Với dự phóng tiêu thụ điện sẽ đạt tăng trưởng ở mức cao và áp lực cạnh tranh huy động với thủy điện được giảm bớt, điện than sẽ đóng vai trò trụ cột chính trong sản xuất điện năm 2026.
Theo EVN, trong năm 2025, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống ước đạt 322,8 tỷ kWh tăng 4,6% so với năm 2024, thấp hơn mức tăng trưởng GDP dự kiến cả năm 2025 (ước tính 8,0%). Tuy nhiên, lý do là vì con số 322,8 tỷ kWh này cũng chưa tính khoảng 10 tỷ kWh điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu không qua lưới điện quốc gia. Do đó, nếu tính chung cả nguồn này, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm 2025 có mức tăng trưởng khoảng 8% so với năm 2024, tương đương với tốc độ tăng trưởng GDP. Như vậy, tốc độ tăng trưởng tổng sản lượng điện vẫn theo sát với tốc độ tăng trưởng GDP như các năm qua.
Đánh giá triển vọng ngành điện năm 2026, KBSV Research cho biết năm 2026, Bộ Công Thương đưa ra các kịch bản tiêu thụ điện. Trong đó, kịch bản cơ sở tăng 8,5% và 2 kịch bản cao hơn từ 10 -12% tương ứng với các mục tiêu tăng trưởng kinh tế đột phá. Với mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% đặt ra trong 2026, mục tiêu tăng trưởng tiêu thụ điện ở mức 10 -12% của kịch bản cao là khá khiêm tốn và sẽ dễ dàng đạt được nhờ: Thứ nhất, các hoạt động sản xuất thâm dụng điện năng như thép, xi măng và hóa chất sẽ tiếp tục hoạt động thuận lợi trong 2026 nhờ chính sách thúc đẩy xây dựng đầu tư công và hoạt động xuất khẩu hồi phục; Thứ hai, nền nhiệt độ cao hơn trong 2026 do tác động gia tăng xác suất của pha El Nino khiến nhu cầu làm mát bằng các thiết bị điện tăng cao; Thứ ba, nhu cầu sạc xe điện tại Hà Nội gia tăng khi việc chuyển đổi xe máy có hiệu lực từ 1/7/2026.
Về phía nguồn cung, KBSV cho rằng các chính sách hỗ trợ và thúc đẩy đầu tư đã chứng minh được hiệu quả khi hàng loạt dự án điện mới sẵn sàng vận hành và sẽ bổ sung đáng kể công suất phát điện từ 2026 bao gồm: Tổ máy số 1 dự án BOT Vũng Áng 2 (665 MW) vận hành từ quý/2025; Dự án Nhơn Trạch 3&4 (1,624 MW) vận hành thương mại từ 01/01/2026; Dự án Nhiệt điện Quảng Trạch 1 (1,403 MW) dự kiến vận hành thương mại vào 5/2026.
Đối với thủy điện, KBSV đánh giá, thủy điện sẽ bước vào giai đoạn không thuận lợi trong năm 2026. Theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF), xác suất thời tiết chuyển sang pha trung tính trong các tháng cuối năm 2024 và đầu năm 2025 vào khoảng 60-85%, sau đó pha thời tiết El Nino sẽ tăng dần xác suất lên mức cao 30-40% trong nửa cuối năm. Theo đó, lượng mưa cả năm 2026 được dự báo ở mức thấp hơn cùng kỳ.
Thủy điện sẽ có dư địa cải thiện sản lượng trong nửa đầu năm nhờ: Mực nước hồ duy trì ở mức cao nhờ lượng mưa nhiều các tháng cuối năm 2025; Pha thời tiết trung tính tiếp tục đem lại các đợt mưa bổ sung lưu lượng hồ chứa. Trong nửa cuối năm 2025, mùa mưa diễn ra ở cường độ thấp hơn so với cùng kỳ khiến cho sản lượng suy giảm.
Trong khi đó, các nhà máy điện than trở thành trụ cột đóng góp vào tổng sản lượng điện cả nước. Với dự phóng tiêu thụ điện sẽ đạt tăng trưởng ở mức cao và áp lực cạnh tranh huy động với thủy điện được giảm bớt, KBSV cho rằng kịch bản huy động điện trong 2026 sẽ có sự tương đồng với năm 2024, khi mà điện than đóng vai trò trụ cột chính trong sản xuất điện.
Theo đó, các nhà máy điện than sẽ được ưu tiên phát điện ngay từ đầu năm và sẽ đạt công suất tối đa vào những tháng nắng nóng cao điểm của quý 2/2026. Nhờ cường độ dự kiến của mùa mưa quý 3/2026 suy giảm, điện than sẽ duy trì công suất huy động cao hơn so với mức thấp điểm của cùng kì, sau đó được huy động trở lại, phục vụ việc tích trữ nước của thủy điện.
Theo KBSV, trong 2026, Nhà máy điện khí LNG Nhơn Trạch 3&4 (1,624 MW) đi vào hoạt động với công suất vận hành tối thiểu ở mức 65% (theo Nghị định 100/2025) và có khả năng được nâng lên tối thiểu 75% (theo Tờ trình của Chính phủ) là động lực chính đóng góp vào tăng trưởng tiêu thụ điện khí. Đối với các nhà máy điện khí khác trong khu vực Đông Nam Bộ, rủi ro cạnh tranh nguồn phát với Nhơn Trạch 3&4 là hiện hữu trong bối cảnh tiêu thụ điện khu vực không khả quan. Tuy nhiên, KBSV cho rằng áp lực cạnh tranh sẽ phần nào giảm bớt nhờ hệ thống đường dây 500kV dự kiến hoàn thành trong 5/2026 sẽ giúp giải tỏa đáng kể công suất của các nhà máy khu vực này.
Đối với năng lượng tái tạo, KBSV cho rằng, công suất năng lượng tái tạo bổ sung trầm lắng trong 2025, dự kiến dần hồi phục từ 2026-2027. Tổng công suất điện gió được UBND các tỉnh mở mời quan tâm đấu thầu trong năm 2025 đạt 3,819 MW, phân bổ chủ yếu tại Gia Lai, Hà Tĩnh và Quảng Trị. Đây là dấu hiệu tích cực cho thấy dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực này đang phục hồi khi con số này xấp xỉ 56% tổng công suất điện gió cả nước đã đi vào vận hành. Được triển khai bởi các doanh nghiệp lớn với nguồn lực tài chính dồi dào và năng lực triển khai nhiều dự án lớn, các dự án này theo kế hoạch sẽ đi vào hoạt động trong 2027-2028, bổ sung lượng công suất đáng kể vào mục tiêu chuyển đổi năng lượng sạch.
Tuy nhiên, cơ chế đấu thầu hiện nay mới chỉ thu hút được các nhà đầu tư lớn quan tâm, trong khi suất đầu tư thực tế cao hơn so với tham số tính toán khung giá khiến cho các nhà đầu tư vừa và nhỏ khó tham gia. Do đó trên cơ sở khung giá đàm phán điện sẽ được điều chỉnh hằng năm nhằm phù hợp với tình hình suất đầu tư dự án có xu hướng tăng, KBSV kỳ vọng khung giá điện gió sẽ được gia tăng trong các năm tới, giúp thu hút thêm nguồn vốn từ các nhà đầu tư.
