“Khẩu vị” thị trường Trung Quốc đang tạo sức ép mới với doanh nghiệp xuất khẩu trái cây. Theo đó, cần đầu tư chế biến sâu, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và nâng cao năng lực cạnh tranh bằng chất lượng.
Thời gian gần đây, Trung Quốc đang tiếp tục siết chặt quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các yêu cầu về kiểm dịch thực vật. Đồng thời, sự chuyển dịch trong thói quen tiêu dùng, gia tăng trái cây chế biến cũng đặt ra yêu cầu thích ứng mới với doanh nghiệp xuất khẩu.
Nói như ông Đinh Cao Khuê, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), do sự gia tăng nhanh của tầng lớp trung lưu, ngành thực phẩm - đồ uống và hệ thống bán lẻ hiện đại tại Trung Quốc đang làm thay đổi nhu cầu thị trường.
Theo đó, thay vì chỉ nhập khẩu trái cây tươi, các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng có nhu cầu lớn đối với nước quả cô đặc, nước ép, puree trái cây nhuyễn tức rau quả và trái cây được làm nhuyễn thông qua một số phương pháp như xay, nghiền, ép, trộn mà vẫn giữ được hương vị, dinh dưỡng tự nhiên, cùng với đó là rau quả đông lạnh, đồ hộp và nguyên liệu phục vụ ngành công nghiệp thực phẩm. Đây là những phân khúc có giá trị gia tăng cao, ít phụ thuộc mùa vụ và có khả năng tiêu thụ ổn định hơn.
Do đó, các chuyên gia cho rằng, đây là thời điểm ngành rau quả phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, gia tăng giá trị và phát triển bền vững.
“Đối với thị trường Trung Quốc, định hướng không chỉ dừng ở xuất khẩu sản phẩm tươi mà cần đẩy mạnh chế biến, chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và hoàn thiện hệ thống logistics”, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định.
Trên thực tế, hai năm gần đây, Trung Quốc từ vị trí số 2 vươn lên trở thành thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam. Riêng nhóm mặt hàng rau quả và trái cây, năm 2025, Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn thứ hai cho thị trường này với 22,55% thị phần. Xuất khẩu rau quả và trái cây sang Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam.
Theo đánh giá của các chuyên gia về nông nghiệp và các doanh nghiệp, dư địa để phát triển mở rộng trường đối với mặt hàng rau quả, đặc biệt là trái cây của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc hiện vẫn còn rất lớn. Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương nhấn mạnh, nhu cầu đối với các loại trái cây nhiệt đới của Trung Quốc tiếp tục tăng mạnh. Việc hai nước ký thêm nhiều nghị định thư xuất khẩu ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến, mít, cùng với mở cửa thị trường cho bưởi, chanh đã mở ra nhiều cơ hội cho nông sản.
Tuy nhiên, các quốc gia trong khu vực cũng đang gia tăng hiện diện tại thị trường này. Đơn cử, Philippines gần như thống lĩnh thị trường dứa, trong khi nhiều mặt hàng khác của Việt Nam phải cạnh tranh quyết liệt với sản phẩm từ Thái Lan, Lào và các nước ASEAN.
Do đó, theo ông Vũ Bá Phú, thành công của sầu riêng cho thấy tiềm năng rất lớn của nông sản Việt Nam tại Trung Quốc, nhưng không thể mặc nhiên lặp lại với các mặt hàng khác. Nếu tiếp tục phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và cạnh tranh bằng giá, dư địa tăng trưởng sẽ ngày càng thu hẹp.
Để có thể tận dụng tối đa lợi thế của mình, ông Chương Lâm, Chủ tịch Hội Doanh nhân Trung Quốc tại Việt Nam Chi hội TP Hồ Chí Minh cho rằng, nông sản Việt Nam, trong đó có mặt hàng rau quả và trái cây cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp, tăng cường quản lý chất lượng từ khâu sản xuất, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu nông sản xanh.
Đồng thời, phát huy vai trò của doanh nghiệp nông nghiệp trong kết nối thị trường, thúc đẩy nghiên cứu phát triển, đầu tư chế biến sâu và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.
Đặc biệt, tăng cường tính tự cường của toàn chuỗi ngành hàng thông qua hợp tác trong các lĩnh vực chế biến, kho bãi, logistics, đồng thời thúc đẩy hài hòa tiêu chuẩn, chính sách và trao đổi kinh nghiệm về nông nghiệp thông minh, nông nghiệp xanh
Từ góc độ hiệp hội, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, để mở rộng thị phần, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Thực tế cho thấy, nhiều mặt hàng như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi hay dừa đã xây dựng được vị thế đáng kể tại thị trường Trung Quốc. Thế nhưng, dư địa tăng trưởng thời gian tới không nằm ở việc mở rộng sản lượng bằng mọi giá mà ở khả năng nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị. Điều này đòi hỏi ngành rau quả chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ đáp ứng nhu cầu ngắn hạn sang tuân thủ các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường.
Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhấn mạnh, doanh nghiệp cần chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng và vị trí địa lý sang cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch. Hoạt động thương mại cũng cần chuyển từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch để phát triển bền vững hơn.
