“Thước đo” của sàn dữ liệu

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Huy, Tổng Giám đốc Pencil Group - Tổ hợp Truyền thông và Công nghệ, Ủy viên Ban Thường vụ VINASA cho biết: Sàn dữ liệu không đơn thuần là một dự án công nghệ mà có thể trở thành một hạ tầng kinh tế mới của Việt Nam. Thước đo cuối cùng của sàn là từ dữ liệu đó, Việt Nam tạo ra được bao nhiêu doanh nghiệp mới, bao nhiêu sản phẩm mới và bao nhiêu giá trị kinh tế mới.

- Nguồn dữ liệu mở sẽ thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp ra sao trong giai đoạn mới, thưa ông?

Tôi cho rằng thay đổi lớn nhất nằm ở việc dữ liệu bắt đầu có một thị trường. Trong nhiều năm qua, chúng ta thường nói dữ liệu là “tài nguyên mới”, thậm chí ví dữ liệu như dầu mỏ. Nhưng tài nguyên chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi có thể được khai thác một cách hợp pháp, có tiêu chuẩn, có thể xác định chất lượng, định giá và đưa vào quá trình sản xuất. Luật Dữ liệu đã xác định định hướng phát triển dữ liệu trở thành tài sản và phát triển thị trường dữ liệu; sự hình thành của sàn dữ liệu chính là một bước quan trọng để đưa tư duy đó vào thực tế.

Tôi đặc biệt quan tâm đến khả năng giảm bất bình đẳng về dữ liệu giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ. Hiện nay, các tập đoàn lớn có lợi thế rất lớn vì sở hữu lượng dữ liệu tích lũy qua nhiều năm, trong khi một startup dù có thuật toán tốt hoặc một ý tưởng AI tốt lại có thể không đủ dữ liệu để phát triển sản phẩm. Nếu thị trường dữ liệu vận hành tốt, doanh nghiệp không nhất thiết phải sở hữu mọi dữ liệu mà có thể tiếp cận quyền khai thác những nguồn dữ liệu phù hợp với bài toán của mình.

Khi đó, chúng ta có thể hình dung một doanh nghiệp du lịch phát triển sản phẩm mới từ dữ liệu về điểm đến và hành vi du khách; một doanh nghiệp bán lẻ kết hợp nhiều nguồn dữ liệu để dự báo nhu cầu; một startup AI có thể tiếp cận những bộ dữ liệu đủ chất lượng để huấn luyện mô hình thay vì phải bắt đầu từ con số không.

Ở góc độ một doanh nghiệp hoạt động trong truyền thông, công nghệ và công nghiệp văn hóa như Pencil Group, tôi nhìn thấy một lớp cơ hội khác là dữ liệu văn hóa Việt Nam. Nếu chúng ta từng bước số hóa, chuẩn hóa và xây dựng được cơ chế khai thác phù hợp đối với dữ liệu về di sản, điểm đến, lễ hội, nghệ thuật, ngôn ngữ hay tri thức bản địa, đây không chỉ là nguồn lực cho du lịch và công nghiệp văn hóa mà còn có thể trở thành nguyên liệu quan trọng để phát triển những mô hình AI hiểu Việt Nam tốt hơn.

Vì vậy, tôi kỳ vọng Sàn Dữ liệu quốc gia không chỉ là nơi “mua bán dữ liệu”. Giá trị lớn hơn là hình thành một hạ tầng để dữ liệu được lưu thông và tạo ra giá trị mới. Một bộ dữ liệu có thể phục vụ hàng trăm doanh nghiệp và từ đó sinh ra hàng trăm sản phẩm khác nhau. Đó chính là hiệu ứng nhân lên mà một nền kinh tế dữ liệu có thể tạo ra.

- Sàn dữ liệu hoạt động cũng kích hoạt nhiều dịch vụ mới cho ngành công nghệ. Theo ông, các doanh nghiệp số của Việt Nam đã sẵn sàng đón nhận cơ hội này?

Tôi nghĩ doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đã sẵn sàng về năng lực công nghệ ở một mức độ đáng kể, nhưng chưa hoàn toàn sẵn sàng về năng lực kinh doanh dữ liệu. Đây là hai câu chuyện khác nhau.

Chúng ta có một cộng đồng doanh nghiệp công nghệ khá mạnh về AI, điện toán đám mây, an ninh mạng, phân tích dữ liệu, tích hợp hệ thống và phát triển nền tảng. Qua hoạt động của VINASA, tôi thấy rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã có khả năng giải những bài toán công nghệ phức tạp cho cả khách hàng trong nước và quốc tế.

Nhưng thị trường dữ liệu đòi hỏi thêm một lớp năng lực mới. Doanh nghiệp phải biết dữ liệu nào mình thực sự sở hữu hoặc có quyền khai thác; dữ liệu đó có đủ chất lượng hay không; được phép sử dụng trong phạm vi nào; làm thế nào để khử nhận dạng khi cần thiết; định giá ra sao; cấp quyền sử dụng như thế nào; và quan trọng nhất là biến dữ liệu thô thành một sản phẩm mà doanh nghiệp khác sẵn sàng trả tiền.

Chính khoảng trống này lại tạo ra một thị trường dịch vụ hoàn toàn mới.

Theo tôi, trong vài năm tới có thể xuất hiện một thế hệ doanh nghiệp chuyên về làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu, kiểm định chất lượng dữ liệu, định giá dữ liệu, quản trị quyền khai thác, tích hợp dữ liệu, dữ liệu tổng hợp, dữ liệu phục vụ huấn luyện AI và các mô hình AI chuyên ngành. Đây có thể trở thành một phân ngành mới rất đáng kể của công nghiệp công nghệ số Việt Nam.

Và tôi nghĩ cơ hội không chỉ dành cho những tập đoàn công nghệ lớn. Một startup nhỏ nhưng sở hữu một bộ dữ liệu chuyên ngành rất sâu, hoặc có khả năng biến dữ liệu thành một API, một mô hình AI hay một công cụ phân tích hữu ích, hoàn toàn có thể xây dựng được doanh nghiệp có giá trị lớn.

Nói cách khác, AI càng phát triển thì giá trị của dữ liệu tốt càng tăng. Nếu Việt Nam xây dựng được một thị trường dữ liệu đủ lớn và đáng tin cậy, chúng ta không chỉ tạo thêm thị trường cho doanh nghiệp công nghệ trong nước mà còn tạo ra một lợi thế cạnh tranh quan trọng cho hệ sinh thái AI Việt Nam.

- Để sàn dữ liệu vận hành hiệu quả, từ góc độ doanh nghiệp, những yếu tố nào có vai trò quan trọng, thưa ông?

Trước hết là niềm tin. Doanh nghiệp chỉ tham gia thị trường khi họ tin rằng dữ liệu mình mua là dữ liệu hợp pháp, đúng nguồn gốc, đủ chất lượng và quyền sử dụng được xác định rõ ràng. Ngược lại, doanh nghiệp sở hữu dữ liệu cũng chỉ đưa dữ liệu lên thị trường khi họ tin rằng quyền lợi của mình được bảo vệ và dữ liệu không bị sử dụng ngoài phạm vi đã thỏa thuận.

Nghị định 314/2026/NĐ-CP đã đặt ra các yêu cầu về kiểm tra, đánh giá, thẩm định trước khi dữ liệu, sản phẩm và dịch vụ dữ liệu được niêm yết; thông tin niêm yết cũng phải thể hiện nguồn gốc, phương thức tạo lập, tính hợp pháp, chất lượng, mức độ chính xác, đầy đủ và cập nhật của dữ liệu. Tôi cho rằng đây là nền tảng rất quan trọng để xây dựng niềm tin thị trường.

Nhưng sau niềm tin, tôi quan tâm thêm đến tính thanh khoản. Trong giai đoạn đầu không nên chỉ đo thành công của sàn bằng số lượng bộ dữ liệu được đưa lên, mà nên nhìn vào số giao dịch thực tế, số doanh nghiệp sử dụng dữ liệu để tạo ra sản phẩm mới, doanh thu của các sản phẩm và dịch vụ dữ liệu, cũng như số startup và mô hình AI được hình thành từ nguồn dữ liệu đó.

Theo tôi, Nhà nước có thể đóng vai trò kiến tạo thị trường trong giai đoạn đầu bằng cách thúc đẩy những nguồn dữ liệu có giá trị kinh tế cao được chuẩn hóa và đưa vào khai thác phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tham gia phát triển các sản phẩm và dịch vụ trên dữ liệu.

- Trân trọng cảm ơn ông!