Thủy sản Việt trước cơ hội bứt phá tại thị trường Vương quốc Anh

Ông Matthew Albon-Crouch, Tùy viên Nông nghiệp, Thực phẩm và Đồ uống Đại sứ quán Anh ở Hà Nội cho biết tại Hội chợ Triển lãm Quốc tế Thủy sản Việt Nam tại TP HCM, rằng nước này phải nhập khẩu hơn 1 triệu tấn thủy sản mỗi năm để phục vụ nhu cầu trong nước, vì họ xuất khẩu tới 80% lượng hải sản đánh bắt được, trong khi tự sản xuất chỉ khoảng 900.000 tấn.

Đón đầu nhu cầu, mở rộng phân khúc

Khoảng trống cung - cầu khổng lồ này khiến Vương quốc Anh trở thành thị trường nhập khẩu thủy sản lớn thứ 9 thế giới, với giá trị nhập khẩu lên tới 4,1 tỷ bảng Anh mỗi năm. Trong bối cảnh ấy, Việt Nam có cơ hội thuận lợi để khai thác tối đa tiềm năng của thị trường màu mỡ này khi hiện là đối tác nhập khẩu thủy sản lớn thứ 6 của Anh, với kim ngạch tăng 10% rồi tiếp tục tăng 6% trong hai năm gần đây

Câu hỏi đặt ra là trong bức tranh thuận lợi đó, đâu là những mặt hàng và phân khúc mà doanh nghiệp Việt Nam nên tập trung khai thác?

Nhìn vào cơ cấu nhập khẩu hiện tại, tôm và cá tra vẫn đang là hai mặt hàng chủ lực, gần như gánh phần lớn kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Vương quốc Anh. Cá tra cũng tăng trưởng đều đặn suốt 15 năm qua. Theo ông, cá tra được ưa chuộng vì đây là lựa chọn thay thế lý tưởng cho các loại cá thịt trắng truyền thống như cá tuyết (cod) hoặc cá tuyết chấm đen (haddock), những thứ vốn ngày càng đắt đỏ trong khi người tiêu dùng Anh đang thắt chặt chi tiêu.

Nhưng nếu chỉ trông cậy vào tôm và cá tra thì sẽ bỏ lỡ nhiều cơ hội khác. Ông Albon-Crouch chỉ ra rằng cá ngừ, mực, bạch tuộc, động vật thân mềm và các sản phẩm chế biến sẵn đang dần tăng thị phần. Đặc biệt, ông lưu ý người Anh rất thích các món tẩm bột, chiên ngập dầu, ăn liền. Đây chính là lợi thế của Việt Nam, vì thế giới đã công nhận năng lực chế biến này của doanh nghiệp Việt.

Nói cách khác, thay vì chỉ xuất nguyên liệu thô, doanh nghiệp có thể làm luôn khâu tẩm bột, chế biến sẵn, giúp người tiêu dùng Anh tiết kiệm thời gian nấu nướng, từ đó dễ kết nối trực tiếp với các chuỗi siêu thị lớn như Tesco, Asda, Morrisons hay Sainsbury's.

Bên cạnh các chuỗi siêu thị lớn, ông Albon-Crouch còn gợi ý một hướng đi ít được để ý, đó là cộng đồng đa văn hóa tại Anh, gồm người gốc Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Trung Quốc, vùng Caribbean, v.v.. Mỗi cộng đồng có thói quen ăn uống riêng, tạo ra nhiều thị trường ngách mà các dòng sản phẩm thủy sản đa dạng của Việt Nam hoàn toàn có thể khai thác.

Nâng chuẩn để đi đường dài

Cơ hội nhiều là vậy, nhưng ông Albon-Crouch cũng cảnh báo Vương quốc Anh là một thị trường quản lý rất chặt. Xuất khẩu vào đây không đơn giản chỉ là ký hợp đồng rồi giao hàng.

Trước hết, thủy sản chỉ được thông quan nếu sản xuất tại nhà máy đã được phía Vương quốc Anh phê duyệt. Ngoài ra, hầu hết thủy sản nhập khẩu vào phải khai báo qua hệ thống hải quan IPAFFS. Những mặt hàng bị xếp vào diện rủi ro trung bình, cao sẽ bị kiểm tra thực tế tại biên giới nhiều hơn. Về tính hợp pháp của lô hàng (chống đánh bắt bất hợp pháp - IUU), doanh nghiệp phải nộp đầy đủ bằng chứng trước 72 giờ khi hàng cập cảng Anh, cùng với đó là các đợt kiểm tra ngẫu nhiên có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Không chỉ có cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát chặt, chính các nhà bán lẻ cũng đang siết chặt hơn. Ông Vincent Gothknecht, Trưởng đại diện Văn phòng đại diện của I. Schroeder KG tại Việt Nam, cho biết các siêu thị như Tesco, Sainsbury's, Aldi hay Lidl giờ đây không chỉ tin vào các chứng nhận phổ biến như BSCI, Sedex, SMETA (các bộ tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội, đạo đức kinh doanh trong chuỗi cung ứng toàn cầu) mà họ có hẳn đội ngũ riêng tại châu Á và Hồng Kông đến kiểm tra đột xuất, không báo trước tại nhà máy. Họ kiểm tra các yếu tố như giờ làm thêm có đúng luật không, có dùng lao động trẻ em không, an toàn lao động có đảm bảo không. Theo ông Gothknecht, chỉ cần vi phạm một trong những điểm này, nhà máy có thể bị cấm vĩnh viễn khỏi hệ thống bán lẻ đó. Điều này đã từng xảy ra với không ít nhà cung cấp.

Một điểm yếu khác của doanh nghiệp Việt Nam mà ông Albon-Crouch chỉ ra là cách xây dựng thương hiệu và thiết kế bao bì. Theo ông, phong cách thiết kế bao bì ở Việt Nam khác khá xa so với gu thẩm mỹ của người Anh. Nếu muốn sản phẩm nổi bật giữa hàng loạt lựa chọn trên kệ siêu thị, doanh nghiệp nên hợp tác với các đơn vị tư vấn tiếp thị và thương hiệu bản địa thay vì tự làm theo cách quen thuộc ở nhà.

Ngoài ra, các chính sách về thuế cũng là một biến số mà doanh nghiệp Việt Nam nên theo dõi sát sao.

Thị trường Anh là một "mỏ vàng" thực sự đối với thủy sản Việt Nam nhờ khoảng trống cung cầu lớn và hai hiệp định thương mại đang mở đường. Nhưng đây cũng là một sân chơi có luật lệ khắt khe, nơi doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào giá rẻ để cạnh tranh.

Muốn tận dụng được cơ hội mà không bị vấp phải rào cản, doanh nghiệp nên chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, tạo giá trị gia tăng; nắm chắc và tuân thủ đầy đủ các quy định kỹ thuật như IUU, IPAFFS; đầu tư nâng cấp nhà máy để đạt các chuẩn bền vững quốc tế như ASC thế hệ mới; và đầu tư nghiêm túc vào bao bì, thương hiệu thông qua các đối tác tiếp thị bản địa, để sản phẩm Việt Nam thực sự có chỗ đứng trên kệ hàng nước Anh.

Nhìn chung, thị trường Vương quốc Anh không phải là nơi để thử một lần rồi tính tiếp, mà đòi hỏi một chiến lược dài hạn, đầu tư bài bản từ sản xuất, chế biến đến thương hiệu. Nhưng bù lại, phần thưởng cho những doanh nghiệp làm đúng và làm sớm là một thị trường có nhu cầu lớn, đang tăng trưởng ổn định và còn nhiều dư địa để khai thác trong nhiều năm tới.