Doanh nghiệp

Trung tâm công nghiệp - năng lượng: Động lực tăng trưởng mới

Minh Ngọc • 18/11/2026 17:25

Việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng được đặt ra như một hướng đi để đồng thời giải quyết bài toán cung ứng năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và tạo động lực tăng trưởng, đáp ứng những cung ứng lớn cho nền kinh tế.

Ngày 18/11, Tạp chí Năng lượng Mới tổ chức Tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, với thông điệp “Liên kết nguồn lực - Tích hợp chuỗi giá trị - Kiến tạo không gian phát triển mới”.

Theo ông Lê Hà Thanh Ngọc - Phó Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Mới, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, Việt Nam cần bảo đảm nguồn năng lượng ổn định, đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất và đời sống với chi phí hợp lý. Đây là một trong những cân đối lớn của nền kinh tế. Áp lực bảo đảm an ninh năng lượng càng lớn khi kinh tế thế giới biến động nhanh, trong khi sự phát triển của kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn đang đặt ra những yêu cầu mới.

Kiến tạo không gian phát triển mới

Chia sẻ tại Tọa đàm, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho biết, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất sau gần hai thập kỷ vận hành đã sản xuất hơn 103,5 triệu tấn sản phẩm, đạt doanh thu hơn 1,8 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 245 nghìn tỷ đồng và đáp ứng hơn 30% nhu cầu xăng dầu cả nước.

bsr.jpeg
BSR có lợi thế về hệ thống cảng, kho chứa, đường ống, điện, hơi, nước và khoảng 67 ha đất sạch liền kề nhà máy, sẵn sàng kết nối với các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu tổng hợp và kho dự trữ dầu thô.

Theo ông Mai Tuấn Đạt, đây là nền tảng để BSR chuyển từ vai trò doanh nghiệp sản xuất, cung ứng nhiên liệu sang doanh nghiệp hạt nhân, kết nối các chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng tại Dung Quất. Hiện doanh nghiệp có lợi thế về hệ thống cảng, kho chứa, đường ống, điện, hơi, nước và khoảng 67 ha đất sạch liền kề nhà máy, sẵn sàng kết nối với các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu tổng hợp và kho dự trữ dầu thô.

BSR cũng định hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng chế biến sâu, gia tăng giá trị hóa dầu và phát triển năng lượng xanh. Trọng tâm là Dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất với tổng mức đầu tư 36.397 tỷ đồng, nâng công suất lên 171.000 thùng/ngày; nghiên cứu tổ hợp hóa dầu công suất 6-7 triệu tấn/năm và phát triển các sản phẩm như xăng E10, SAF, nhiên liệu hàng hải bền vững, diesel sinh học B5 và nhiên liệu tổng hợp. Tuy nhiên, để hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia, theo tính toán của BSR, cần huy động khoảng 16,1-20,5 tỷ USD, trong đó 14-17,5 tỷ USD đến năm 2030.

Cùng với đó, BSR định hướng xây dựng các dự án vệ tinh gắn với nguồn nguyên liệu của nhà máy, chia sẻ hạ tầng cảng, kho chứa, đường ống và tiện ích; hình thành các dịch vụ kỹ thuật dùng chung về bảo dưỡng, kiểm định, phòng thí nghiệm và đào tạo.

"Phát huy vai trò hạt nhân của BSR không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà quan trọng hơn là kết nối doanh nghiệp, tích hợp hạ tầng, công nghệ và nguồn lực, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng có tính liên kết cao, tạo động lực tăng trưởng mới cho Dung Quất và khu vực miền Trung", ông Đạt cho hay.

toan.jpg
TS Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

Theo TS Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, là hướng đi có nhiều tiềm năng, giúp Việt Nam hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng khu vực, quốc tế.

“Xu hướng phát triển công nghiệp năng lượng đang chuyển từ mô hình các nhà máy điện và khu công nghiệp phân bố riêng rẽ sang mô hình tích hợp trong cùng một không gian. Trong đó, các nguồn điện tái tạo như điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời được kết nối trực tiếp với các khu sản xuất công nghiệp, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hệ thống hạ tầng dùng chung. Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa việc cung ứng năng lượng mà còn tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái cộng sinh giữa các ngành công nghiệp. Các nhà máy có thể sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất liên kết”, TS Dư Văn Toán nhận định.

Bên cạnh các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất, luyện kim, xi măng, mô hình còn tạo không gian phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ như sản xuất thép, kết cấu móng, cáp điện, pin lưu trữ và dịch vụ khảo sát, thi công, vận hành, bảo trì công trình năng lượng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo thành công thường được quy hoạch tại khu vực ven biển, nơi có điều kiện kết nối cảng biển, nguồn năng lượng và các khách hàng công nghiệp.

TS Dư Văn Toán dẫn chứng các mô hình tại Đan Mạch và Trung Quốc, theo đó Đan Mạch đã phát triển cảng Esbjerg thành trung tâm dịch vụ và chế tạo thiết bị điện gió ngoài khơi, trong khi Trung Quốc từng bước hình thành chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh, từ sản xuất thiết bị, chế tạo, lắp đặt đến vận hành và bảo trì các dự án điện gió ngoài khơi.

thap.jpg
TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, đây là một chuyển đổi cần thiết. Vấn đề ở đây là các trung tâm làm thế nào phát huy thế mạnh của từng trung tâm theo đặc trưng lĩnh vực, theo đặc điểm địa lý cảng biển hậu cần. Tính cấp thiết của sự chuyển đổi này xuất phát từ mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp. Đây là thách thức rất lớn, đòi hỏi ngành năng lượng bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục, đồng thời đòi hỏi ngành công nghiệp tạo thêm giá trị để đóng góp vào tăng trưởng.

“Mỗi trung tâm cần được xây dựng từ thế mạnh riêng. Dung Quất có thể đi đầu với hạt nhân là công nghiệp lọc hóa dầu. Vũng Tàu có thế mạnh về cơ khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và hậu cần cảng biển. Ở Cà Mau, chuỗi khí - điện - đạm là nền tảng để phát triển các hoạt động công nghiệp và dịch vụ liên quan. Hiện nay, TP Hồ Chí Minh đang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp theo hướng liên kết này. Hà Tĩnh, Thanh Hóa cũng đang đi theo hướng khai thác lợi thế công nghiệp gắn với vị trí địa lý và hạ tầng cảng biển”, TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh.

Mở ra dư địa phát triển ngành công nghiệp

Theo ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), hiện Chính phủ và Bộ Công Thương giao triển khai hai đề án quy hoạch quan trọng của quốc gia, gồm Quy hoạch điện và Quy hoạch tổng thể năng lượng. Bên cạnh đó, Viện Năng lượng được giao nghiên cứu, triển khai đề án phát triển công nghiệp năng lượng xanh. Qua quá trình thực hiện các nhiệm vụ này, có thể thấy việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng cần được đặt trong bối cảnh phát triển mới của đất nước. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao đang đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hệ thống năng lượng, đòi hỏi sự nỗ lực và phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Quy hoạch năng lượng cần đồng thời tính đến việc đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo và đồng thời nâng cao năng lực của ngành công nghiệp trong nước. Một đặc điểm của năng lượng tái tạo là tiềm năng thường tập trung ở một số khu vực nhất định, nhưng các chủ thể tham gia khai thác lại rất đa dạng.

cuong.jpg
Ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương).

“Quá trình chuyển dịch năng lượng không chỉ đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng mà còn mở ra dư địa phát triển công nghiệp trong nước. Từ thực tiễn đó, cần hình thành mô hình phát triển gắn kết chặt chẽ giữa công nghiệp và năng lượng. Trong mô hình này, năng lượng có nhiệm vụ bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp; ngược lại, công nghiệp sẽ tạo thêm nhu cầu, thị trường và điều kiện để ngành năng lượng phát triển bền vững hơn. Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng trong tư duy quy hoạch: không chỉ quy hoạch từng dự án năng lượng riêng lẻ, mà phải tính toán sự liên kết giữa nguồn cung năng lượng, hạ tầng, công nghiệp và các dịch vụ hỗ trợ, qua đó hình thành một hệ sinh thái có khả năng bổ trợ lẫn nhau”, ông Cường cho hay.

Chia sẻ tại Toạ đàm, ông Dương Quốc Huân, đại diện Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) cho hay, công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật là nền tảng cốt lõi, đóng vai trò kết nối các cực phát triển trong Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia. Trung tâm không chỉ tập trung vào các nhà máy điện, khí, lọc hóa dầu hay năng lượng tái tạo, mà cần hình thành hệ sinh thái công nghiệp đủ mạnh để làm chủ các khâu thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng công trình năng lượng.

Từ kinh nghiệm quốc tế tại Malaysia, Trung Đông, Qatar và Trung Quốc, đại diện PTSC cho rằng các trung tâm công nghiệp - năng lượng thành công đều phát triển theo hướng tích hợp chuỗi giá trị, gắn các dự án năng lượng với công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật, logistics, cảng biển và hệ sinh thái nhà cung cấp; đồng thời có cơ chế thúc đẩy nội địa hóa để gia tăng giá trị kinh tế trong nước.

Ở góc độ chuyên gia, PGS TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia là một mô hình tổ chức có tính đột phá về thể chế, rất đúng thời điểm khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số liên tục trong 5-7 năm tới. Muốn đạt được mục tiêu đó, năng lượng phải đi trước một bước. Nếu tiếp tục phát triển theo mô hình phân tán, rời rạc như trước đây, chúng ta sẽ khó tạo ra sức mạnh tổng hợp, sự cộng sinh và khả năng tích hợp giữa các lĩnh vực.

Theo PGS TS Nguyễn Thường Lạng, Việt Nam cần ưu tiên tối ưu hóa nguồn lực, tổ chức tinh gọn, tập trung vào lĩnh vực cốt lõi; đồng thời làm chủ công nghệ và những khâu sản xuất then chốt có ý nghĩa chiến lược. Trung tâm phải được phát triển với tầm nhìn dài hạn, không chỉ thúc đẩy ngành năng lượng mà còn mở rộng không gian phát triển cho các ngành công nghiệp liên quan, gia tăng tổng cung, kích thích tổng cầu và đóng góp vào tăng trưởng GDP.

(0) Bình luận
Nổi bật
Mới nhất
Trung tâm công nghiệp - năng lượng: Động lực tăng trưởng mới
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO