Thúc đẩy cải cách môi trường đầu tư kinh doanh để hỗ trợ doanh nghiệp

Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Cao Sơn, Chủ tịch Hội Doanh nhân tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh, phát triển kinh tế tư nhân đòi hỏi môi trường kinh doanh thông thoáng và chi phí tuân thủ thấp.

Theo nhận định của cộng đồng doanh nghiệp, bên cạnh những khó khăn về thị trường, dòng vốn, lao động hay cạnh tranh quốc tế, doanh nghiệp hiện còn phải gánh một “chi phí vô hình” rất lớn là chi phí tuân thủ. Theo ông Sơn, đây không chỉ là vấn đề tiền bạc mà còn bao gồm thời gian, cơ hội kinh doanh, nguồn lực quản trị và cả tâm lý e ngại đầu tư.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp không ngại khó, không ngại cạnh tranh, nhưng lại rất lo ngại trước sự phức tạp, chồng chéo và thiếu ổn định của thủ tục hành chính cũng như cơ chế thực thi.

Trong bối cảnh đó, ông Sơn cho rằng nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các hiệp hội doanh nghiệp hiện nay là đồng hành cùng chính quyền cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp.

Dẫn kết quả Báo cáo PCI 2025, ông Sơn cho biết tỉnh Phú Thọ lần đầu tiên nằm trong nhóm 5 địa phương có chất lượng điều hành kinh tế tốt nhất cả nước; đứng thứ hai toàn quốc về chỉ số “Tiếp cận nguồn lực” và thuộc nhóm dẫn đầu về các chỉ số “Chính quyền kiến tạo”, “Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp” và “Chi phí không chính thức”.

Kết quả này phản ánh quyết tâm cải cách hành chính và tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp của tỉnh.

Tuy nhiên, ông Sơn cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cộng đồng doanh nghiệp cho rằng cần tiếp tục tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, chi phí và tâm lý sợ trách nhiệm đang cản trở động lực phát triển.

Cụ thể, đối với lĩnh vực thủ tục hành chính, ông Sơn cho biết, dù đã có nhiều cải cách mạnh mẽ, doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn do phải đi lại nhiều lần, hồ sơ xử lý kéo dài, yêu cầu giải trình lặp lại và thời gian chờ đợi giữa các khâu còn quá lâu.

Một số hồ sơ chưa được hướng dẫn đầy đủ ngay từ đầu dẫn đến phải bổ sung nhiều lần; nhiều nội dung xin ý kiến phối hợp nhưng không xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính.

Không ít doanh nghiệp phản ánh hồ sơ dù đã nộp trực tuyến nhưng vẫn phải in và nộp bản giấy, nhiều bước xử lý còn thủ công, chưa thể theo dõi trạng thái hồ sơ theo thời gian thực và thiếu cơ chế cảnh báo trễ hạn rõ ràng.

Từ thực tế đó, ông Sơn kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng thực chất, đồng bộ và lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; rà soát, cắt giảm mạnh các thủ tục không cần thiết, chồng chéo, phát sinh nhiều khâu trung gian nhằm giảm thời gian, chi phí tuân thủ và tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch hơn; không hình sự hóa các quan hệ kinh tế.

Trong lĩnh vực đất đai, ông Sơn đánh giá, đây hiện là khu vực phát sinh nhiều khó khăn nhất. Các vấn đề phổ biến bao gồm thay đổi quy hoạch, xác định giá đất kéo dài, thủ tục giao đất và chuyển mục đích sử dụng đất phức tạp, công tác giải phóng mặt bằng chậm.

Đặc biệt, quá trình phân cấp thực hiện thủ tục đất đai hiện chưa thực sự rõ ràng. Dù cấp xã, phường đã được giao thêm nhiều nhiệm vụ nhưng nhiều nơi chưa được bổ sung đồng bộ về nhân lực, dữ liệu, phần mềm và cơ chế phối hợp liên thông với cơ quan thuế hay cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.

Ông Sơn cho rằng, điều này dẫn tới tình trạng hồ sơ phải chuyển qua nhiều cấp, kéo dài thời gian xử lý và làm giảm hiệu quả phân cấp.

Trên cơ sở đó, ông Sơn kiến nghị, tiếp tục rút ngắn thời gian thông báo thu hồi đất xuống còn 45 ngày đối với đất nông nghiệp và 90 ngày đối với đất phi nông nghiệp nhằm hạn chế phát sinh giao dịch.

Đồng thời đề xuất sớm ban hành thông tư hướng dẫn mới thi hành Luật Đất đai sau sắp xếp hành chính, nghiên cứu sửa đổi các nghị định, thông tư liên quan theo hướng giao cấp xã, phường trở thành đầu mối chính thức, thống nhất và chịu trách nhiệm toàn diện đối với nhóm thủ tục đất đai thuộc thẩm quyền cấp xã.

Với lĩnh vực thuế - ngân hàng, dù mặt bằng lãi suất đã có xu hướng giảm nhưng vẫn còn cao so với khả năng chịu đựng của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp sản xuất, nông nghiệp và các lĩnh vực đầu tư dài hạn.

Chính vì vậy, Chủ tịch Hội Doanh nhân tỉnh Phú Thọ kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt hơn, phấn đấu giảm lãi suất cho vay xuống dưới 6%/năm đối với các ngành trọng điểm; đồng thời nới lỏng điều kiện tín dụng, kéo dài thời hạn vay để hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và mở rộng sản xuất.

Trong bối cảnh sức mua suy giảm, đơn hàng thiếu ổn định, chi phí đầu vào và sản xuất liên tục gia tăng, nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn nghiêm trọng về dòng tiền nhưng vẫn phải đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Vì vậy, ông Sơn cho rằng, Chính phủ cần xem xét nâng ngưỡng chịu thuế đối với hộ kinh doanh từ 1 tỷ đồng lên 2 tỷ đồng; đồng thời đối với doanh nghiệp, việc tính thuế thu nhập nên dựa trên lợi nhuận trong khoảng doanh thu từ 1-2 tỷ đồng thay vì chỉ căn cứ vào doanh thu như hiện nay nhằm hỗ trợ đúng đối tượng và tạo thêm nguồn lực tái đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Liên quan công tác quy hoạch, hiện nhiều dự án dù đã có quy hoạch chi tiết nhưng khi triển khai thực tế lại phát sinh nhu cầu điều chỉnh cho phù hợp địa hình hiện trạng.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh phải chờ thay đổi quy hoạch chung và quy hoạch phân khu, khiến tiến độ dự án bị kéo dài. Ngoài ra, nhiều địa phương hiện chưa quy hoạch đầy đủ các địa điểm đổ chất thải từ hoạt động xây dựng.

Do đó, ông Sơn kiến nghị đẩy nhanh cập nhật quy hoạch sau sáp nhập hành chính; cho phép điều chỉnh cục bộ, linh hoạt khi địa hình thực tế thay đổi nhưng vẫn đảm bảo phù hợp quy hoạch đã được phê duyệt; đồng thời cho phép giãn tiến độ dự án trong thời gian chờ điều chỉnh quy hoạch chung và quy hoạch phân khu.

Đối với các dự án đầu tư công, hiện còn nhiều vướng mắc liên quan giải phóng mặt bằng, thủ tục khai thác vật liệu, nguồn cung hạn chế trong khi giá vật liệu và nhân công tăng mạnh nhưng công bố giá chậm và chưa sát thực tế, khiến doanh nghiệp càng thi công càng thua lỗ.

Cơ chế tổ chức thực hiện còn tập trung cao, việc giao chủ đầu tư chủ yếu cho các ban quản lý dự án cấp tỉnh dẫn đến quá tải và kéo dài tiến độ.

Do đó, để thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, đại diện Hội Doanh nghiệp tỉnh Phú Thọ đề xuất phân cấp cho cấp xã làm chủ đầu tư đối với các dự án quy mô dưới 200 tỷ đồng nhằm giảm tải cho các ban quản lý dự án cấp tỉnh; cũng như đề nghị có hướng dẫn chi tiết về quy hoạch và tổ chức thực hiện các địa điểm đổ chất thải xây dựng.

Trong lĩnh vực đầu tư - xây dựng, ông Sơn cho rằng cần rà soát, điều chỉnh định mức, đơn giá xây dựng sát thực tế và cập nhật kịp thời biến động thị trường; mở rộng áp dụng hợp đồng điều chỉnh giá và cơ chế bù giá linh hoạt nhằm giảm rủi ro cho doanh nghiệp.

Cùng với đó cần quan tâm đầu tư các dự án cao tốc liên kết các tỉnh cũ và mới sau sáp nhập, hệ thống đường kết nối các xã tại địa phương, cũng như đẩy nhanh triển khai cơ chế tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội.

Thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ giữa bốn bên gồm chính quyền địa phương, VCCI, hiệp hội doanh nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp địa phương nhằm bảo đảm các giải pháp cải cách được triển khai liên tục và sát thực tế.

Ông Sơn cho rằng, có thể tổ chức hội nghị đối thoại hàng quý do Chủ tịch UBND tỉnh chủ trì với sự tham gia của đại diện VCCI, các hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp đầu tàu trên địa bàn.

Mô hình “cà phê doanh nhân” của tỉnh Phú Thọ hiện được đánh giá là hoạt động hiệu quả khi hàng tuần lãnh đạo UBND tỉnh cùng các sở, ngành trực tiếp gặp gỡ và giải quyết kiến nghị của 2-3 doanh nghiệp, nhà đầu tư theo từng lĩnh vực cụ thể. Sau các cuộc đối thoại, các đề xuất và cam kết cần được công khai, theo dõi tiến độ xử lý và xây dựng lộ trình giải quyết rõ ràng; trường hợp vượt thẩm quyền có thể chuyển tiếp lên VCCI hoặc các bộ, ngành Trung ương xem xét tháo gỡ.

Ông Sơn nhấn mạnh, phát triển kinh tế tư nhân chỉ có thể bền vững khi môi trường kinh doanh thực sự thông thoáng và chi phí tuân thủ được giảm xuống mức hợp lý. Hội Doanh nhân tỉnh Phú Thọ sẽ tiếp tục đồng hành cùng VCCI và chính quyền trong thúc đẩy cải cách, kết hợp chặt chẽ giữa đánh giá PCI 2025 và các bài học thực tiễn nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, góp phần xây dựng khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.