Việc giảm 30% thuế cho nhóm có doanh thu không quá 10 tỷ đồng sẽ tạo thêm dư địa dòng tiền, song cũng đặt ra bài toán thiết kế chính sách chuyển tiếp để doanh nghiệp không có động lực kìm hãm tăng trưởng.
Quốc hội khoá XVI đã thông qua chính sách giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong năm tài chính 2026–2027 đối với các trường hợp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 24/8/2026.
Chính sách được đánh giá là một bước tiến đáng kể trong nỗ lực giảm áp lực thuế, hỗ trợ khu vực kinh doanh quy mô nhỏ, đặc biệt trong bối cảnh Nhà nước đang triển khai nhiều cải cách theo hướng đơn giản hóa nghĩa vụ thuế và thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi, phát triển thành doanh nghiệp.
Trước đó, hàng loạt chính sách cũng đã được triển khai theo hướng giảm gánh nặng tuân thủ, trong đó có việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh đối với thuế thu nhập cá nhân và đơn giản hóa yêu cầu về tính thuế, kê khai, thực hiện nghĩa vụ thuế đối với hộ kinh doanh.
Đánh giá về tác động của chính sách, TS Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A, trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), cho rằng ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng có thể tạo ra tâm lý “ngại lớn” nếu doanh nghiệp vượt ngưỡng phải mất toàn bộ ưu đãi. Khi doanh nghiệp có doanh thu 9,9 tỷ đồng được giảm 30% thuế nhưng doanh nghiệp 10,1 tỷ đồng lại không còn được hưởng, “hiệu ứng vách đá” có thể xuất hiện, khiến doanh nghiệp trì hoãn mở rộng, lùi thời điểm ghi nhận doanh thu hoặc tìm cách duy trì quy mô dưới ngưỡng.
Theo ông Nam, chính sách thuế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ cần tạo động lực để doanh nghiệp phát triển, thay vì vô tình khuyến khích họ giữ quy mô nhỏ. Do đó, cần nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp, như cho phép doanh nghiệp lần đầu vượt 10 tỷ đồng tiếp tục hưởng ưu đãi trong một thời gian nhất định hoặc áp dụng mức giảm thuế giảm dần khi doanh thu vượt ngưỡng. “Ngưỡng 10 tỷ đồng nên được xem là điểm bắt đầu của một lộ trình phát triển, không nên trở thành ‘bức tường’ khiến doanh nghiệp ngại bước qua”.
Tất nhiên, cơ chế chuyển tiếp cũng cần đi kèm các quy định chống lợi dụng, đặc biệt với những trường hợp cố tình chia, tách doanh nghiệp hoặc phân tán doanh thu giữa các chủ thể có quan hệ liên kết để tiếp tục hưởng ưu đãi. Về dài hạn, bài toán đặt ra không chỉ là giảm bao nhiêu phần trăm thuế mà còn là thiết kế chính sách sao cho hỗ trợ đúng đối tượng, giảm chi phí tuân thủ nhưng đồng thời tạo động lực để khu vực kinh doanh quy mô nhỏ lớn lên.
Cùng với tâm lý “ngại lớn” đối với doanh nghiệp, vấn đề chống thất thu và phòng ngừa trục lợi chính sách cũng được các chuyên gia đặc biệt lưu ý.
Trong Nghị quyết, Quốc hội đã quy định loại trừ đối với những doanh nghiệp được thành lập trên cơ sở chia, tách sau ngày Nghị quyết có hiệu lực.
Theo bà Phạm Tuyết, Giám đốc Công ty Tư vấn Giải pháp Kế toán Việt Nam, đây là một “van chặn” cần thiết về mặt pháp lý nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp cố tình chia nhỏ quy mô để đưa doanh thu của từng pháp nhân xuống dưới ngưỡng 10 tỷ đồng, qua đó tiếp tục được hưởng chính sách giảm thuế.
“Đây là bước chặn cần thiết về mặt pháp lý để tránh việc một chủ sở hữu cố tình chia nhỏ quy mô nhằm hạ doanh thu xuống dưới ngưỡng 10 tỷ đồng”, bà Tuyết nhận định.
Tuy nhiên, từ thực tiễn hành nghề, bà Tuyết cho rằng quy định loại trừ hiện nay mới chủ yếu xử lý được những trường hợp chia, tách doanh nghiệp theo đúng thủ tục pháp lý. Trong khi đó, rủi ro lớn hơn có thể nằm ở những hình thức phân mảnh hoạt động kinh doanh tinh vi hơn.
Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể thành lập các pháp nhân mới một cách độc lập, không thực hiện thủ tục chia, tách, nhưng cùng một chủ sở hữu, cùng ngành nghề hoặc có mối liên hệ chặt chẽ về hoạt động kinh doanh. Một chuỗi kinh doanh cũng có thể được phân bổ doanh thu cho nhiều pháp nhân liên kết để từng đơn vị nằm dưới ngưỡng được ưu đãi.
Theo bà Tuyết, để nhận diện và ngăn ngừa những trường hợp này, cơ quan thuế cần tăng cường đối chiếu dữ liệu liên thông, không chỉ dựa trên hồ sơ đăng ký doanh nghiệp. Các dữ liệu về chủ sở hữu, dòng tiền, hóa đơn, giao dịch giữa các bên liên quan và hoạt động kinh doanh thực tế cần được kết nối, phân tích để nhận diện trường hợp có dấu hiệu phân tán doanh thu một cách nhân tạo.
Đây cũng là yêu cầu quan trọng nếu chính sách giảm thuế được triển khai trên diện rộng, bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là hỗ trợ đúng đối tượng mà còn phải bảo đảm sự công bằng giữa các doanh nghiệp.
.jpg "Ưu đãi thuế và bài toán đưa hộ kinh doanh “lên” doanh nghiệp")
.jpg "Giảm thuế - Tiếp tục giảm áp lực lên hộ kinh doanh và hỗ trợ tiêu dùng")
