Thương mại Việt Nam và Úc tăng trưởng mạnh mẽ nhờ các hiệp định thương mại tự do (FTA). Tuy nhiên, tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi phương thức tiếp cận và chủ động nâng cao năng lực đáp ứng.
Úc là một thị trường giàu tiềm năng với sức mua cao và nhu cầu đa dạng đối với Việt Nam. Theo số liệu ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) đưa ra tại hội thảo “Tiềm năng xuất khẩu sang thị trường Úc” tại TP HCM, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Úc năm 2025 đạt trên 14 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Úc đạt 6,8 tỷ USD, tăng 5,6% so với năm 2024.
Riêng trong 8 tháng đầu năm 2026, theo thống kê của Hải quan Việt Nam, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam sang Úc đạt 11,2 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước, trong đó Việt Nam xuất khẩu hơn 5,2 tỷ USD, tăng hơn 23%. Riêng tại TP HCM, theo số liệu thống kê của Sở Công Thương TP HCM, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa TP HCM – Úc đạt 1,56 tỷ USD trong chưa đầy 9 tháng đầu năm 2026, trong đó kim ngạch xuất khẩu sang Úc đạt 985 triệu USD, tăng 16,3% so với cùng kỳ năm trước.
Các sản phẩm “Made in Vietnam” như quần áo, da giày, hàng điện tử, hạt tiêu, hạt điều, cà phê và thủy sản đã xuất hiện ngày càng phổ biến tại các hệ thống siêu thị Úc.
Tốc độ gia tăng kim ngạch phản ánh sức mua lớn của thị trường Úc. Tuy vậy, đây cũng là khu vực đặt ra nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Các quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch an toàn sinh học, bao bì đóng gói và truy xuất nguồn gốc được kiểm soát chặt chẽ.
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, tâm lý tiêu dùng tại Úc mang tính đặc thù. Theo ông Nguyễn Mạnh Hiệp, Lãnh sự thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Úc, người tiêu dùng địa phương có độ trung thành cao với các thương hiệu quen thuộc. Hàng hóa Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ từ Trung Quốc, Ấn Độ và Thái Lan.
Cùng lúc đó, thị trường bán lẻ Úc mang tính tập trung cao độ. Các tập đoàn lớn như Coles, Woolworths, Aldi chi phối ngành hàng tiêu dùng, thực phẩm, còn Bunnings Warehouse nắm giữ thị phần vật liệu và đồ gia dụng. Việc tiếp cận trực tiếp các chuỗi siêu thị này đòi hỏi năng lực cung ứng quy mô lớn, mức giá cạnh tranh và việc chấp nhận các điều kiện chiết khấu khắt khe. Tình hình này tạo nên thử thách không nhỏ đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam khi vận hành độc lập.
Việt Nam và Úc hiện là thành viên chung của 3 hiệp định thương mại tự do gồm AANZFTA (Khu vực thương mại tự do ASEAN – Australia – New Zealand), CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) và RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực). Các khung hiệp định này hỗ trợ cắt giảm phần lớn các dòng thuế quan về mức 0% theo lộ trình, giúp tối ưu hóa chi phí logistics và tạo dư địa giảm giá thành sản phẩm.
Trong số đó, hiệp định AANZFTA đóng vai trò tiên phong khi Úc đã xóa bỏ hoàn toàn 100% các dòng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ Việt Nam. Mặc dù vậy, việc thụ hưởng mức thuế ưu đãi 0% đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng chính xác các quy định về xuất xứ hàng hóa cho từng mã sản phẩm.
Ông Nguyễn Mạnh Hiệp nhận định rằng doanh nghiệp nên chuyển đổi tâm thế từ việc nhận biết sự tồn tại của FTA sang việc vận dụng thành thạo các quy định. Các đơn vị xuất khẩu nên chủ động đối chiếu danh mục sản phẩm của mình với biểu thuế cam kết để lựa chọn khung hiệp định tối ưu nhất.
Để hiện thực hóa các ưu đãi thuế quan, việc xin cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O Form AANZ) đóng vai trò quyết định. Doanh nghiệp có thể liên hệ các cơ quan chức năng, trong đó có ITPC, để nhận hướng dẫn chi tiết về thủ tục cấp C/O.
Đồng thời, quy trình minh bạch hóa hồ sơ xuất xứ cần được duy trì nghiêm ngặt. Các đơn vị xuất khẩu có nghĩa vụ lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu đầu vào và quy trình sản xuất. Cơ quan Hải quan Úc có quyền tiến hành xác minh nguồn gốc hàng hóa ngay cả khi sản phẩm đã hoàn tất thông quan.
Để tiếp cận người tiêu dùng Úc hiệu quả, việc lựa chọn kênh phân phối phù hợp giữ vai trò then chốt. Thương vụ Việt Nam tại Úc đã đưa ra các nhóm phương thức thâm nhập thị trường mang tính thực tiễn.
Phương thức đầu tiên là tham gia các hội chợ thương mại quốc tế chuyên ngành. Thị trường Úc tổ chức nhiều sự kiện triển lãm quy mô lớn như Fine Food và Foodservice cho ngành thực phẩm đồ uống tại Sydney và Melbourne; Global Sourcing Expo cho ngành dệt may da giày; Home Show cho đồ nội thất hay Build Expo cho ngành xây dựng. Đây là kênh tiếp cận trực tiếp các nhà mua hàng uy tín.
Phương thức thứ hai là đàm phán cung ứng trực tiếp cho các hệ thống siêu thị lớn. Kênh này mang lại đơn hàng ổn định nhưng yêu cầu khắt khe về năng lực sản xuất và điều kiện thanh toán. Phương thức thứ ba là hợp tác với các nhà phân phối bản địa. Các đơn vị này sở hữu hệ thống kho bãi, hạ tầng logistics và am hiểu quy định pháp lý sở tại, giúp doanh nghiệp giảm bớt chi phí tự vận hành.
Đối với các mặt hàng nhỏ gọn, phương thức thương mại điện tử xuyên biên giới qua Amazon hoặc eBay cung cấp giải pháp thử nghiệm thị trường với chi phí tối ưu. Mô hình này hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá sức hút sản phẩm và tương tác trực tiếp với khách hàng.
Nhằm vượt qua hạn chế về quy mô, việc hình thành liên kết giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ tạo nên sức mạnh tổng hợp. Các đơn vị vừa và nhỏ có thể hợp tác với các doanh nghiệp lớn hoặc liên minh trong cùng hiệp hội ngành hàng. Mô hình liên kết này đã được cộng đồng doanh nghiệp Thái Lan và Trung Quốc triển khai thành công tại Úc.
Ông Nguyễn Mạnh Hiệp khuyến nghị doanh nghiệp thường xuyên cập nhật thông tin từ Bộ Công Thương, Cục Xúc tiến thương mại, Cục Xuất nhập khẩu và các Trung tâm Xúc tiến Thương mại địa phương. Sự đồng hành của các cơ quan quản lý và tính chủ động của cộng đồng doanh nghiệp sẽ tạo nền tảng bền vững cho hàng hóa Việt Nam vươn xa tại thị trường Úc.
