Giải pháp Pin Lạnh tích hợp AIoT do Công ty Cổ phần VOX Cool phát triển mang tới lời giải kinh tế cho bảo quản thực phẩm, giảm tới 35% chi phí năng lượng và giảm phát thải CO₂ trong chuỗi cung ứng lạnh Việt Nam.
Tờ mờ sáng tại cảng cá, những con tàu đánh bắt xa bờ nối đuôi nhau cập bến. Cảnh tượng quen thuộc diễn ra nhiều thập kỷ qua là hàng trăm bao đá xay được xúc vội khỏi các hầm tàu. Đá tan chảy tạo thành những dòng nước đục ngầu cuốn theo máu cá chảy tràn trên mặt sàn. Đá được sản xuất từ nguồn nước chưa được kiểm soát chất lượng có thể tiềm ẩn nguy cơ mang vi khuẩn gây nhiễm khuẩn chéo hải sản. Dưới sức nóng của khí hậu nhiệt đới, đá tan nhanh, ngấm nước ngọt làm nhạt thịt cá, đồng thời những góc cạnh sắc nhọn của đá vỡ liên tục va đập làm dập nát thân cá, khiến giá bán thủy sản giảm sút ngay từ khi còn chưa lên bờ.
TS. Lê Xuân Khoa sinh ra và lớn lên tại thành phố biển Đà Nẵng, đã chứng kiến trăn trở đó từ những ngày thơ bé. Anh nhìn thấy cảnh bà con ngư dân vật lộn với hạ tầng bảo quản thô sơ, chịu mức thất thoát sản lượng lớn sau mỗi chuyến biển dài ngày.
“Tuổi thơ của tôi gắn liền với thủy sản, ngư dân và bà con. Tôi nhận thấy các vấn đề bảo quản hải sản cùng sự thất thoát lương thực ngay từ khi còn nhỏ. Tôi quyết định mang công nghệ tiên tiến về để giải quyết bài toán chuỗi lạnh ở Việt Nam”. - Anh Khoa chia sẻ:
Sau khi tốt nghiệp tiến sĩ ngành năng lượng tại Đại học Ulster và nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Oxford, anh tiến hành đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm Anh Quốc trở về quê hương.
Sau 2 năm, trên tàu cá, ở chỗ những đống đá chông chênh trước đây, bây giờ là những tấm Pin Lạnh nhiều màu sắc được xếp đặt gọn gàng, khoa học. Những tấm pin này không sinh ra nước thải, không làm dập nát thân cá, giữ môi trường hầm tàu ở nhiệt độ âm sâu ổn định. Hải sản khi đưa lên bờ giữ nguyên màu sắc tươi tắn, cơ thịt chắc và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe. Đó là sản phẩm của VOX Cool - Công ty do TS. Lê Xuân Khoa đồng sáng lập.
Rủi ro từ các hầm tàu cá phản ánh bức tranh rộng lớn hơn của toàn ngành logistics lạnh (Cold Chain) tại Việt Nam. Nhu cầu làm lạnh và bảo quản đông lạnh tăng trưởng nhanh chóng ở tất cả lĩnh vực, từ kho bãi, vận chuyển thực phẩm đến y tế.
Tuy nhiên, các hệ thống làm lạnh truyền thống đang đối mặt với nhiều áp lực. Kho lạnh công nghiệp phải tiêu thụ điện lưới liên tục 24 giờ mỗi ngày, còn các xe đông lạnh đường dài phụ thuộc hoàn toàn vào máy phát chạy dầu. Chi phí vận hành gia tăng bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp, đồng thời xả ra lượng khí thải CO₂ lớn vào môi trường.
Sự thiếu hụt hạ tầng làm lạnh hiện đại cùng chi phí đầu tư ban đầu quá cao khiến lực lượng sản xuất nòng cốt như nông dân, ngư dân và các hợp tác xã khó tiếp cận. Hệ quả là khoảng 25% tổng sản lượng nông sản và thủy hải sản tại Việt Nam bị hư hỏng, thất thoát sau thu hoạch. Bên cạnh đó, hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ môi trường liên tục lập kỷ lục, làm gia tăng nguy cơ biến chất hàng hóa khi kho lạnh gặp sự cố mất điện đột ngột.
Do đó, làm lạnh không chỉ là bài toán duy trì nhiệt độ, mà còn là bài toán quản trị kinh tế và năng lượng. Sự xuất hiện của công nghệ Pin Lạnh sử dụng Vật liệu Chuyển pha kết hợp hệ thống AIoT do VOX Cool phát triển mang tới một giải pháp "Made in Vietnam". Giải pháp này giúp cắt giảm tới 35% chi phí năng lượng trong chuỗi lạnh, giảm hơn 50% lượng khí thải nhà kính và đồng hành mục tiêu Net Zero 2050 của quốc gia.
Khác biệt với pin hóa học thông thường chuyên lưu trữ điện năng, pin lạnh là thiết bị chuyên trách lưu trữ nhiệt năng. Trái tim của công nghệ này là các vật liệu chuyển pha (Phase Change Materials - PCM) thân thiện với môi trường, được nghiên cứu và chế tạo từ các vật liệu tái chế.
Cơ chế vận hành của Pin Lạnh trải qua hai chu trình khép kín rõ ràng: Ở chu trình nạp, vật liệu PCM dạng lỏng bên trong hộp pin hấp thụ năng lượng lạnh, hạ nhiệt độ và chuyển dần sang trạng thái rắn. Trong suốt quá trình đóng băng này, năng lượng lạnh được tích trữ dưới dạng nhiệt ẩn ở mức nhiệt độ duy trì gần như không đổi.
Đến khi cần “xả lạnh”, vật liệu PCM từ trạng thái rắn bắt đầu hấp thụ nhiệt từ hàng hóa xung quanh để tan chảy dần về dạng lỏng. Quá trình chuyển pha này giải phóng năng lượng lạnh ổn định, giữ nhiệt độ không gian bảo quản ở ngưỡng yêu cầu trong thời gian dài mà hoàn toàn không sinh ra nước thải hay độ ẩm dư thừa.
TS. Lê Xuân Khoa giải thích: “Chúng tôi dùng vật liệu có thể tái chế, thân thiện môi trường để phát triển Pin Lạnh. Trong khi nước chỉ đóng băng và tan chảy tại 0°C, VOX Cool chủ động nghiên cứu và phát triển các công thức PCM ở những dải nhiệt độ khác nhau, từ làm mát thông thường +21°C cho đến đông sâu -18ºC hay -50°C để đáp ứng chính xác từng nhu cầu bảo quản riêng biệt”.
Khả năng duy trì độ lạnh của Pin Lạnh VOX Cool kéo dài hơn 15 - 20% so với các túi gel đá thông thường trên thị trường. Thời gian xả lạnh độc lập có thể kéo dài lên tới 72 giờ, cho phép ngắt hoàn toàn hệ thống làm lạnh cơ khí trong nhiều ngày.
Song song với phần cứng cơ khí và nhiệt năng, "bộ não" AIoT đóng vai trò tối ưu hóa toàn bộ hệ thống. Hệ thống cảm biến liên tục ghi nhận dữ liệu về nhiệt độ, độ ẩm, điện áp và dòng điện, truyền về ứng dụng quản lý trên thiết bị di động. Người quản lý kho hay chủ xe lạnh có thể theo dõi chính xác trạng thái dung lượng pin, tự động điều chỉnh chu kỳ sạc xả theo thời gian thực.
Về tiêu chuẩn an toàn, vỏ Pin Lạnh được đúc bằng nhựa Polyethylene chịu lực cao. Sản phẩm đạt chứng nhận tiếp xúc an toàn thực phẩm của Châu Âu từ TÜV Rheinland, chứng nhận hạn chế chất độc hại RoHS do SGS cấp, cùng Phiếu kết quả kiểm định từ Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 2 (QUATEST 2) tại Việt Nam, xác nhận không thôi nhiễm kim loại nặng khi tiếp xúc trực tiếp với nông - thủy sản tươi sống.
Trở ngại lớn nhất khiến các giải pháp công nghệ xanh khó nhân rộng tại các nước đang phát triển là chi phí đầu tư ban đầu. Một hệ thống kho lạnh tiêu chuẩn hay một chiếc xe đông lạnh chuyên dụng đòi hỏi nguồn vốn lên tới hàng tỷ đồng, vượt quá năng lực tài chính của đa số hợp tác xã và doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Để giải quyết bài toán này, VOX Cool triển khai mô hình kinh doanh "Cho thuê chuỗi lạnh" (Cold-Chain as a Service - CaaS). Thay vì khách hàng phải bỏ vốn mua đứt toàn bộ thiết bị, VOX Cool cung cấp giải pháp dưới dạng dịch vụ cho thuê linh hoạt theo tháng hoặc theo mùa vụ.
Năng lực nội địa hóa đóng vai trò then chốt trong việc hạ giá sản phẩm. Công ty có Tổ hợp Nhà máy sản xuất và Văn phòng R&D quy mô tại Đà Nẵng, bên cạnh cơ sở sản xuất sẵn có tại Phú Thọ. Việc chủ động nguồn nguyên liệu nội địa và dây chuyền lắp ráp trong nước giúp VOX Cool tối ưu hóa chi phí sản xuất, đưa giá giải pháp về mức phù hợp với khả năng chi trả của thị trường nội địa.
Trong các kho lạnh lưu trữ thực phẩm hay thủy hải sản xuất khẩu, chi phí tiền điện luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí vận hành. Đối với các nhóm khách hàng áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng, việc dịch chuyển hoạt động làm lạnh sang giờ thấp điểm có thể giúp giảm chi phí. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào biểu giá áp dụng, đặc điểm phụ tải và khả năng tích trữ lạnh của từng hệ thống.
VOX Cool áp dụng chiến lược “Sạc giờ rẻ – Xả giờ đắt” nhằm tối ưu chi phí năng lượng. Vào ban đêm, khi giá điện thường thấp hơn, hoặc vào ban ngày, khi nguồn điện mặt trời dồi dào, hệ thống AIoT điều khiển quá trình tích trữ năng lượng lạnh vào Pin Lạnh. Đến giờ cao điểm, khi giá điện tăng cao, hệ thống ưu tiên sử dụng năng lượng lạnh đã tích trữ để duy trì nhiệt độ kho, giảm nhu cầu vận hành hệ thống làm lạnh và tối ưu chi phí điện năng.
Các con số thử nghiệm thực tế tại kho lạnh khách hàng đã mang lại kết quả rõ ràng. Giải pháp giúp giảm đến 30% lượng điện năng tiêu thụ và tiết kiệm tới 35% chi phí tiền điện vận hành kho. Đối với các hợp tác xã nông nghiệp áp dụng linh hoạt, mức tiết kiệm chi phí điện có thể đạt tới 50%.
Không chỉ vậy, nhiệt độ bên trong kho đông được giữ ổn định dưới -18°C trong hơn 90% thời gian vận hành, hạn chế tối đa hiện tượng dao động nhiệt độ làm suy giảm chất lượng thực phẩm.
Hệ thống còn đóng vai trò nguồn lạnh dự phòng an toàn. Khi xảy ra sự cố mất điện lưới hoặc hỏng hóc máy nén, Pin Lạnh tự động xả lạnh duy trì nhiệt độ an toàn cho hàng hóa trong kho suốt 1–2 ngày, tạo thời gian cho kỹ thuật viên khắc phục sự cố mà không lo hư hỏng thực phẩm.
Trên các tàu đánh bắt hải sản xa bờ, việc thay thế đá xay bằng Pin Lạnh tạo ra những thay đổi trong phương thức khai thác biển. Tàu cá trước khi xuất bến được nạp đầy năng lượng cho các hộp Pin Lạnh tại trạm sạc trên bờ. Khi ra khơi, ngư dân xếp Pin Lạnh vào hầm bảo quản cùng hải sản vừa đánh bắt.
Do Pin Lạnh không bị tan chảy thành nước ngọt, thịt cá giữ nguyên độ mặn tự nhiên, không bị nhạt hay biến đổi cấu trúc cơ thịt. Việc loại bỏ những khối đá nặng nề giúp giảm tải trọng tàu, tiết kiệm năng lượng tiêu thụ cho động cơ di chuyển. Thời gian bám biển của tàu cá được kéo dài hơn, hải sản đưa về cảng đạt tiêu chuẩn tươi sống và bán được giá cao hơn từ 15–20%.
Trong lĩnh vực vận chuyển chặng cuối, Vox Cool phát triển dòng hộp cách nhiệt kết hợp các túi Pin Lạnh PCM linh hoạt. Giải pháp này cho phép duy trì nhiệt độ bảo quản lạnh từ 0°C đến 10°C hoặc đông sâu từ -18°C đến -33°C liên tục trong 18 tiếng. Các đơn vị giao hàng, chuỗi siêu thị hay HTX có thể dùng xe máy hoặc xe tải thông thường không trang bị thùng lạnh chuyên dụng để giao hải sản, thực phẩm tươi sống hay dược phẩm đến tận tay người tiêu dùng. Đối với xe đông lạnh đường dài, việc lắp đặt Pin Lạnh tích hợp AIoT giúp tiết kiệm tới 90% chi phí nhiên liệu chạy máy phát và cắt giảm trên 50% lượng khí thải nhà kính.
Trong bối cảnh yêu cầu minh bạch dữ liệu phát thải và tiêu chí môi trường ngày càng được chú trọng trong nhiều chuỗi cung ứng quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực quản trị năng lượng, kiểm kê khí nhà kính và thực hiện các cam kết ESG phù hợp với yêu cầu của từng thị trường.
Các giải pháp làm lạnh truyền thống gây ra lượng phát thải khí nhà kính lớn ở cả Phạm vi 1 (phát thải trực tiếp từ đốt dầu máy phát xe lạnh) và Phạm vi 2 (phát thải gián tiếp từ tiêu thụ điện lưới 24/7). Việc ứng dụng Pin Lạnh VOX Cool giúp các chuỗi bán lẻ, tập đoàn thực phẩm và đơn vị logistics cắt giảm trực tiếp tiêu thụ điện năng và nhiên liệu hóa thạch, từ đó giảm đáng kể số liệu phát thải CO₂ trong báo cáo phát triển bền vững.
Hiện nay, giải pháp của VOX Cool đang được triển khai và thử nghiệm tại các doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam trong lĩnh vực chuỗi cung ứng lạnh, logistics và phân phối thực phẩm, cũng như các thương hiệu dẫn đầu trong ngành dịch vụ ăn uống (F&B). Đây là những lĩnh vực có nhu cầu lớn về bảo quản lạnh, tối ưu chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, cho thấy tiềm năng ứng dụng của công nghệ Pin Lạnh trong quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp.
Ông Trịnh Xuân Tới, Phó Giám đốc công ty VIBTRANS Việt Nam, nhận định: “Dưới góc độ một doanh nghiệp logistics, chúng tôi cho rằng giải pháp Pin Lạnh tích hợp AIoT của VOX Cool có tiềm năng ứng dụng lớn trong chuỗi logistics lạnh. Công nghệ này vừa giúp tối ưu chi phí vận hành, nâng cao khả năng kiểm soát nhiệt độ và chất lượng hàng hóa vừa góp phần giảm phát thải, hướng tới chuỗi cung ứng xanh và bền vững. Đây là giải pháp đáng quan tâm để ngành logistics Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh”.
Chuyển đổi xanh trong chuỗi cung ứng không phải là khoản chi phí tuân thủ bị động hay mục tiêu xa vời. Đó là khoản đầu tư trực tiếp mang lại lợi thế cạnh tranh về chi phí vận hành, bảo vệ giá trị nông sản, thủy sản Việt Nam và nâng cao năng lực phát triển bền vững của doanh nghiệp trên con đường hội nhập.
Nhờ điểm đúng “điểm đau” trong chuỗi cung ứng lạnh, VOX Cool đã được lựa chọn tham gia chương trình X-celerate của New Energy Nexus Việt Nam (NEXVN). Bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia NEXVN cho biết: “Lựa chọn VOX Cool vào X-celerate chính là ghi nhận một công nghệ tiềm năng, cũng là cơ hội thúc đẩy một hướng tiếp cận mới cho bài toán chuỗi lạnh tại Việt Nam. Khi chi phí bảo quản và áp lực giảm phát thải ngày càng trở nên cấp thiết, giải pháp tích trữ lạnh của VOX Cool có thể tạo ra giá trị đồng thời cho doanh nghiệp logistics, ngành thủy sản và người sản xuất. Chúng tôi mong muốn X-celerate sẽ là bệ phóng để startup kiểm chứng tiềm năng thị trường, củng cố mô hình phát triển và từng bước mở rộng tác động của giải pháp này”.
New Energy Nexus Việt Nam (NEXVN) là tổ chức hỗ trợ các nhà khởi nghiệp và doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng sạch bằng nguồn lực, mạng lưới và chuyên môn cần thiết để phát triển bền vững. X-celerate là chương trình tăng tốc do NEXVN thực hiện, được thiết kế nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng sạch và công nghệ khí hậu thông qua các hoạt động giúp nâng cao năng lực của doanh nghiệp và kết nối với các đối tác thương mại.
Các doanh nghiệp trong chương trình X-celerate sẽ được giới thiệu trong Tuần lễ Khí hậu Việt Nam 2026, diễn ra từ 19-21/10/2026, một diễn đàn cấp quốc gia quy tụ các cơ quan nhà nước, khối doanh nghiệp, đơn vị tài chính, các đối tác phát triển, giới hàn lâm, các tổ chức đổi mới sáng tạo cùng cộng đồng nhằm tăng tốc hành động ứng phó với biến đổi khí hậu để hiện thực hóa tầm nhìn và cam kết khí hậu của Việt Nam.
