Xử lý nghiêm ô nhiễm tại các "điểm nóng" làng nghề tái chế

Trước thực trạng ô nhiễm kéo dài nhiều thập kỷ, các cơ quan chức năng tỉnh Hưng Yên đã triển khai loạt giải pháp từ kiểm tra, xử phạt, cắt điện sản xuất trái phép cho đến khởi tố hình sự. Những hành động quyết liệt này không chỉ nhằm xoa dịu "nỗi đau" môi trường mà còn mở ra lộ trình căn cơ, đưa các làng nghề chuyển mình theo hướng phát triển xanh và bền vững.

Vấn nạn nhức nhối từ những "núi rác" và dòng kênh đen

Theo bà Lê Thị Kim Chung - Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên, toàn tỉnh hiện có 177 làng nghề. Đây là nguồn lực quan trọng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, phần lớn các làng nghề hình thành từ lâu, khu vực sản xuất xen kẽ khu dân cư, hạ tầng môi trường chưa đồng bộ, hoạt động sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán nên nguy cơ ô nhiễm môi trường vẫn hiện hữu.

Theo bà Chung: Thực tiễn cho thấy, tại nhiều làng nghề, vấn đề xử lý nước thải, khí thải, chất thải rắn, tiếng ồn và ô nhiễm không khí vẫn là bài toán khó. Một số cơ sở sản xuất quy mô hộ gia đình còn hạn chế trong đầu tư công nghệ sạch, thiết bị xử lý môi trường hoặc chưa có điều kiện chuyển đổi sang mô hình sản xuất hiện đại.

Từ năm 2003, làng nghề tái chế nhựa Minh Khai (xã Như Quỳnh) đã bị "gọi tên" trong danh sách cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Suốt hơn 20 năm qua, từ Trung ương đến địa phương đã triển khai nhiều giải pháp, đề án khắc phục. Thế nhưng, do nguồn lợi kinh tế quá lớn và ý thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, tình trạng ô nhiễm tại đây vẫn chưa được xử lý triệt để, thậm chí ngày càng trầm trọng, phức tạp hơn.

Thực trạng đáng báo động tại làng nghề là những "núi rác" khổng lồ với đủ loại phế liệu nhựa, nilon, chất thải công nghiệp được thu mua rầm rộ từ khắp các tỉnh thành, thậm chí nhập lậu từ nước ngoài đổ dồn về sơ chế, tái chế. Đâu đâu cũng thấy rác thải bủa vây. Đặc biệt, tại các bãi tập kết tự phát, tình trạng cháy âm ỉ diễn ra thường xuyên, liên tục phát thải khói, bụi mịn và mùi khét lẹt đặc trưng của nhựa cháy, khiến bầu không khí vô cùng ngột ngạt.

Bên cạnh đó, nguồn nước cũng bị "bức tử". Quy trình tái chế thô sơ đòi hỏi lượng nước khổng lồ để sục rửa phế liệu bẩn. Lượng nước thải này, cùng với hóa chất độc hại, hầu hết được xả thẳng ra môi trường khiến các tuyến kênh rạch nhuộm màu đen đặc, bốc mùi hôi thối. Không chỉ nguồn nước, môi trường đất cũng bị nhiễm độc nặng nề; cây cối xung quanh bị bao phủ bởi lớp bụi dày, không thể sinh trưởng bình thường. Môi trường sống của hàng nghìn hộ dân đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Sự phát triển đánh đổi bằng môi trường này đã chạm ngưỡng giới hạn khi ô nhiễm phát sinh ở hầu hết các công đoạn: từ tập kết, sục rửa, phơi khô cho đến khâu nấu, ép hạt nhựa. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách, đòi hỏi một cuộc "đại phẫu" toàn diện để giải cứu môi trường sống cho người dân.

Những hồi chuông cảnh tỉnh

Trước thực trạng ô nhiễm môi trường tại các làng nghề tái chế phế liệu đã chạm đến mức báo động đỏ, lực lượng Công an tỉnh đã chủ động nhập cuộc với tinh thần quyết liệt nhất, chủ động tham mưu, phối hợp cùng các sở, ban, ngành xây dựng một lộ trình xử lý bài bản, nghiêm minh và không có vùng cấm.

Một trong những biện pháp then chốt được triển khai là siết chặt "đầu vào" của phế liệu. Lực lượng Công an tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ các phương tiện giao thông vận chuyển hàng hóa ra, vào khu vực làng nghề. Những chuyến xe chở phế liệu không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ đều bị ngăn chặn kịp thời. Quan điểm chỉ đạo rất rõ ràng, kiên quyết không để phế liệu nhựa trôi nổi, bất hợp pháp được tập kết về địa bàn.

Được biết từ tháng 12/2025 đến nay, các đoàn kiểm tra liên ngành của tỉnh Hưng Yên đã đồng loạt ra quân, tổ chức nhiều đợt tổng kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về môi trường; phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Trong đó có quy hoạch, xây dựng, hoạt động điện lực và sử dụng điện tại các cụm công nghiệp, làng nghề tái chế phế liệu.

Qua kiểm tra, đã phát hiện, xử lý nhiều cơ sở vi phạm trong lĩnh vực môi trường, phòng cháy, chữa cháy. Các lực lượng chức năng đã yêu cầu Công ty Điện lực Hưng Yên ngừng cung cấp điện 3 pha tại các trạm biến áp hoạt động không đúng quy định.

Riêng năm 2025, Công an tỉnh đã phát hiện, khởi tố 6 vụ án với 10 bị can liên quan đến các vi phạm về môi trường (hành vi chôn lấp, đổ chất thải); tham mưu UBND tỉnh ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính 180 vụ với 195 đối tượng. Điển hình, lực lượng chức năng đã phối hợp kiểm tra, phát hiện 7 doanh nghiệp hoạt động sản xuất, tái chế phế liệu tại khu vực làng nghề thôn Đông Mai, xã Lạc Đạo có hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

Chuyển đổi tư duy và giải pháp căn cơ cho lộ trình xanh

Song song với công tác kiểm tra, Phòng Cảnh sát kinh tế phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an cấp xã đã đẩy mạnh chiến dịch tuyên truyền, phổ biến pháp luật sâu rộng đến từng chủ cơ sở, hộ sản xuất, kinh doanh và người dân tại các làng nghề tái chế phế liệu. Việc tổ chức cho các hộ ký cam kết chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về bảo vệ môi trường, PCCC đã được triển khai đồng bộ.

Phương châm là: "Mưa dầm thấm lâu", biến những quy định khô khan của pháp luật thành ý thức tự giác, thành trách nhiệm tự thân của mỗi người dân trong việc giữ gìn môi trường sống và đảm bảo an ninh trật tự tại địa phương.

Bình luận về lộ trình chuyển đổi này, ông Đỗ Văn Vẻ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Hưng Yên nhận định: Sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng chức năng là bước đệm bắt buộc để thay đổi tư duy sản xuất lạc hậu, hướng tới một hệ sinh thái kinh doanh chuyên nghiệp, có trách nhiệm hơn. Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh khuyến khích các hộ sản xuất chủ động liên kết, thành lập hợp tác xã hoặc doanh nghiệp để đủ tư cách pháp nhân tiến vào các cụm công nghiệp tập trung. Chúng tôi sẽ đồng hành, hỗ trợ các cơ sở tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, chuyển giao công nghệ tái chế tuần hoàn hiện đại. Đã đến lúc cộng đồng doanh nghiệp làng nghề phải nhận thức sâu sắc rằng: Bảo vệ môi trường không còn là nghĩa vụ bắt buộc, mà chính là tấm vé thông hành quyết định sự sống còn và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới.

Nhìn về tương lai, cuộc chiến chống ô nhiễm môi trường làng nghề tại Hưng Yên vẫn còn nhiều thách thức, đòi hỏi sự kiên trì và những giải pháp mang tính chiến lược, dài hơi.

Thời gian tới, Công an tỉnh Hưng Yên khẳng định tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ tăng cường bám sát địa bàn, nắm chắc tình hình, chủ động phòng ngừa và xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm tại các làng nghề tái chế phế liệu nói chung và làng nghề Minh Khai nói riêng. Trong đó, chủ động tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh xây dựng cơ chế dịch chuyển các hộ sản xuất nhỏ lẻ, thô sơ trong khu dân cư vào các cụm công nghiệp tập trung có hạ tầng xử lý nước thải, khí thải đạt chuẩn.

Đặc biệt, khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận công nghệ tái chế hiện đại, tuần hoàn, tiết kiệm nước và giảm phát thải, thay thế hoàn toàn cho các quy trình nấu, ép thủ công lạc hậu. Kiên quyết định hướng phát triển làng nghề theo hướng bền vững. Phát triển kinh tế phải đi đôi và không thể tách rời nhiệm vụ bảo vệ môi trường, có như vậy mới giữ vững được an ninh trật tự và phục vụ hiệu quả cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội lâu dài của tỉnh nhà.

Sự chuyển biến trong nhận thức cùng với những hành động quyết liệt, đồng bộ của các cấp chính quyền và lực lượng Công an tỉnh Hưng Yên đang thắp lên hy vọng về một ngày mai tươi sáng hơn. Những "núi rác" sẽ dần biến mất, những dòng kênh đen sẽ lại được khơi thông, trả lại bầu không khí trong lành và môi trường sống an toàn cho người dân, đưa các làng nghề tái chế bước sang một trang mới: Thịnh vượng, văn minh và Xanh - Sạch - Đẹp.