Tái chế pin xe điện: Mỏ vàng mới của ngành công nghiệp xanh

Sự phát triển mạnh mẽ của xe điện đang góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trên toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng đó, một câu hỏi ngày càng được đặt ra nhiều hơn là điều gì sẽ xảy ra với hàng triệu bộ pin khi chúng hết vòng đời sử dụng. Trong nhiều năm, vấn đề này thường được nhìn nhận dưới góc độ môi trường và xử lý chất thải. Song theo các chuyên gia, khi quy mô thị trường xe điện ngày càng mở rộng, pin đã qua sử dụng không chỉ là một thách thức cần giải quyết mà còn có thể trở thành nguồn tài nguyên quan trọng, mở ra một ngành công nghiệp mới trị giá hàng chục tỷ USD.

Theo dự báo của Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), lượng pin xe điện hết vòng đời trên toàn cầu có thể đạt khoảng 20,5 triệu tấn vào năm 2040. Riêng tại Trung Quốc, thị trường xe điện lớn nhất thế giới, các tổ chức nghiên cứu ước tính sẽ có khoảng 820.000 tấn pin xe điện cần được xử lý trong năm 2026.

Sự gia tăng nhanh chóng của lượng pin thải đang đặt ra áp lực đáng kể đối với hạ tầng xử lý hiện nay. Dù Trung Quốc đã xây dựng được hệ thống tái chế pin thuộc nhóm lớn nhất thế giới, khoảng 20-30% lượng pin hết vòng đời vẫn được xử lý thông qua các kênh không chính thức. Tại Anh, phần lớn pin xe điện đã qua sử dụng vẫn chưa được tái chế do năng lực xử lý còn hạn chế. Điều này cho thấy tốc độ mở rộng của thị trường xe điện đang nhanh hơn khả năng phát triển của các hệ thống quản lý pin sau sử dụng.

Tuy nhiên, chính những bộ pin cũ này lại chứa lượng lớn vật liệu có giá trị như lithium, nickel và cobalt - những khoáng sản đóng vai trò quan trọng đối với ngành công nghiệp pin. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hoạt động tái chế có thể giúp giảm khoảng 25% nhu cầu khai thác mới lithium và nickel trên toàn cầu vào năm 2050, đồng thời giảm tới 40% nhu cầu cobalt. Giá trị thị trường của các khoáng sản thu hồi từ pin phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng được dự báo có thể đạt khoảng 200 tỷ USD vào giữa thế kỷ này.

Điều đó khiến tái chế pin không còn đơn thuần là hoạt động xử lý chất thải. Đối với các hãng xe, nhà sản xuất pin và chính phủ, đây đang trở thành một mắt xích quan trọng nhằm đảm bảo an ninh nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào khai thác mỏ và tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Nhiều doanh nghiệp lớn đã bắt đầu tích hợp hoạt động thu hồi và tái chế vào chiến lược phát triển nhằm chủ động hơn về nguồn cung vật liệu trong tương lai.

Bên cạnh tái chế, nhiều loại pin xe điện vẫn có thể tiếp tục được sử dụng cho các hệ thống lưu trữ năng lượng sau khi không còn phù hợp để lắp trên ô tô. Cách tiếp cận này giúp kéo dài vòng đời sản phẩm, tận dụng tối đa nguồn tài nguyên trước khi đưa vào quy trình tái chế cuối cùng.

Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng ngành công nghiệp tái chế pin không chỉ dừng ở việc đầu tư nhà máy xử lý. Hiệu quả của nền kinh tế tuần hoàn phụ thuộc vào toàn bộ hệ sinh thái gồm thu gom, vận chuyển, phân loại, truy xuất nguồn gốc và thu hồi vật liệu. Càng chuẩn bị sớm, các quốc gia và doanh nghiệp càng có lợi thế khi lượng pin hết vòng đời tăng mạnh trong tương lai.

Nhờ tiềm năng đó, thị trường tái chế pin xe điện được dự báo có thể đạt quy mô khoảng 91,7 tỷ USD vào năm 2034. Trong bối cảnh nhu cầu khoáng sản chiến lược ngày càng gia tăng và các quy định môi trường trở nên chặt chẽ hơn, lĩnh vực này đang được xem là một trong những cơ hội công nghiệp đáng chú ý nhất của quá trình điện hóa giao thông.

Đối với Việt Nam, lượng pin xe điện hết vòng đời hiện chưa lớn do thị trường mới bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh trong vài năm gần đây. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để chuẩn bị sớm cho một xu hướng tất yếu. Khi số lượng ô tô điện và xe máy điện tiếp tục gia tăng, nhu cầu thu gom, tái sử dụng và tái chế pin sẽ dần hình thành trong thập kỷ tới.

Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, đây còn có thể trở thành một lĩnh vực công nghiệp mới với nhiều dư địa phát triển. Các doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia vào chuỗi giá trị từ thu hồi pin, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng đến tái chế vật liệu. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi xanh, việc xây dựng hệ sinh thái xử lý pin từ sớm có thể giúp tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho ngành công nghiệp trong tương lai.