Việc chuyển sang đánh giá tín dụng dựa trên dòng tiền, dữ liệu, xếp hạng tín nhiệm và chuỗi giá trị được kỳ vọng mở rộng “cửa” tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bộ Tài chính đang xây dựng Dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi (Dự thảo), trong đó đề xuất nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) phát triển nhanh và bền vững, trong đó có việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng.
Thực tế, dù chiếm hơn 98% về số lượng doanh nghiệp, SME mới tiếp cận khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế. Khoảng cách này cho thấy khả năng hấp thụ vốn của khu vực SME vẫn còn hạn chế, trong đó một nguyên nhân đáng chú ý là yêu cầu về tài sản bảo đảm theo mô hình tín dụng truyền thống.
Đối với Điều 8 Dự thảo về hỗ trợ tiếp cận tín dụng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng quy định Nhà nước “khuyến khích” các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính phát triển sản phẩm tín dụng, công cụ tài chính phù hợp với SME mới dừng ở mức định hướng, chưa tạo được động lực đủ mạnh để dòng vốn thực sự chảy vào khu vực này.
Theo VCCI, nhu cầu vốn của SME rất lớn nhưng các sản phẩm và công cụ tài chính phù hợp vẫn chưa đa dạng. Một trong những nguyên nhân là hoạt động cho vay SME chưa thực sự hấp dẫn đối với các tổ chức tín dụng so với một số lĩnh vực kinh doanh khác.
Từ đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu các chính sách khuyến khích tài chính cụ thể, như ưu đãi nguồn vốn tái cấp vốn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc thiết lập các cơ chế tín dụng ưu tiên, ổn định cho những lĩnh vực có tính lan tỏa như sản xuất, xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và nông nghiệp công nghệ cao.
Theo VCCI, nguồn vốn cần có mức giá và thời hạn phù hợp để doanh nghiệp có thể dự báo được chi phí trong suốt chu kỳ sản xuất, kinh doanh và thực hiện đơn hàng.
Một điểm nghẽn khác là không ít SME, đặc biệt doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, sở hữu giá trị chủ yếu nằm ở phần mềm, dữ liệu, thuật toán, thương hiệu hoặc tài sản số. Đây là những tài sản có giá trị kinh tế nhưng chưa được khai thác hiệu quả trong hoạt động cấp tín dụng.
Trong bối cảnh đó, việc Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) bổ sung nội dung về xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp được đánh giá là một thay đổi đáng chú ý.
Theo khoản 1 Điều 8 Dự thảo, Chính phủ sẽ có chính sách hỗ trợ các tổ chức tín dụng tăng dư nợ cho vay đối với SME; đồng thời khuyến khích cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, phương án sản xuất kinh doanh, phương án mở rộng thị trường, dữ liệu, dòng tiền và chuỗi giá trị.
Điểm đáng chú ý nằm ở sự thay đổi trong cách tiếp cận tín dụng. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản bảo đảm, việc đánh giá doanh nghiệp được mở rộng sang các yếu tố phản ánh trực tiếp hơn năng lực tạo doanh thu và trả nợ như dòng tiền, dữ liệu, phương án kinh doanh, uy tín tín dụng và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
VCCI cũng đề nghị phương thức thẩm định tín dụng cần được đổi mới theo hướng căn cứ nhiều hơn vào dòng tiền hạch toán, hợp đồng, đơn hàng, chất lượng khách hàng, khoản phải thu và lịch sử tuân thủ, thay vì chỉ dựa vào bất động sản thế chấp.
Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế định giá và nhận tài sản bảo đảm là máy móc, thiết bị, hàng tồn kho, nguyên vật liệu và các khoản phải thu; đẩy mạnh tài trợ chuỗi cung ứng và tài trợ theo hợp đồng đối với SME tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.
Theo VCCI, việc thiết kế các định hướng và chính sách đủ rõ sẽ tạo cơ sở để tổ chức tín dụng chủ động phát triển những sản phẩm tài chính đa dạng, linh hoạt, phù hợp hơn với đặc thù và khả năng hấp thụ vốn của SME.
Ở góc độ ngân hàng, ông Từ Tiến Phát, Tổng Giám đốc ACB, cho biết hoạt động cấp tín dụng hiện nay ngày càng chú trọng đến dòng tiền, hợp đồng và phương án sử dụng vốn của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm.
Theo ông, khi doanh nghiệp minh bạch về tài chính và dòng tiền, ngân hàng có thể xây dựng các giải pháp vốn linh hoạt hơn, phù hợp với nhu cầu thực tế. Cùng với đó, các giải pháp tài chính cũng không còn dừng ở việc cấp vốn mà mở rộng sang hỗ trợ quản trị thông qua nền tảng giao dịch số, quản lý dòng tiền và các dịch vụ trực tuyến.
Từ góc độ chính sách, các chuyên gia cho rằng, việc chuyển sang đánh giá doanh nghiệp dựa trên nhiều yếu tố thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp có thể mở rộng “cửa vào” tín dụng cho SME. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, việc xây dựng hệ thống dữ liệu doanh nghiệp, xếp hạng tín nhiệm và chia sẻ thông tin tín dụng cần được thực hiện đồng bộ, minh bạch.
Khi ngân hàng có thể đánh giá chính xác hơn năng lực tài chính, dòng tiền, lịch sử tuân thủ và triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp, rủi ro tín dụng có thể được phân loại tốt hơn. Khi đó, những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản thế chấp vẫn có cơ hội tiếp cận vốn. Đây cũng là cơ sở để hình thành các sản phẩm tín dụng phù hợp hơn với từng nhóm SME, từ tài trợ đơn hàng, tài trợ khoản phải thu đến tài trợ chuỗi cung ứng và các khoản vay dựa trên dòng tiền.
