Ứng phó nguy cơ khủng hoảng lương thực

Tổng Thư ký Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) John Denton cảnh báo, Đông Nam Á có thể đối mặt với một cuộc khủng hoảng lương thực nếu các nước trong khu vực không ngăn chặn nguy cơ áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu phân bón trong bối cảnh nguồn cung đang thiếu hụt.

Ông Denton kêu gọi Singapore với vai trò Chủ tịch ASEAN tiếp theo, ưu tiên giải quyết vấn đề tiềm ẩn này của khu vực. Theo ông, câu chuyện thực sự cần được quan tâm hiện nay là lương thực, trong khi tình trạng đình trệ tại eo biển Hormuz thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ một cuộc khủng hoảng năng lượng.

Ông Denton cho biết, trong chiến sự Nga-Ukraine, Liên hợp quốc từng thành công trong việc thiết lập Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen, khi thuyết phục cả hai bên ký thỏa thuận cho phép vận chuyển an toàn ngũ cốc từ một số cảng, qua đó góp phần giải tỏa nguy cơ khủng hoảng lương thực toàn cầu.

Hiện nay, trong khuôn khổ một nhóm công tác do Liên hợp quốc dẫn dắt về vấn đề eo biển Hormuz, ICC đang tham gia thúc đẩy một sáng kiến tương tự nhằm duy trì hoạt động thương mại qua tuyến hàng hải đang gặp bất ổn này. Tuy nhiên, Mỹ và Iran vẫn chưa chính thức chấp thuận kế hoạch.

“Bối cảnh tại Hormuz khác với Biển Đen, nhưng những yếu tố cốt lõi lại tương tự, bởi chúng ta đang có một tuyến thương mại gần như bị đóng băng và quân sự hóa”, ông Denton nói.

ICC là tổ chức kinh doanh toàn cầu, đại diện cho các doanh nghiệp và hiệp hội tại hơn 170 quốc gia. Nhiều quốc gia thành viên ASEAN, trong đó có Thái Lan, Philippines, Campuchia và Myanmar, phụ thuộc đáng kể vào nguồn phân bón phốt phát, kali và nitơ nhập khẩu từ bên ngoài khu vực.

Hiện nay, các nước sản xuất phân bón trong ASEAN chủ yếu tập trung quản lý giá trong nước thông qua các biện pháp áp giá trần và trợ cấp, thay vì hạn chế xuất khẩu sang các thị trường trong khu vực. Chẳng hạn, Indonesia áp dụng nghĩa vụ cung ứng cho thị trường nội địa và trợ cấp phân bón nhằm bảo vệ lĩnh vực nông nghiệp trong nước.

Tuy nhiên, khoảng 1/3 lượng phân bón được vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Xung đột đang diễn ra tại vùng Vịnh đã gây gián đoạn nghiêm trọng các tuyến vận tải biển, dẫn tới những điểm nghẽn lớn về nguồn cung và đẩy giá phân bón tăng mạnh.

Theo ông Denton, tác động của việc hạn chế tiếp cận nguồn phân bón sẽ không xuất hiện ngay lập tức. Các ảnh hưởng đối với cây trồng có thể phải mất khoảng 12 tháng mới thể hiện rõ, đồng thời tình hình có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu xảy ra hiện tượng El Niño.

Về vai trò mà ASEAN có thể đảm nhiệm để tự bảo vệ mình trước rủi ro này, ông Denton nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các nước thành viên không áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

“Một số nền kinh tế trong khu vực thực tế đã hạn chế việc tiếp cận và lưu chuyển phân bón nhằm bảo vệ các nhà cung cấp trong nước. Điều đó làm méo mó các điều kiện thị trường, khiến giá phân bón tăng thêm”, ông Denton chỉ ra.

Theo ông Denton, vấn đề này cần trở thành một trọng tâm trong nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của Singapore vào năm 2027. “Việc ASEAN duy trì sự tập trung và hành động để chống lại bất kỳ biện pháp kiểm soát xuất khẩu nào là rất quan trọng. Việc đưa vấn đề này lên chương trình nghị sự của Liên hợp quốc, đồng thời thể hiện tiếng nói mạnh mẽ ủng hộ các nỗ lực nhằm ngăn chặn một cuộc khủng hoảng lương thực, cũng sẽ có ý nghĩa rất lớn”, ông Denton nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng phụ trách Quan hệ Thương mại Singapore Grace Fu, với vai trò Chủ tịch ASEAN, Singapore sẽ hướng tới việc tăng cường hội nhập, nâng cao năng lực ứng phó với những thay đổi của ASEAN và mở rộng quan hệ đối tác của khối với các đồng minh hiện có cũng như các đối tác mới.

Bà Grace Fu cho biết: “Nhìn tổng thể, những nỗ lực này nhằm mang lại cho doanh nghiệp nhiều con đường hơn để tăng trưởng và nhiều lựa chọn hơn để ứng phó với gián đoạn thông qua việc mở rộng các thị trường mới, tăng cường kết nối và duy trì dòng chảy thương mại ngay cả trong những thời điểm bất định”.

Trong bối cảnh hiện nay, việc duy trì dòng chảy thương mại có ý nghĩa đặc biệt đối với thị trường phân bón. Khác với nhiều mặt hàng tiêu dùng, phân bón là đầu vào thiết yếu của sản xuất nông nghiệp và nhu cầu sử dụng mang tính thời vụ. Một sự gián đoạn nguồn cung phân bón kéo dài có thể khiến nông dân không kịp bổ sung lượng phân bón cần thiết cho một vụ sản xuất, từ đó ảnh hưởng đến năng suất và sản lượng cây trồng.

Đối với các nước áp dụng hạn chế xuất khẩu phân bón để ưu tiên thị trường nội địa, nguồn cung trong khu vực có thể bị thu hẹp, trong khi giá tăng sẽ làm chi phí sản xuất nông nghiệp gia tăng. Điều này có thể tạo thêm áp lực lên giá lương thực và người tiêu dùng, đặc biệt tại những nền kinh tế có tỷ trọng nông nghiệp cao.

Đây cũng là lý do việc duy trì các tuyến thương mại mở được xem là một phần quan trọng trong khả năng ứng phó của ASEAN trước các cú sốc bên ngoài.

Thay vì mỗi quốc gia tìm cách bảo vệ nguồn cung phân bón trong nước bằng các biện pháp hạn chế thương mại, việc tăng cường kết nối, đa dạng hóa nguồn cung và duy trì lưu chuyển hàng hóa trong khu vực có thể giúp giảm nguy cơ một cú sốc tại một tuyến vận tải hoặc một thị trường lan rộng thành vấn đề của cả khu vực.

Trong dài hạn, bài toán không chỉ nằm ở việc bảo đảm đủ phân bón cho một mùa vụ, mà còn là xây dựng một hệ thống thương mại và chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt hơn.

Với vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2027, Singapore có thể thúc đẩy thảo luận về cách các nước phối hợp trong những tình huống gián đoạn nguồn cung thiết yếu, qua đó hạn chế các biện pháp bảo hộ có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt và bảo vệ ổn định nguồn cung lương thực của khu vực.