Với hồ sơ “thu mua từ khách hàng vãng lai”, hàng nghìn viên kim cương nhập lậu đã đi qua các khâu kiểm định, nhập kho rồi phân phối trong hệ thống kinh doanh…
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa vừa khởi tố thêm 4 bị can trong Chuyên án 268V để điều tra về tội “Buôn lậu”. Đây là diễn biến mới trong quá trình mở rộng điều tra đường dây buôn lậu kim cương với số lượng và giá trị đặc biệt lớn.
Các bị can gồm Phạm Thị Hồng Duyên, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty TNHH MTV Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC); Trần Công; Trần Hữu Thanh Quân và Hoàng Trung Bắc.
Theo kết quả điều tra ban đầu, từ năm 2022 đến năm 2024, các đối tượng mua kim cương tại Hồng Kông, sau đó vận chuyển trái phép về Việt Nam. Để đưa số hàng này vào kinh doanh, thông tin cá nhân của một số khách hàng được sử dụng để lập hồ sơ, thể hiện kim cương là hàng “thu mua từ khách hàng vãng lai”. Sau khi có hồ sơ, số kim cương được đưa đi kiểm định, nhập kho và phân phối thông qua hệ thống kinh doanh của SJC.
Cơ quan điều tra xác định, bằng phương thức trên, khoảng 3.400 viên kim cương nhập lậu, trị giá hơn 500 tỷ đồng, đã được đưa vào hệ thống kinh doanh. Trong quá trình khám xét, lực lượng chức năng còn thu giữ 354 viên kim cương các loại, trị giá khoảng 68,8 tỷ đồng để phục vụ điều tra.
Theo tài liệu điều tra, số kim cương nhập lậu không được đưa thẳng ra thị trường mà lần lượt đi qua các khâu lập hồ sơ thu mua, kiểm định, nhập kho rồi phân phối. Điểm đáng chú ý là toàn bộ quy trình này được bắt đầu từ hồ sơ thể hiện đây là kim cương “thu mua từ khách hàng vãng lai”. Từ đó, số hàng tiếp tục đi qua các công đoạn phía sau trước khi xuất hiện trong hệ thống kinh doanh.
Từ diễn biến vụ án, theo các chuyên gia pháp lý, một vấn đề được đặt ra là cơ chế kiểm soát nguồn gốc hàng hóa đang được thực hiện như thế nào đối với những mặt hàng có giá trị lớn như kim cương.
Trao đổi với phóng viên, Luật sư Nguyễn Thanh Phong, Trưởng Chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội, cho rằng việc thu mua kim cương từ khách hàng cá nhân là hoạt động bình thường trong kinh doanh. Tuy nhiên, với tài sản có giá trị lớn, hồ sơ giao dịch phải đủ căn cứ để xác định người bán, đặc điểm hàng hóa và nguồn hình thành tài sản.
Theo Luật sư Phong, nếu doanh nghiệp chỉ ghi nhận thông tin cá nhân của người đứng tên bán hàng mà thiếu cơ chế xác thực giao dịch, hồ sơ có thể đầy đủ về hình thức nhưng chưa phản ánh đúng nguồn gốc thực tế của viên kim cương.
“Không thể chỉ dựa vào họ tên và giấy tờ tùy thân của người bán để xác định nguồn gốc tài sản. Cần có thêm dữ liệu chứng minh giao dịch đã diễn ra, tài sản thuộc quyền sở hữu của người bán và được hình thành từ đâu”, Luật sư Phong nói.
Luật sư cũng lưu ý, kiểm định kim cương chủ yếu nhằm xác định các đặc tính như trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết và chất lượng. Chứng thư kiểm định không có chức năng thay thế giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng hóa.
Bởi vậy, một viên kim cương dù đã được kiểm định vẫn cần được đối chiếu với hồ sơ thu mua, thông tin người bán, phương thức thanh toán và dữ liệu nhập kho. Nếu các khâu này được quản lý tách rời, việc phát hiện sai lệch từ khâu đầu sẽ gặp khó khăn.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, dữ liệu thu mua, kiểm định, nhập kho và bán hàng cần được liên thông để có thể đối chiếu. Những trường hợp một người đứng tên bán số lượng lớn, lặp lại trong thời gian ngắn hoặc thông tin giao dịch không phù hợp với thực tế cần được cảnh báo để kiểm tra.
Với kim cương và đá quý có giá trị lớn, hồ sơ thu mua cũng cần thể hiện rõ đặc điểm tài sản, thời điểm giao dịch, phương thức thanh toán và căn cứ chứng minh quyền sở hữu của người bán. Đây là cơ sở để phân biệt một giao dịch có thật với hồ sơ chỉ được lập trên giấy.
“Vụ án đang tiếp tục được điều tra. Tuy nhiên, những thông tin đã được công bố cho thấy, chỉ kiểm tra hồ sơ ở từng công đoạn riêng lẻ là chưa đủ.
Khi hồ sơ thu mua được lập, số kim cương tiếp tục đi qua kiểm định, nhập kho rồi phân phối. Nếu không thể đối chiếu ngược toàn bộ quá trình này, sai lệch từ khâu đầu hoàn toàn có thể bị che khuất ở các công đoạn phía sau”, Luật sư Phong chia sẻ.
