Thị trường vốn cho startup công nghệ khí hậu Việt Nam duy trì sự ổn định nhưng xuất hiện hiện tượng thiếu vắng phân khúc tầm trung từ 350.000 đến 1 triệu USD.
Báo cáo Hệ sinh thái đầu tư công nghệ khí hậu Việt Nam 2026 vừa được công bố tại “Tuần lễ Khí hậu Việt Nam 2026” tổ chức ở TP HCM. Điểm đáng chú ý bên cạnh việc thị trường vốn đầu tư cho các startup công nghệ khí hậu vẫn duy trì sự ổn định là sự xuất hiện của hiện tượng “Missing Middle”, một khoảng trống tài chính quy mô vừa. Thống kê trong hai năm liên tiếp 2024 và 2025 ghi nhận thị trường không có bất kỳ thương vụ đầu tư nào nằm trong khoảng từ 350.000 USD đến 1 triệu USD. Tình trạng này tạo nên một vạch ngăn cách rõ rệt giữa nhóm startup nhận các khoản tài trợ nhỏ ở giai đoạn đầu và các doanh nghiệp quy mô lớn huy động được nguồn vốn từ 1 triệu USD trở lên.
Báo cáo do New Energy Nexus Việt Nam (NEXVN) khởi xướng từ năm 2024 và phối hợp thực hiện với ba đồng tác giả gồm Đại học RMIT Việt Nam, Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV Việt Nam) và Tổ chức Đại học Thế giới Canada (WUSC Việt Nam). Dựa trên nguồn dữ liệu nguyên gốc thu thập năm 2025 kết hợp khảo sát diện rộng, báo cáo phản ánh bức tranh dòng vốn đầu tư xanh với nhiều sự chuyển dịch quan trọng.
Trình bày về hợp phần tài chính cho công nghệ khí hậu, TS Đặng Phạm Thiên Duy, Phó Trưởng bộ môn Nghiên cứu và Đổi mới Đại học RMIT, cho biết tổng vốn đầu tư trong năm 2025 sụt giảm 52% so với năm trước. Tuy nhiên, mức giảm này xuất phát từ việc năm 2024 thị trường ghi nhận một thương vụ quy mô lớn đặc biệt của Dat Bike. Nếu không tính thương vụ này, thị trường vẫn duy trì trạng thái phát triển ổn định.
TS Đặng Phạm Thiên Duy phân tích rằng cấu trúc dòng vốn đã có sự thay đổi đáng kể. Vốn đầu tư cổ phần giảm 70%, trong khi nguồn vốn vay nợ lại ghi nhận mức tăng trưởng mạnh. Đồng thời, các nhà đầu tư quốc tế đến từ Châu Âu, Singapore và Nhật Bản tiếp tục tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam.
Về môi trường thể chế, năm 2025 ghi nhận một số lượng kỷ lục điều luật và quy định liên quan đến công nghệ khí hậu được ban hành. Khảo sát cũng chỉ ra 67% tổ chức cấp vốn đã có định hướng cụ thể hoặc đang tích cực đánh giá các cơ hội rót vốn tại Việt Nam. Tuy hành lang pháp lý được củng cố, việc thiếu hụt các khoản đầu tư tầm trung vẫn gây khó khăn cho quá trình thương mại hóa của nhiều dự án.
Trình bày về chuyên đề khởi nghiệp của nữ giới, bà Nguyễn Hoàng Khánh Tiên, Cố vấn về lồng ghép giới và khởi nghiệp bao trùm thuộc Tổ chức Đại học Thế giới Canada WUSC, cho biết phụ nữ hiện làm chủ khoảng 33% doanh nghiệp công nghệ khí hậu tại Việt Nam. Các doanh nghiệp này thể hiện năng lực cạnh tranh cao ở giai đoạn khởi đầu khi thu hút 56% tổng giá trị nguồn vốn tài trợ không hoàn lại trong năm 2025.
Mặc dù vậy, bà Nguyễn Hoàng Khánh Tiên chỉ ra rằng khi bước sang giai đoạn phát triển thương mại, tỷ lệ vốn huy động được của các doanh nghiệp do nữ lãnh đạo lại sụt giảm xuống còn 1,7%. Các nhà sáng lập nữ đã kiểm chứng thành công mô hình trong giai đoạn nhận tài trợ ban đầu, nhưng lại gặp những rào cản mang tính cấu trúc khi tiến tới nguồn vốn tăng trưởng thương mại.
Bên cạnh đó, thị trường thiếu hụt các công cụ tài chính không pha loãng cổ phần như tài trợ dựa trên doanh thu hoặc tài chính hỗn hợp. Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp hiện nay cũng chưa có sự kết hợp đồng bộ giữa tiêu chí giới và tiêu chí khí hậu.
Để giải quyết tình trạng thiếu hụt tài chính giai đoạn tăng trưởng, đội ngũ nghiên cứu đưa ra các đề xuất về việc tái cấu trúc công cụ đầu tư và mở rộng sự phối hợp quốc tế. Bà Nguyễn Hoàng Khánh Tiên khuyến nghị các tổ chức tài chính áp dụng tiêu chí 2X về đầu tư theo lăng kính giới như một công cụ chẩn đoán và đồng hành cùng doanh nghiệp. Bên cạnh đó là nắm bắt đà chính sách giai đoạn 2026 - 2028 khi khung chính sách quốc gia JETP giai đoạn 2 và quy định phân loại xanh của Ngân hàng Nhà nước được hình thành.
Ở góc độ hợp tác song phương, nhiều chương trình quốc tế đang triển khai các công cụ giảm thiểu rủi ro để thu hút vốn tư nhân. Bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Vương quốc Anh tại TP HCM, cho biết Anh quốc đang hỗ trợ các doanh nhân Việt Nam thông qua Chương trình Tăng tốc Tài chính Khí hậu (Climate Finance Accelerator), một chương trình giúp các doanh nghiệp phát thải thấp củng cố các phương án đầu tư và kết nối với các nhà tài chính.
Thêm vào đó, nguồn tài chính phát triển do Vương quốc Anh hậu thuẫn đang triển khai nguồn vốn mồi để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng sạch của Việt Nam, thực hiện Thỏa thuận Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP). Tuần trước, tổ chức British International Investment đã công bố cam kết tài chính khí hậu trị giá 1,6 tỷ đô la Mỹ tại Đông Nam Á trong 5 năm tới, tiếp nối khoản đầu tư tài chính xanh trị giá hơn 450 triệu đô la Mỹ của BII tại Việt Nam từ năm 2023.
Song song đó, ông Brad Stewart, Quyền Tổng Lãnh sự Úc tại TP HCM, chia sẻ rằng chính phủ Úc thông qua Chương trình Đối tác Tài chính Khí hậu (ACFP) và Quỹ Đầu tư Phát triển Úc (ADI) đang cung cấp nguồn vốn mồi để nâng cao khả năng vay vốn của các dự án. Đơn cử trong năm 2026, ADI cam kết đầu tư tới 10 triệu USD vào Do Ventures Fund II nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực công nghệ khí hậu. Sự tham gia của các nguồn lực tài chính hỗn hợp và vốn mồi quốc tế được kỳ vọng sẽ san bằng khoảng hẫng vốn, tạo đà cho các doanh nghiệp công nghệ khí hậu mở rộng quy mô sản xuất và thương mại hóa thành công.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia NEXVN cho biết: “Khoảng 350.000 đến 1 triệu USD chính là giai đoạn startup cần chứng minh tính khả thi của sản phẩm thông qua thị trường. Dưới mức này là giai đoạn thử nghiệm sản phẩm và trên 1 triệu USD là giai đoạn sản phẩm đã được thị trường chấp nhận. Việc Việt Nam thiếu vắng phân khúc này cho thấy các nhà đầu tư đang cẩn trọng hơn. Họ chỉ đầu tư vào các startup đã được chứng minh bằng thị trường, nếu không thì chỉ chấp nhận những thương vụ rủi ro có giá trị thấp. Tôi kỳ vọng với sự giúp sức của các công nghệ mới, ví dụ như AI, các startup khí hậu Việt Nam sẽ nhanh chóng chứng minh được giá trị và lấp đầy được phân khúc đang còn trống này”.
