Đánh giá cao nỗ lực cải cách của Chính phủ, VCCI cho rằng để khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp, cần chuyển trọng tâm từ ban hành chính sách sang nâng cao hiệu quả thực thi và xử lý dứt điểm các vướng mắc liên ngành.
Phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp: "Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng", PGS TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, việc Thủ tướng và các Phó Thủ tướng, Thường trực Chính phủ trực tiếp lắng nghe cùng lúc cả ba khối doanh nghiệp tư nhân, nhà nước và đầu tư nước ngoài là một thông điệp mạnh mẽ: doanh nghiệp là lực lượng trung tâm của tăng trưởng và Nhà nước sẵn sàng đồng hành để tháo gỡ đến cùng.
Từ gần 900 ý kiến của các tập đoàn, doanh nghiệp và các hiệp hội trong nước cũng như quốc tế, VCCI đã tổng hợp 53 nhóm vướng mắc thuộc 10 lĩnh vực đã được Bộ Tài chính tổng hợp. Tại Hội nghị, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nêu 5 nhóm vấn đề nổi bật mà cộng đồng doanh nghiệp rất băn khoăn.
Một là, sự bất định của thể chế đang trở thành một loại chi phí vô hình nhưng rất lớn. Điểm nghẽn được phản ánh nhiều nhất chính là khoảng trống pháp lý khi văn bản cũ bị bãi bỏ trước khi có văn bản thay thế, cộng với việc pháp luật thay đổi tần suất cao mà thiếu lộ trình chuyển tiếp. Doanh nghiệp rơi vào thế tuân thủ thì không có căn cứ, không tuân thủ thì bị coi là vi phạm.
Hai là, dòng tiền đang bị ách tắc ở nhiều khâu, đặc biệt là vấn đề hoàn thuế. Có doanh nghiệp bị treo hơn 72 tỷ đồng thuế giá trị gia tăng đầu vào vãng lai. Nhiều doanh nghiệp là nạn nhân của đối tác bỏ trốn nhưng vẫn bị tước quyền hoàn thuế dù giao dịch có thật. Khoản thu bổ sung 3,6% mỗi năm cho thời gian Nhà nước chậm xác định giá đất đang chuyển rủi ro hành chính sang cả nhà đầu tư không có lỗi.
Ba là, tư duy tiền kiểm vẫn đè nặng chi phí tuân thủ. Thực phẩm đã đạt chuẩn quốc tế vẫn bị quản lý như nhóm nguy cơ cao. Hóa chất nhập khẩu ách tại cảng vì thời hạn cấp phép không theo kịp tốc độ tàu cập bến, phát sinh chi phí tới 18.000 USD mỗi ngày.
Bốn là, sự thiếu liên thông và chồng chéo pháp luật tạo ra những vòng lặp thủ tục. Một dự án phải chạy song song thủ tục đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường mà không có cơ quan đầu mối. Chuyển đổi số nhiều nơi chưa thực chất.
Năm là, nguồn lực cho đổi mới sáng tạo chưa được khơi thông: thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro thực chất, tín dụng vẫn dựa nặng vào bất động sản thế chấp. Bên cạnh đó, câu chuyện giá trị và thương hiệu cũng là một trong những băn khoăn của cộng đồng doanh nghiệp.
Đặc biệt, PGS TS Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh, 53 điểm nghẽn mà báo cáo VCCI có nêu có thể gói gọn trong một điểm là: Chúng ta vẫn có thể thông suốt được nguồn lực, nhưng hiệu quả đầu ra tổng thể vẫn chưa cao và vẫn bị hao mòn bởi các chi phí của sự không chắc chắn.
Đáng lưu ý, Chủ tịch VCCI bày tỏ cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao tinh thần cầu thị và tốc độ phản hồi của các bộ, ngành. Đến nay 51 trên 53 kiến nghị mà VCCI tổng hợp đã có ý kiến trả lời. "Chiến dịch 20 ngày đêm" hoàn thiện văn bản hướng dẫn, Nghị quyết số 10/2026 cho phép tiếp tục hiệu lực các văn bản cũ để tránh khoảng trống pháp lý, cùng nhiều nội dung đã được tiếp thu ngay vào luật mới như cơ chế chấp nhận rủi ro và sandbox trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, rất đáng ghi nhận.
Tuy nhiên, nghiên cứu kỹ các phản hồi, VCCI nêu ba vấn đề chính. Thứ nhất, một tỷ lệ đáng kể phản hồi chỉ ra rằng vướng mắc không nằm ở chính sách mà nằm ở khâu thực thi. Điển hình, về tình trạng nộp hồ sơ giấy song song, chính Bộ Tài chính đã thẳng thắn khẳng định pháp luật không hề yêu cầu, và nguyên nhân xuất phát từ khâu thực thi công vụ tại một số cơ quan tiếp nhận.
“Đây là sự thẳng thắn đáng quý, nhưng cũng đặt ra một câu hỏi lớn: nếu chính sách đã đúng mà doanh nghiệp vẫn khổ, thì lời giải nằm ở thực thi, không ở việc ban hành thêm văn bản”, PGS TS Hồ Sỹ Hùng băn khoăn.
Thứ hai, còn 17 kiến nghị mới dừng ở mức "ghi nhận, nghiên cứu tiếp thu". Với doanh nghiệp, ghi nhận là cần thiết nhưng chưa đủ, điều họ chờ đợi là cam kết có địa chỉ và có thời hạn.
Thứ ba, với các vấn đề liên ngành, mỗi bộ trả lời một phần theo thẩm quyền riêng, còn doanh nghiệp vẫn phải tự ghép các mảnh lại và vẫn kẹt ở giao diện giữa các bộ.
Từ đánh giá đó, VCCI kiến nghị tập trung vào ba nhóm giải pháp. Nhóm thứ nhất, không dừng ở sửa chính sách, mà phải bảo đảm thực thi ở bên dưới, có lộ trình và kết quả cụ thể.
Chủ tịch VCCI nhấn mạnh, chính sách đúng chỉ có giá trị khi đến được với doanh nghiệp qua từng cán bộ tiếp nhận hồ sơ. Trở lại ví dụ nộp hồ sơ song song, vấn đề này không cần sửa một dòng luật nào, mà cần một cơ chế đo lường thực thi tại chính cấp tiếp nhận, gồm chỉ số hài lòng của doanh nghiệp, đường dây phản ánh trực tiếp và chế tài với người thực thi sai quy định. Tương tự, về hoàn thuế, quy định đã có thời hạn, nhưng cần công khai tỷ lệ giải quyết đúng hạn theo từng cơ quan và mở "luồng xanh" cho doanh nghiệp tuân thủ tốt.
Do đó, VCCI đề xuất có hành động cụ thể, mỗi kiến nghị trong 53 nhóm cần được gắn với một cơ quan chủ trì, một người chịu trách nhiệm, một thời hạn và một kết quả đo được, rồi công khai định kỳ hằng quý. VCCI sẵn sàng phối hợp cùng cộng đồng doanh nghiệp đánh giá độc lập tiến độ này.
Nhóm thứ hai, đối thoại với doanh nghiệp theo các nhóm vấn đề phổ biến, thay vì chỉ xử lý riêng lẻ từng kiến nghị.
Chủ tịch VCCI cho biết, nhiều vướng mắc lặp lại ở rất nhiều ngành và được nhiều hiệp hội cùng phản ánh. Chẳng hạn, câu chuyện tiền kiểm và phân loại rủi ro trong an toàn thực phẩm được VBF, BritCham, AusCham và AmCham cùng nêu; khoảng trống pháp lý là điểm nghẽn được nhắc lại nhiều nhất trong toàn bộ kiến nghị. Với những vấn đề mang tính hệ thống như vậy, xử lý từng công văn một sẽ vừa chậm vừa thiếu nhất quán.
Do đó, đề xuất tổ chức các đối thoại chuyên đề định kỳ theo cụm vấn đề phổ biến, ví dụ chuyên đề "chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và quản lý rủi ro", chuyên đề "khơi thông dòng tiền cho doanh nghiệp". Mỗi đối thoại đều gắn với cơ chế theo dõi sau đối thoại, để giải quyết một lần cho cả một nhóm doanh nghiệp thay vì từng doanh nghiệp riêng lẻ. VCCI và cộng đồng doanh nghiệp cũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương trong 6 tháng cuối năm cần tăng cường các hoạt động đối thoại, gặp gỡ doanh nghiệp để lắng nghe và tháo gỡ kịp thời các khó khăn vướng mắc mà cộng đồng kinh doanh đang gặp phải.
Nhóm thứ ba, giải quyết đồng bộ các vướng mắc liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Đây được đánh giá là nhóm khó nhất và cũng là nơi doanh nghiệp bế tắc lâu nhất, vì không một bộ đơn lẻ nào có thể tự tháo gỡ, liên quan đến cả luật đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường… hay là chồng chéo giữa các bộ.
VCCI mong muốn, với mỗi vấn đề sẽ có một cơ quan chủ trì duy nhất và xuyên suốt đến kết quả cuối cùng theo nguyên tắc: Một đầu mối, một quy trình và một kết quả cho doanh nghiệp.
Cùng với ba nhóm trên, VCCI đề xuất một cách làm giúp tăng tốc độ ngay: phân 53 kiến nghị thành ba làn xử lý theo tốc độ khác nhau. Làn thứ nhất là những vấn đề đã có quy định đầy đủ, chỉ cần chấn chỉnh thực thi, cần làm dứt điểm ngay trong quý. Làn thứ hai là những vấn đề cần sửa văn bản, cần một lộ trình rõ ràng hoàn thành trong năm. Làn thứ ba là những vấn đề liên ngành phức tạp, giao cho tổ công tác chuyên trách. Cách phân làn này giúp doanh nghiệp nhìn thấy tiến độ thật, thay vì chờ đợi mà không biết khi nào.
Ngoài ra, VCCI cũng đề xuất hai nhóm liên quan đến tăng trưởng. Một là, cần có các hoạt động tạo cầu cho doanh nghiệp, nhất là trong thời điểm hiện nay như tháo gỡ các thủ tục xuất khẩu, mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do để hỗ trợ xuất khẩu.
Hai là, có cơ chế tạo sự liên kết thực sự. Hiện nay, cơ chế liên kết có, chính sách hiện nay không sai nhưng chưa hỗ trợ cho sự liên kết này.
Liên quan đến Nghị định 132 về quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp, đối với quản lý thuế đối với giao dịch có liên kết, nếu quản lý chặt như hiện nay và không có sự kết nối giữa các doanh nghiệp với nhau thì không thể làm được, không thể hỗ trợ được địa bàn khó khăn.
Chủ tịch VCCI khẳng định, tháo gỡ điểm nghẽn là trách nhiệm chung, doanh nghiệp không thể chỉ đứng ở vị trí người đề nghị. Do đó, về phía các doanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn lớn, hãy phát huy vai trò "người mua lớn", "người đặt hàng lớn", công khai nhu cầu mua sắm và mở đường cho doanh nghiệp tư nhân tham gia chuỗi giá trị mình dẫn dắt.
Trong khi đó, doanh nghiệp FDI thực hiện đầy đủ cam kết về nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung ứng Việt Nam, mở rộng các trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.
Đặc biệt, doanh nghiệp tư nhân chủ động đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quản trị, minh bạch và liêm chính; doanh nghiệp lớn dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa qua liên kết chuỗi. Câu chuyện cá tra cho thấy điều còn thiếu không phải sản lượng, mà là tổ chức lại sản xuất và xây dựng thương hiệu chung.
VCCI cam kết làm tốt hơn vai trò cầu nối phản biện chính sách có căn cứ, đồng hành hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, và theo dõi đến cùng kết quả xử lý các kiến nghị hôm nay.
