Văn hóa khởi nghiệp sáng tạo không tự xuất hiện, nó được xây dựng từ từng con người, từng doanh nghiệp, từng chính sách và từng hành động nhỏ.
Việt Nam chủ trương hình thành văn hóa đối mới sáng tạo trong toàn dân, đưa đổi mới sáng tạo trở thành lối sống, phong cách sống của mọi người dân, mọi tổ chức, tiến tới một quốc gia khởi nghiệp sáng tạo.
Văn hóa đổi mới sáng tạo (ĐMST) và tinh thần “dám nghĩ, dám làm” là một hệ thống các giá trị, niềm tin, thái độ và hành vi được chia sẻ trong một tập thể (tổ chức, cộng đồng, quốc gia), khuyến khích và tạo điều kiện cho việc hình thành, thử nghiệm và ứng dụng những ý tưởng mới, giải pháp độc đáo, quy trình cải tiến hoặc sản phẩm/dịch vụ tiên tiến.
Trong những quốc gia có lịch sự phát triển, đặc điểm địa lý tương đồng với Việt Nam, Hàn Quốc, Singapore… là những quốc gia khởi nghiệp điển hình. Hàn Quốc trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa thần tốc đã đặt trọng tâm thúc đẩy khởi nghiệp thông qua việc khuyến khích các tập đoàn lớn cùng các doanh nghiệp nhỏ và vừa kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu, tạo nên một mạng lưới hợp tác xuyên biên giới chặt chẽ. Singapore với qui mô nhỏ và vị trí chiến lược là cửa ngõ giao thương quốc tế, chú trọng xây dựng một trung tâm tài chính và công nghệ toàn cầu, thu hút nhân tài và vốn đầu tư từ khắp nơi trên thế giới bằng chính sách mở và môi trường kinh doanh hấp dẫn.
Điểm chung cốt lõi giữa các quốc gia này là xây dựng văn hóa ĐMST, tinh thần khởi nghiệp lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội, huy động được sự tham gia đông đảo của các thành phần kinh tế, các tổ chức và cá nhân dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo làm nền tảng phát triển.
Còn ở Việt Nam, ĐMST chưa thực sự trở thành văn hóa chung của người dân và doanh nghiệp, tư duy sẵn sàng thử nghiệm cái mới, chấp nhận rủi ro, học hỏi thất bại chưa thấm nhuần sâu rộng trong xã hội vào doanh nghiệp. Vì vậy, văn hóa ĐMST cần trở thành một phần không thể thiếu trong “văn hóa ứng xử” của Quốc gia khởi nghiệp.
Từ trước đến nay, khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam được khuôn vào những doanh nghiệp mới, phát triển nhanh, chưa chú trọng đến sự phát triển mang tính đột phá, đến việc giải quyết những bài toán cho xã hội. Tinh thần ĐMST chưa được phổ cập ở mọi lĩnh vực, mọi cấp, mọi địa phương và từng người dân chưa thực sự trở thành một tiêu chuẩn “văn hóa quốc gia”.
Theo TS Đàm Quang Thắng, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Quốc gia - VSMA, văn hóa khởi nghiệp sáng tạo đang còn gặp phải một số thách thức. Trước tiên, đó là văn hóa sợ sai, sợ rủi ro như đã nói ở trên trong khi Việt Nam chưa có mô hình quản trị, quản lý phù hợp cho những mô hình kinh doanh mới của cá nhân, đặc biệt trên nền tảng số. Các doanh nghiệp SME còn nặng về quản trị truyền thống, một số thiếu tính minh bạch. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp còn mang nặng tư duy tập trung sản xuất, thay vì tập trung vào khách hàng. Ngoài ra, các huấn luyện viên, hỗ trợ viên cho hệ sinh thái chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng coaching sáng tạo.
TS Đàm Quang Thắng đã đưa ra một số khuyến nghị dành cho các tỉnh/thành địa phương, cho các startup và các founder – sáng lập về một chiến lược và sự phát triển văn hóa khởi nghiệp sáng tạo. Về chiến lược phát triển văn hóa khởi nghiệp sáng tạo ở các tỉnh thành, ông Đàm Quang Thắng cho rằng cần phải xây dựng một chiến lược đổi mới cho giai đoạn 2025 - 2030.
Các tỉnh thành nên thiết lập các trung tâm khởi nghiệp sáng tạo hỗ trợ doanh nghiệp startup và doanh nghiệp SME. Bên cạnh đó, các tỉnh cũng cần có những hỗ trợ thử nghiệm về sản phẩm, cung cấp sandbox cho doanh nghiệp thử nghiệm các sản phẩm họ làm ra, giúp startup tiếp cận thị trường thông qua các chương trình POC thực địa. Đồng thời, các tỉnh cũng cần chú ý xây dựng và đào tạo đội ngũ huấn luyện viên đổi mới theo tiêu chuẩn quốc tế.
Đối với các startup, ông cho rằng cần phải có sự hợp tác để thúc đẩy đổi mới, tập trung ưu tiên làm hài lòng khách hàng, thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, giải quyết được nỗi đau cho xã hội. Bên cạnh đó, các start up cũng cần triển khai có mục tiêu và chỉ số hiệu suất áp dụng OKI và KPI để hướng đến đà tăng trưởng. Các startup cũng cần xây dựng văn hóa học hỏi và tính minh bạch được khuyến khích.
Đối với các founder, TS Đàm Quang Thắng cho rằng cần phát triển một số kỹ năng về lãnh đạo, giao tiếp, kỹ năng tư duy phản biện. Các founder cũng cần phải có tư duy thử nghiệm để áp dụng phương pháp xây dựng, đo lường, học hỏi sao cho đổi mới. Còn tư duy phát triển để tin vào tiềm năng phát triển và học hỏi liên tục.n
