Tháo gỡ các vướng mắc trong cơ chế mua bán đện trực tiếp (DPPA) và đơn giản hóa thủ tục để doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nặng có cơ hội tiếp cận và sử dụng điện tái tạo.
Với ngành xi măng, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu giảm phát thải mà còn là bài toán kiểm soát chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Triệu Đình Trường – Phó TGĐ Công ty Xi măng VICEM Hải Phòng cho biết, bên cạnh nỗ lực tiết giảm tiêu hao năng lượng, đổi mới công nghệ, việc tháo gỡ vướng mắc trong cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận điện tái tạo, tạo thêm dư địa mới cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh.
Thưa ông, phát triển xanh là áp lực chi phí hay cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp?
Theo tôi, trước mắt, doanh nghiệp chắc chắn phải đầu tư thêm kinh phí để đổi mới thiết bị, công nghệ và thực hiện các yêu cầu về môi trường. Nhưng nếu nhìn lâu dài thì đây cũng là cơ hội để giảm tiêu hao điện, than, nâng cao hiệu suất thiết bị và hạ giá thành sản phẩm.
Với VICEM Hải Phòng, chúng tôi xác định chuyển đổi xanh phải bắt đầu từ những việc cụ thể trong sản xuất.
Một là, quản lý tốt hơn việc sử dụng năng lượng, giảm tiêu hao điện và nhiệt. Hai là, cải tiến thiết bị, nâng cao hiệu suất các công đoạn sản xuất. Ba là, nghiên cứu sử dụng nhiên liệu, năng lượng thay thế và từng bước đổi mới công nghệ theo hướng ít phát thải hơn.
Điều quan trọng là phải có lộ trình phù hợp, tính toán được hiệu quả đầu tư, không chạy theo phong trào nhưng cũng cần có cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp có giải pháp thực hiện, vì về dài hạn sẽ không thể đứng ngoài xu thế này.
Doanh nghiệp đã thực hiện kiểm kê khí nhà kính và xây dựng lộ trình giảm phát thải như thế nào? Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về kế hoạch này?
Chúng tôi nhận thức rằng muốn giảm phát thải thì trước hết phải kiểm kê, xác định được nguồn phát thải chính và mức độ phát thải ở từng công đoạn. Đây là cơ sở để lựa chọn giải pháp phù hợp.
Hiện nay, VICEM Hải Phòng đang quan tâm rà soát các nguồn phát thải từ nguyên liệu, nhiên liệu và tiêu thụ điện năng; từng bước hoàn thiện việc thu thập số liệu, theo dõi các chỉ tiêu tiêu hao và quản lý phát thải trong sản xuất.
Từ quá trình triển khai, tôi cho rằng kiểm kê khí nhà kính không nên chỉ dừng lại ở việc lập báo cáo để đáp ứng quy định. Quan trọng hơn là phải sử dụng kết quả đó để tìm ra những khâu còn lãng phí, những thiết bị tiêu hao năng lượng cao và có giải pháp khắc phục.
Khó khăn lớn nhất là số liệu sản xuất có nhiều công đoạn, nguồn phát thải khác nhau, việc thu thập và chuẩn hóa dữ liệu cần thời gian. Bên cạnh đó, nhiều giải pháp giảm phát thải đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài.
Chúng tôi mong muốn Nhà nước có hướng dẫn thống nhất về phương pháp kiểm kê, đo đạc và báo cáo phát thải; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp về tư vấn kỹ thuật, đào tạo nhân lực và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.
Thưa ông, vậy khâu nào có thể cải thiện sớm, khâu nào cần thêm thời gian và công nghệ? Đâu là nút thắt lớn nhất?
Đối với ngành xi măng, phát thải chủ yếu đến từ hai nguồn: quá trình phân hủy đá vôi để sản xuất clinker và quá trình sử dụng nhiên liệu, năng lượng. Trong đó, phát thải từ phân hủy đá vôi là đặc thù của công nghệ sản xuất clinker, rất khó giảm sâu nếu không có giải pháp công nghệ mới. Còn đối với nhiên liệu và năng lượng, doanh nghiệp có thể chủ động cải thiện sớm hơn.
Tại VICEM Hải Phòng, chúng tôi xác định một số hướng chính:
Một là, tối ưu hóa vận hành lò nung, máy nghiền và các thiết bị tiêu thụ điện lớn, giảm tiêu hao nhiệt và điện trên một tấn sản phẩm. Hai là, nghiên cứu sử dụng nhiên liệu thay thế, tận dụng các nguồn chất thải có khả năng thu hồi năng lượng, đồng thời kiểm soát chặt các yêu cầu về môi trường và an toàn sản xuất.
Ba là, nghiên cứu tối ưu hóa phối liệu, giảm tỷ lệ clinker trong xi măng nhưng vẫn bảo đảm chất lượng sản phẩm. Bốn là, tiếp tục tận dụng nhiệt thải để phát điện, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Về lâu dài, những công nghệ như thu hồi và lưu giữ carbon cũng cần được nghiên cứu, nhưng hiện nay chi phí còn lớn và chưa dễ áp dụng rộng rãi.
Theo tôi, nút thắt lớn nhất vẫn là vốn đầu tư và hiệu quả kinh tế. Doanh nghiệp rất muốn đổi mới công nghệ, giảm phát thải nhưng phải tính đến khả năng cạnh tranh và giá thành sản phẩm. Nếu chi phí đầu tư quá lớn mà không có cơ chế hỗ trợ thì rất khó triển khai nhanh.
Để hỗ trợ và giảm chi phí năng lượng, doanh nghiệp đã nghiên cứu sử dụng điện mặt trời mái nhà hoặc mua điện tái tạo qua cơ chế DPPA hay chưa?
Chúng tôi đánh giá đây là những hướng đi cần quan tâm trong thời gian tới. Đối với điện mặt trời mái nhà, doanh nghiệp có thể tận dụng diện tích mái nhà xưởng, kho và các công trình phù hợp để phát điện phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, đặc thù ngành xi măng là nhu cầu điện lớn, hoạt động liên tục nên điện mặt trời chỉ có thể bổ sung một phần, không thể thay thế hoàn toàn điện lưới.
Khi xem xét đầu tư, chúng tôi phải tính toán kỹ diện tích lắp đặt, kết cấu mái, phương án đấu nối và hiệu quả kinh tế. Đối với DPPA, đây cũng là cơ chế có tiềm năng giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện tái tạo.
Tuy nhiên, cần làm rõ giá mua điện, điều kiện hợp đồng, khả năng cung cấp ổn định và chi phí thực tế.
Quan điểm của chúng tôi là sử dụng năng lượng tái tạo phải đi cùng với hiệu quả kinh tế và bảo đảm hoạt động sản xuất liên tục. Chúng tôi mong các cơ chế này tiếp tục được hoàn thiện để doanh nghiệp sản xuất có nhu cầu điện lớn dễ dàng tiếp cận hơn.
Trước những vướng mắc trên, nhằm đưa ra giải pháp giúp doanh nghiệp áp dụng được ngay, ông sẽ thực hiện những bài toán nào và đề xuất?
Theo tôi, có những việc doanh nghiệp có thể làm ngay mà không nhất thiết phải đầu tư những dự án quá lớn.
Thứ nhất, rà soát và quản lý chặt tiêu hao điện, than, nhiệt; hạn chế vận hành non tải, chạy không tải và giảm tổn thất năng lượng.
Thứ hai, nâng cao hiệu suất các thiết bị chính, đặc biệt là lò nung, máy nghiền và hệ thống quạt, bơm.
Thứ ba, đẩy mạnh nghiên cứu sử dụng nhiên liệu thay thế, tận dụng nhiệt thải và giảm tỷ lệ clinker phù hợp với yêu cầu chất lượng sản phẩm.
Thứ tư, nâng cao ý thức tiết kiệm năng lượng của đội ngũ cán bộ kỹ thuật và người lao động. Theo tôi, đây là việc rất quan trọng vì công nghệ dù tốt đến đâu nhưng vận hành không tốt thì cũng khó đạt hiệu quả.
Về phía Nhà nước, chúng tôi mong muốn được hỗ trợ trên ba phương diện.
Một là, nguồn vốn tín dụng xanh với lãi suất hợp lý và thời hạn vay phù hợp để doanh nghiệp có điều kiện đổi mới công nghệ.
Hai là, hỗ trợ về kỹ thuật, tư vấn kiểm kê khí nhà kính, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực.
Ba là, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về nhiên liệu thay thế, khơi thông chính sách, bằng cách ban hành quy định, hướng dẫn cụ thể giúp doanh nghiệp thuận tiện hơn trong việc mua bán điện năng lượng tái tạo và thị trường tiêu thụ sản phẩm xi măng ít phát thải.
Về phía VICEM Hải Phòng, chúng tôi xác định chuyển đổi xanh là quá trình lâu dài, phải làm từng bước và phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp. Là một doanh nghiệp có lịch sử hơn 125 năm, chúng tôi hiểu rằng muốn tồn tại và phát triển thì phải liên tục đổi mới.
Chúng tôi không đặt mục tiêu bằng những cam kết lớn, mà tập trung vào những việc làm cụ thể, có thể đo đếm được: Sử dụng điện tái tạo để đáp ứng phần nào nguồn năng lượng cho sản xuất, giảm tiêu hao năng lượng, giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sản xuất và giữ vững chất lượng sản phẩm. Theo tôi, đó mới là cách làm thiết thực và bền vững của một doanh nghiệp xi măng trong giai đoạn hiện nay.
Trân trọng cảm ơn ông!
