Số hóa dữ liệu đất đai ở Hải Phòng: Cần cơ chế linh hoạt để tháo gỡ "điểm nghẽn"

Từ những biến động lịch sử, sai phạm tồn đọng sau sáp nhập địa giới hành chính đến bất cập về hạ tầng kỹ thuật của phần mềm dùng chung, tất cả đang tạo nên những "nút thắt" lớn. Để Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị thực sự đi vào cuộc sống, Hải Phòng cần một lộ trình chuyển đổi đồng bộ, kết hợp giữa nâng cấp hạ tầng công nghệ và vận dụng linh hoạt cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ triệt để các vướng mắc từ cơ sở.

Từ thực tế...

Sau khi thực hiện Nghị quyết số 1669/NQ-UBTVQH15 về việc sáp nhập nguyên trạng các đơn vị hành chính, nhiều địa phương rơi vào tình trạng quá tải trong khâu quản lý và chuẩn hóa hồ sơ.

Áp lực này càng trở nên nặng nề hơn khi nhìn lại những tồn tại, vi phạm đất đai kéo dài qua nhiều thời kỳ trên địa bàn thành phố. Theo Kết luận thanh tra số 2386/KL-TTCP của Thanh tra Chính phủ, Hải Phòng từng ghi nhận hàng loạt vi phạm nghiêm trọng trong công tác quản lý, sử dụng đất đai và thực hiện các dự án đầu tư. Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra nhiều sai phạm liên quan đến việc giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, chuyển mục đích sử dụng đất trái quy định, chậm tiến độ thực hiện dự án, cũng như tình trạng buông lỏng quản lý dẫn đến lấn chiếm, xây dựng trái phép tại nhiều quận, huyện.

Hàng trăm dự án chậm triển khai, hàng nghìn nghìn hecta đất bị sử dụng sai mục đích hoặc để lãng phí qua nhiều năm đã tạo ra một "di sản" hồ sơ pháp lý cực kỳ chắp vá. Sự sai lệch giữa hồ sơ quản lý trên giấy tờ và trạng thái sử dụng thực địa do các vi phạm lịch sử để lại chính là nguyên nhân sâu xa khiến việc số hóa dữ liệu hiện nay gặp muôn vàn trở ngại.

Tại phường Dương Kinh, việc triển khai kê khai đất đai đang đối mặt với áp lực nhân lực và khối lượng công việc khổng lồ. Dù Ban Chỉ đạo đã được thành lập, nhưng việc xử lý xong dữ liệu 2.477 thửa đất giao thông, thủy lợi mới chỉ là bước khởi đầu. Những "nút thắt" thực sự nằm ở hàng nghìn thửa đất ở và đất nông nghiệp thuộc quyền sử dụng của các gia đình, cá nhân.

Áp lực này phản ánh khối lượng công việc phức tạp, khi cán bộ địa phương phải đối mặt với sự chồng chéo của hồ sơ cũ và thực trạng sử dụng đất biến động liên tục. Tương tự, tại xã Hà Nam, địa phương mới được hình thành từ việc sáp nhập các xã Thanh Xuân, Liên Mạc, Thanh Lang và một phần xã Thanh An, Hòa Bình, bức tranh khó khăn còn phức tạp hơn gấp nhiều lần. Với tổng số 37.301 thửa đất theo sổ mục kê, trong đó có tới 23.548 thửa cần thực hiện đăng ký đất đai lần đầu, xã Hà Nam đang đứng trước áp lực rà soát khổng lồ. Riêng nhóm đất nông nghiệp đã chiếm tới 20.000 thửa, bên cạnh diện tích đất công và đất phi nông nghiệp rất lớn.

Mặc dù chính quyền địa phương đã có nỗ lực rất lớn khi hoàn thành kê khai 5.000 trên tổng số 5.971 đơn đăng ký nông nghiệp, đạt tỷ lệ 83,7% tính đến ngày 16/8/2026, nhưng những vướng mắc phát sinh từ quá khứ vẫn là rào cản chưa thể gạt bỏ.

Khó khăn lớn nhất mang tính lịch sử là sự thiếu đồng bộ của dữ liệu cũ sau quá trình sáp nhập. Kết quả kiểm tra các phương án dồn điền, đổi thửa trước đây cho thấy nhiều hồ sơ không còn bản vẽ gốc hoặc thiếu xác nhận của cơ quan có thẩm quyền. Hệ quả trực tiếp là số liệu diện tích ghi trên sổ mục kê và thực tế sử dụng hiện nay có sự chênh lệch rất lớn.

Điển hình như tại xã Thanh Xuân cũ, trong số 1.095 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp sau dồn đổi, cơ quan chức năng mới chỉ thu hồi được 325 giấy chứng nhận, tạo ra sự đứt gãy nghiêm trọng trong chuỗi quản lý tài liệu. Bên cạnh đó, việc cấp giấy chứng nhận sai đối tượng khi đứng tên cá nhân "ông" hoặc "bà" thay vì đại diện hộ gia đình theo tinh thần Nghị quyết 03 đang trở thành "nút thắt" pháp lý nan giải. Đây cũng là thực trạng chung mà nhiều địa phương khác trên địa bàn thành phố như Kiến Hưng, Kiến Minh đang gặp phải và phải loay hoay tháo gỡ từng bước.

...đến rào cản kỹ thuật và giải pháp đồng bộ hóa hệ thống

Bên cạnh bài toán về dữ liệu lịch sử và sai phạm tồn đọng, hệ thống phần mềm quản lý đất đai bộc lộ những hạn chế kỹ thuật đáng lo ngại. Dù được kỳ vọng là công cụ nòng cốt của chiến dịch số hóa, quá trình vận hành lại thiếu tính đồng bộ giữa dữ liệu không gian và dữ liệu thuộc tính. Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Vĩnh Thịnh, dù đã xử lý khoảng 4.600 hồ sơ trong nửa đầu năm 2026, cán bộ vẫn gặp vô vàn khó khăn khi khai thác thông tin công dân đã từng được số hóa.

Do cơ sở dữ liệu dùng chung chưa thông suốt, các cơ quan đôi khi vẫn phải yêu cầu người dân cung cấp lại giấy tờ bản giấy, gây lãng phí thời gian và phiền hà. Thực tế này chứng minh rằng dù thành phố đạt tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn trên 99%, nhưng nếu dữ liệu nền tảng chưa được đồng bộ triệt để thì các điểm nghẽn hành chính vẫn tồn tại.

Tính đến giữa tháng 8/2026, xã Hà Nam mới chỉ cập nhật được 4.230 thửa đất lên hệ thống phần mềm quản lý đất đai trong tổng số hàng chục nghìn thửa cần xử lý. Sự lệch pha giữa diện tích trên bản đồ không gian và diện tích trong hồ sơ thuộc tính do việc trừ diện tích đất thu hồi phục vụ các dự án không đồng nhất đã liên tục gây ra lỗi hệ thống. Việc phần mềm thường xuyên chạy chậm, phát sinh lỗi trong giờ cao điểm làm đình trệ công tác trích xuất và đồng bộ dữ liệu, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ chung của toàn thành phố.

Để giải quyết triệt để trước những điểm nghẽn thực tế này và đưa Nghị quyết 57-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, Hải Phòng cần triển khai một lộ trình chuyển đổi đồng bộ, kết hợp chặt chẽ giữa nâng cấp kỹ thuật và tháo gỡ cơ chế pháp lý. Thành phố cần tập trung tái cấu trúc hạ tầng kỹ thuật và nâng cao năng lực vận hành hệ thống số. Sở Nông nghiệp và Môi trường phải chủ trì phối hợp với đơn vị cung cấp phần mềm quản lý đất đai khẩn trương nâng cấp cấu hình máy chủ, bảo đảm băng thông đường truyền và xóa bỏ hoàn toàn tình trạng "nghẽn mạch" dữ liệu.

Việc xây dựng một bộ chỉ tiêu chuẩn hóa dữ liệu là yêu cầu cấp thiết nhằm thống nhất phương thức nhập liệu trên toàn thành phố, bảo đảm sự khớp nối hoàn hảo giữa tọa độ không gian và thông tin thuộc tính, qua đó chấm dứt tình trạng chênh lệch diện tích do lịch sử để lại.

Chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp ở góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Thuận - Đoàn luật sư Hải Phòng, Giám đốc Cty Luật Bạch Đằng Giang nhận định rằng, thành phố cần linh hoạt hóa quy trình xử lý đối với đất đai sau sáp nhập bằng cách vận dụng tối đa các cơ chế đột phá của Luật Đất đai năm 2024. Nhằm giải quyết dứt điểm các vướng mắc tồn đọng, chính quyền thành phố cần sớm ban hành khung hướng dẫn đặc thù đối với những tồn tại lịch sử về dồn điền đổi thửa, đặc biệt là các thửa đất nông nghiệp mất hồ sơ gốc nhưng người dân đã sử dụng ổn định, lâu dài, không có tranh chấp và phù hợp với quy hoạch sử dụng đất theo quy định tại Điều 138 Luật Đất đai năm 2024. Việc thể chế hóa các quy định này không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, bảo vệ quyền lợi hợp pháp chính đáng của hộ gia đình, cá nhân mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc chuẩn hóa, xác minh dữ liệu đầu vào. Đây là bước đi then chốt để Hải Phòng hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai chính xác, minh bạch.

Đối với những trường hợp cấp giấy chứng nhận sai đối tượng trước đây, thay vì áp dụng quy trình xử lý hành chính phức tạp kéo dài, thành phố nên xây dựng cơ chế "cấp đổi nhanh" gắn liền với trách nhiệm xác minh của tổ công tác cấp xã. Giải pháp này giúp bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người dân, giảm thiểu chi phí và thời gian đi lại. Đồng thời, sự tham gia của các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp trong khâu kê khai tại các địa bàn trọng điểm cần được giám sát chặt chẽ để bảo đảm tính pháp lý trước khi tích hợp lên hệ thống dùng chung.