VEFTA được kỳ vọng mở rộng cơ hội xuất khẩu sang châu Âu, đồng thời tạo dư địa thu hút đầu tư và công nghệ. Tuy nhiên, để tận dụng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp Việt phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về xuất xứ, chất lượng và phát triển bền vững.
-e8b43503d05f86fc1efff22b162f79a7.jpg)
Ngày 18/10/2026, sau 14 năm đàm phán với 21 phiên chính thức, Việt Nam và 4 nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, đã ký kết Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA) tại Hà Nội.
Tại hội thảo “Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA: Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 11/11, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, cho biết năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và EFTA đạt khoảng 1,92 tỷ USD, tăng gần 29% so với năm 2024.
Trong đó, Việt Nam xuất khẩu khoảng 405 triệu USD, chủ yếu là giày dép, dệt may, thủy sản, thiết bị điện, điện tử và cơ khí; nhập khẩu khoảng 1,52 tỷ USD, chủ yếu là máy móc, thiết bị và dược phẩm.
Theo ông Tuấn, EFTA là khu vực có thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm cao nhất thế giới nhưng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam còn khiêm tốn, cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn. Đây là những thị trường đặc biệt coi trọng chất lượng sản phẩm, uy tín và trách nhiệm của nhà cung cấp.
Hai bên cũng có nhiều lợi thế bổ trợ: EFTA mạnh về công nghệ, tài chính, dược phẩm, năng lượng, còn Việt Nam có lợi thế về sản xuất, chế biến và xuất khẩu. Về đầu tư, đến hết tháng 9/2026, Thụy Sĩ có 247 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 2,5 tỷ USD; Na Uy có 64 dự án với hơn 203 triệu USD vốn đăng ký tính đến cuối năm 2025.
Về cam kết, bà Nguyễn Sơn Trà, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết: EFTA xóa bỏ thuế ngay khi hiệp định có hiệu lực đối với hơn 90% số dòng thuế, tương đương 99,5% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khối.
Toàn bộ hàng công nghiệp, gồm dệt may, điện tử và thủy sản, được hưởng thuế suất 0% ngay từ đầu; nhiều nông sản như gạo, mật ong, rau quả chế biến cũng được ưu đãi.
Tuy nhiên, bà Trà cũng lưu ý, mức độ mở cửa của các thị trường không giống nhau. Thụy Sĩ và Liechtenstein xóa thuế ngay khoảng 85% số dòng thuế, Na Uy và Iceland khoảng 94%. Vì vậy doanh nghiệp cần nghiên cứu từng thị trường thay vì áp dụng một phương án chung cho toàn khối.
Bên cạnh xuất khẩu, hiệp định còn mở ra cơ hội thu hút vốn chất lượng cao, chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản trị trong các lĩnh vực công nghệ cao, tài chính, dược phẩm, năng lượng tái tạo và sản xuất công nghiệp tiên tiến, qua đó giúp doanh nghiệp Việt nâng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, ông Tuấn nhấn mạnh, vấn đề quan trọng không chỉ là cam kết trong hiệp định mà là khả năng biến cơ hội thành đơn hàng và lợi nhuận. Mở cửa thị trường mới chỉ là điều kiện ban đầu; doanh nghiệp cần có sản phẩm phù hợp, năng lực cung ứng ổn định và khả năng đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu.
Theo Phó Tổng thư ký VCCI, kinh nghiệm thực thi các FTA trước đây cho thấy giảm thuế chưa đủ để doanh nghiệp hưởng lợi. Khảo sát của VCCI về Hiệp định EVFTA cho thấy khoảng một phần ba doanh nghiệp chưa tận dụng được ưu đãi thuế quan do không đáp ứng quy tắc xuất xứ; thiếu thông tin cụ thể về cam kết và cách áp dụng cũng là rào cản lớn.
“Ưu đãi thuế quan không đồng nghĩa doanh nghiệp đương nhiên được hưởng lợi”, ông Tuấn lưu ý, đồng thời chỉ ra ba thách thức doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi khai thác thị trường EFTA.
.jpg)
Thứ nhất, ưu đãi thuế quan không đồng đều giữa các nước. Theo đó, EFTA không phải liên minh thuế quan nên mỗi thành viên có biểu thuế riêng, trừ Thụy Sĩ và Liechtenstein dùng chung một biểu thuế. Doanh nghiệp phải tra cứu chính xác mã HS, biểu thuế từng thị trường, đồng thời đáp ứng quy tắc xuất xứ và thủ tục chứng nhận xuất xứ.
Thứ hai, thuế giảm nhưng tiêu chuẩn không giảm. Các nước EFTA đặt yêu cầu cao về chất lượng, an toàn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Doanh nghiệp cần nâng cấp dây chuyền, kiểm soát chất lượng, minh bạch nguồn nguyên liệu và bảo đảm cung ứng ổn định. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí chứng nhận, kiểm nghiệm và tổ chức lại sản xuất có thể là áp lực đáng kể.
Thứ ba, các rào cản phi thuế quan vẫn là trở ngại. Tìm kiếm đối tác, tổ chức logistics, tiếp cận hệ thống phân phối và xây dựng thương hiệu tại châu Âu không đơn giản, nhất là với doanh nghiệp nhỏ.
Ngoài ra, bà Nguyễn Phương Linh, Trưởng phòng Hội nhập kinh tế tài chính, Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính), lưu ý không phải trường hợp nào dùng ưu đãi FTA cũng có lợi hơn thuế MFN. Một số dòng thuế MFN chỉ ở mức 0 - 2%; nếu phần giảm thêm không bù đắp chi phí chứng nhận xuất xứ và thủ tục, doanh nghiệp có thể cân nhắc áp dụng thuế MFN.
Hiện nay VEFTA hiện chưa có hiệu lực. Theo bà Trà, hiệp định có hiệu lực sau 60 ngày kể từ khi các bên hoàn tất và thông báo thủ tục phê chuẩn; Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo nghị định về biểu thuế xuất khẩu ưu đãi và biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt.
Do đó, ông Tuấn nhấn mạnh, đây là khoảng thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị thay vì chờ đến khi hiệp định chính thức được thực thi. Theo ông, doanh nghiệp cần theo dõi sát tiến độ phê chuẩn và văn bản hướng dẫn, rà soát danh mục hàng hóa tiềm năng, nguồn nguyên liệu, khả năng đáp ứng xuất xứ và tiêu chuẩn từng thị trường, đồng thời chủ động tìm đối tác.
Nếu chờ đến khi hiệp định có hiệu lực mới tìm hiểu, cơ hội có thể đã thuộc về những doanh nghiệp chuẩn bị sớm hơn. Phó Tổng thư ký VCCI khuyến nghị doanh nghiệp không nên tính trước ưu đãi thuế vào giá bán trong hợp đồng khi cam kết chưa được áp dụng chính thức.
Về phía cơ quan quản lý, hiệp hội và các tổ chức hỗ trợ, ông Tuấn cho rằng cần tập trung vào ba việc: chuyển hóa cam kết thành hướng dẫn dễ hiểu, dễ tra cứu theo từng ngành hàng và thị trường; nâng cao năng lực cho doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận, đồng thời kết nối với nhà nhập khẩu, nhà đầu tư và đối tác công nghệ EFTA và xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh.
Các chuyên gia đồng thuận rằng, VEFTA không chỉ mở thêm cánh cửa vào châu Âu mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh. Cơ hội có thành đơn hàng và lợi nhuận hay không phụ thuộc trước hết vào sự chủ động và chuẩn bị dài hạn của từng doanh nghiệp.
