Sau phiên tăng vọt lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm lên kỷ lục sát 17%, lãi suất giao dịch này đã nhanh chóng hạ nhiệt với động thái linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước.
Ngày 4/2, phiên lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm và kỳ hạn một tuần được các ngân hàng giao dịch lần lượt 16,39% và 13,44%, NHNN thực hiện hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn 21 ngày với các tổ chức tín dụng dưới hình thức hoán đổi USD lấy VND (mua USD giao ngay, bán USD kỳ hạn). Ngày giá trị là T+1, ngày đáo hạn là 26/2. Tỷ giá mua giao ngay là 23.864 đồng/USD, tỷ giá kỳ hạn là 24.882 đồng/USD. Khối lượng ngoại tệ tối đa thực hiện hoán đổi tại phiên can thiệp là 1 tỷ USD (tương đương 240.000 tỷ đồng).
Ngay sau động thái này đồng nghĩa bơm ròng một lượng lớn qua swap giao ngay, cùng với đó NHNN còn duy trì việc bơm thanh khoản qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO), lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm áp dụng ngày 5/2 đã hạ nhiệt về 8,60%. Lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 1 tuần về còn 8,86%.
Theo KBSV đánh giá, lãi suất liên ngân hàng biến động vừa qua đến từ một số nguyên nhân.
Thứ nhất đến từ việc thiếu hụt nguồn vốn do chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động. Trong năm 2025, hệ thống ngân hàng duy trì mặt bằng lãi suất thấp, khiến tăng trưởng huy động gặp khó khăn. Cụ thể, tăng trưởng huy động đạt 15,1%, thấp hơn so với mức tăng trưởng tín dụng 19,6%.
Chênh lệch này khiến tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của ngành ngân hàng (tính trên nhóm 15 ngân hàng theo dõi) tăng lên mức 115%, so với 110% vào đầu năm, buộc các ngân hàng phải tăng lãi suất huy động để đảm bảo thanh khoản.
KBSV cho hay theo quan sát, mức tăng trưởng tín dụng bình quân các năm gần đây khoảng 13–15%, được xem là phù hợp với khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và không gây áp lực lớn lên thanh khoản hệ thống.
Với mức tăng trưởng vượt trội trong năm 2025, cao hơn mặt bằng các năm trước khoảng 5,5%, trong điều kiện các yếu tố khác không thay đổi, hệ thống sẽ cần khoảng 6 tháng để huy động dần bù đắp phần thiếu hụt thanh khoản.
Tuy nhiên, trong thời gian qua, các ngân hàng đã điều chỉnh tăng lãi suất huy động. Do đó, dù có độ trễ nhất định, có thể kỳ vọng sau quý I, mức độ chênh lệch giữa tín dụng và huy động sẽ cơ bản được bù đắp.
Thứ hai là nhu cầu giữ tiền mặt tăng do tác động từ chính sách thuế đối với hộ kinh doanh (bao gồm cả nhóm cho thuê nhà).
Từ năm 2026, chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm, đồng thời cho phép khấu trừ mức này trước khi tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu.
Sự thay đổi này khiến nhóm có doanh thu trên 500 triệu đồng có động lực tìm cách tránh thuế. Thực tế, nhiều cửa hàng đã yêu cầu thanh toán bằng tiền mặt, hạn chế nhận chuyển khoản nhằm giảm kê khai doanh thu. Điều này làm gia tăng lượng tiền mặt ngoài lưu thông, rút bớt thanh khoản khỏi hệ thống ngân hàng.
Theo số liệu công bố của Cục Thuế, ước tính hiện có khoảng 240.000 hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm. Dựa trên số liệu này, KBSV ước tính trong một quý sẽ có khoảng 24.000 tỷ đồng được các hộ kinh doanh giữ ngoài hệ thống, tương đương khoảng 0,15% tổng số dư huy động.
Đây không phải là con số lớn. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu áp dụng chính sách thuế mới, tâm lý thận trọng của người dân có thể khiến lượng tiền mặt được giữ lại cao hơn so với ước tính. Các chuyên gia KBSV cho rằng đây là yếu tố mang tính ngắn hạn và cần độ trễ khoảng một quý để một phần tiền mặt quay trở lại hệ thống ngân hàng.
Tại Việt Nam, nhu cầu tiền mặt có xu hướng gia tăng trong quý I, đặc biệt các giai đoạn trước Tết nhằm phục vụ các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn như trả lương – thưởng, ứng tiền cho nhân viên, mua sắm Tết, thanh toán hàng hóa cho nhà cung cấp. "Theo quy luật hàng năm, lãi suất qua đêm trong hệ thống liên ngân hàng sẽ dần ổn định trở lại sau quý I", KBSV nhận định.
Mặc dù vấn đề mất cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng tạm thời đang được nhà điều hành can thiệp linh hoạt và hỗ trợ đáng kể với quy mô tới 449.994 tỷ đồng lưu hành trên kênh cầm cố, các chuyên gia Chứng khoán Maybank (MSVN) nhận định NHNN vẫn đang hạn chế can thiệp.
Theo MSVN, lãi suất hoán đổi ngoại tệ (FX swap) trên thị trường liên ngân hàng đang cao hơn đáng kể so với mức lãi suất swap mà SBV chào can thiệp. Điều này hàm ý rằng thanh khoản VND đang căng, USD dư thừa. "Diễn biến này phản ánh thanh khoản VND đang ở trạng thái căng, trong khi thanh khoản USD lại tương đối dồi dào. Các ngân hàng thương mại có nhu cầu hoán đổi USD sang VND để bổ sung nguồn vốn nội tệ, tuy nhiên khó tìm được bên cung ứng VND trên thị trường. Trong bối cảnh đó, SBV – với vai trò là nhà cung cấp VND lớn nhất – vẫn duy trì mức lãi suất swap thấp, nhưng chủ động giới hạn quy mô can thiệp", MSVN đánh giá.
Theo đó, các chuyên gia cho rằng NHNN sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản VND, song không có ý định đáp ứng toàn bộ nhu cầu của thị trường, nhằm tránh rủi ro nới lỏng thanh khoản quá mức.
"Về mặt kỹ thuật, NHNN hoàn toàn có thể bơm thêm VND thông qua các giao dịch FX swap, đồng thời tạm thời gia tăng dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, động thái chủ động giới hạn quy mô swap cho thấy mục tiêu chính sách lớn hơn là kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng. Cụ thể, mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm nay chỉ ở mức 15–16%, thấp hơn đáng kể so với mức 19% của năm trước. Do đó, việc giữ VND ở trạng thái tương đối khan hiếm được xem là công cụ điều tiết gián tiếp, giúp hạn chế tín dụng tăng nóng, thay vì sử dụng các biện pháp hành chính cứng rắn", MSVN phân tích.
Nhấn mạnh rằng bối cảnh thanh khoản căng hiện nay rất khác so với giai đoạn 2022; Khi đó, áp lực chủ yếu đến từ các cú sốc bên ngoài, đặc biệt là biến động mạnh của USD và điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt, MSVN cho hay ngược lại, áp lực thanh khoản hiện tại mang tính nội sinh, xuất phát từ định hướng điều hành có chủ đích của SBV. Thực tế, VND đã tăng giá gần 1,5% từ đầu năm đến nay so với USD, cho thấy không tồn tại áp lực tỷ giá mang tính hệ thống như trước.
Theo đó, các chuyên gia khẳng định duy trì quan điểm rằng lãi suất liên ngân hàng sẽ dần hạ nhiệt sau kỳ nghỉ Tết, khi nhu cầu tiền mặt mang tính mùa vụ suy giảm.
"Các diễn biến gần đây phù hợp với kịch bản vĩ mô năm 2026 của chúng tôi, bao gồm: Tăng trưởng tín dụng điều tiết về mức 15–16%. Nguồn vốn trong hệ thống vẫn đủ đáp ứng nhu cầu, không xuất hiện rủi ro thanh khoản mang tính hệ thống". Trên cơ sở đó, dự báo lãi suất huy động có thể tăng khoảng 50 điểm cơ bản trong 9 tháng /2026, phản ánh mặt bằng vốn thận trọng hơn, Tuy nhiên, áp lực lãi suất có thể hạ nhiệt từ quý III/2026, nếu giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh và dòng USD quay trở lại thông qua FDI, xuất khẩu và kiều hối.
