Việc đưa nhiều sắc thuế xăng dầu về 0 đồng trong thời gian ngắn không chỉ nhằm hạ giá nhiên liệu, mà còn cho thấy cách thức điều hành linh hoạt trước áp lực chi phí và biến động thị trường.
Việc áp dụng mức thuế 0 đồng đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay trong khoảng thời gian từ 27/3 đến 15/4/2026 là một quyết định điều hành đáng chú ý. Không chỉ bởi mức điều chỉnh sâu, mà còn bởi cách thức sử dụng đồng thời nhiều công cụ thuế trong một thời điểm.
Trong lần điều chỉnh này, thuế bảo vệ môi trường được đưa về 0 đồng/lít, thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0%, đồng thời xăng dầu thuộc diện không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào. Việc phối hợp nhiều sắc thuế cho thấy mức độ can thiệp mạnh của chính sách tài khóa vào thị trường năng lượng.
Bối cảnh của quyết định này gắn với diễn biến phức tạp của giá dầu thế giới, khi nguồn cung bị ảnh hưởng bởi yếu tố địa chính trị, kéo theo áp lực tăng giá trong nước. Trong điều kiện đó, việc giảm thuế về mức thấp nhất có thể được xem như một cách tạo “đệm giảm sốc” cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ nằm ở việc giá xăng dầu giảm bao nhiêu. Điều đáng chú ý hơn là cách cơ quan điều hành sử dụng công cụ thuế để tác động nhanh tới chi phí đầu vào - một yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Xăng dầu là đầu vào của hầu hết các ngành kinh tế. Vì vậy, khi chi phí nhiên liệu giảm, áp lực chi phí chung cũng được san sẻ phần nào, từ vận tải, logistics đến sản xuất công nghiệp. Trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, việc giảm chi phí đầu vào có ý nghĩa không nhỏ.
Ở góc độ này, chính sách thuế không chỉ là công cụ tạo nguồn thu, mà còn là một phần trong cơ chế điều tiết vĩ mô. Khi thị trường xuất hiện cú sốc lớn, việc điều chỉnh thuế với biên độ mạnh, trong thời gian ngắn, cho thấy cách tiếp cận linh hoạt trong điều hành.
Tuy nhiên, theo tính toán của các chuyên gia, cái giá phải trả cũng không nhỏ. Việc giảm đồng loạt các sắc thuế khiến ngân sách nhà nước giảm thu hàng nghìn tỷ đồng mỗi tháng. Điều này đặt ra yêu cầu phải cân nhắc kỹ lưỡng về thời điểm áp dụng cũng như thời điểm kết thúc chính sách.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, việc đưa các sắc thuế xăng dầu về 0 đồng trong tình huống đặc biệt là một quyết định phù hợp với yêu cầu điều hành linh hoạt trong bối cảnh hiện nay.
Theo bà, trong những thời điểm thị trường biến động mạnh, thuế cần được sử dụng như một công cụ điều tiết để giảm tác động lan tỏa tới nền kinh tế. Việc giảm thuế sâu và trong thời gian ngắn có thể tạo hiệu ứng tức thì, giúp “hạ nhiệt” chi phí và ổn định tâm lý thị trường.
“Đây có thể coi là giải pháp tình huống, nhưng mang lại hiệu quả trực tiếp trong việc giảm áp lực chi phí, nhất là đối với các doanh nghiệp chịu tác động mạnh từ biến động giá xăng dầu”, Luật sư Lê Thị Nhung nhận định.
Cũng theo bà Nhung, điểm đáng chú ý là chính sách được thiết kế với thời hạn cụ thể, gắn với bối cảnh và có thể điều chỉnh theo diễn biến thực tế. Điều này giúp bảo đảm tính linh hoạt, đồng thời tránh tạo ra kỳ vọng kéo dài trong chính sách thuế.
Tuy nhiên, Luật sư Nhung cũng lưu ý rằng việc sử dụng công cụ thuế với cường độ lớn cần đi kèm cơ chế theo dõi sát sao và đánh giá tác động thường xuyên, nhằm bảo đảm cân đối giữa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp và ổn định ngân sách.
“Nói cách khác, điều quan trọng không chỉ là giảm thuế trong thời điểm cần thiết, mà còn là xác định đúng thời điểm rút lại các biện pháp hỗ trợ, để bảo đảm tính bền vững của chính sách tài khóa”, bà Nhung nhấn mạnh.
Cũng theo Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts, vấn đề điều hành giá trong bối cảnh hiện nay không còn là bài toán đơn lẻ, mà đòi hỏi sự phối hợp linh hoạt giữa các công cụ chính sách. “Khi các yếu tố bên ngoài ngày càng khó lường, khả năng phản ứng nhanh và đúng thời điểm sẽ quyết định hiệu quả điều hành”, bà Nhung nói.
