tải trá hình không được kiểm soát, những đơn vị tuân thủ pháp luật sẽ chịu bất lợi ngay trên thị trường”, Luật sư Phong nhận định.
Tuy nhiên, ông cho rằng khó khăn lớn nhất nằm ở khâu chứng minh hành vi. Hoạt động nhận khách hiện không nhất thiết diễn ra tại bến, điểm đón cố định mà có thể được tổ chức qua hội nhóm kín, ứng dụng nhắn tin hoặc các cuộc gọi cá nhân. Việc thanh toán cũng có thể bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản với nội dung không thể hiện rõ đây là tiền cước vận tải.
Vì vậy, quá trình kiểm tra, xử lý cần dựa trên tổng hợp nhiều loại chứng cứ như nội dung quảng bá dịch vụ, tin nhắn đặt chỗ, lịch trình hoạt động, giao dịch thanh toán và lời khai của những người liên quan. Việc xử phạt phải bảo đảm đúng hành vi, đúng đối tượng, tránh áp dụng máy móc chỉ vì trên xe có nhiều người.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, phương thức quản lý cũng cần thay đổi để theo kịp cách thức vận hành của hoạt động vận tải trên môi trường số. Bên cạnh kiểm tra trực tiếp trên đường, cơ quan chức năng cần tăng cường phối hợp, khai thác dữ liệu đặt chuyến, dữ liệu giao dịch và các thông tin quảng bá công khai trên mạng xã hội.
“Quy định đã mô tả tương đối rõ hành vi bị xử lý. Vấn đề tiếp theo là xây dựng được phương thức phát hiện và thu thập chứng cứ phù hợp. Nếu không chứng minh được việc thu tiền, ký hợp đồng hoặc nhận đặt chỗ thì rất khó xử lý một cách thuyết phục và đúng pháp luật”, Luật sư Phong cho biết.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền cũng cần được thực hiện rõ ràng để người dân hiểu việc xử lý không dựa vào tên gọi của chuyến xe, mà căn cứ vào hành vi thực tế. Những người đang sử dụng ô tô cá nhân để nhận khách thường xuyên, thu tiền cần chủ động tìm hiểu và thực hiện đầy đủ các điều kiện kinh doanh vận tải nếu muốn tiếp tục hoạt động.
Đối với hành khách, việc lựa chọn đơn vị vận tải có thông tin rõ ràng, đáp ứng các điều kiện pháp luật cũng là cách giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi của chính mình.
“Nếu chỉ tăng mức xử phạt nhưng việc phát hiện, thu thập chứng cứ và xử lý vi phạm chưa theo kịp thực tế thì hiệu quả sẽ khó đạt như kỳ vọng. Chỉ khi chế tài đủ mạnh đi cùng khả năng thực thi hiệu quả, môi trường cạnh tranh trong lĩnh vực vận tải mới thực sự được lập lại”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.
