Hưng Yên tìm lời giải cho an ninh môi trường, nguồn nước, làng nghề

Trong khuôn khổ Hội thảo khoa học “Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo bảo đảm an ninh phi truyền thống trong kỷ nguyên số” do Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên tổ chức, chiều ngày 22/5/2026, các đại biểu, nhà khoa học, chuyên gia và đại diện các sở, ngành tiếp tục tham gia phiên chuyên đề 2 với nội dung: “Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đảm bảo an ninh môi trường, nguồn nước và làng nghề tỉnh Hưng Yên”.

Đây là một trong những phiên thảo luận có ý nghĩa thiết thực, tập trung vào những vấn đề đang đặt ra đối với quá trình phát triển nhanh, bền vững của địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số và sự gia tăng của các thách thức an ninh phi truyền thống.

Nhận diện nhiều thách thức

Phiên chuyên đề do TS Phạm Huy Hiệu, Trường Đại học VinUni và ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên đồng chủ trì. Với cách tiếp cận đa ngành, liên ngành, các tham luận và ý kiến trao đổi tại phiên chuyên đề đã làm rõ hơn vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nhận diện, dự báo, phòng ngừa và xử lý các nguy cơ về môi trường, nguồn nước, làng nghề, an ninh trật tự, an toàn giao thông cũng như các vấn đề quản trị địa phương trong môi trường số.

Một trong những nội dung được quan tâm tại phiên chuyên đề là vấn đề an ninh môi trường làng nghề. Theo bà Lê Thị Kim Chung, Phó Trưởng phòng Cơ điện ngành nghề nông thôn, Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên, toàn tỉnh hiện có 177 làng nghề. Đây là nguồn lực quan trọng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, phần lớn các làng nghề hình thành từ lâu, khu vực sản xuất xen kẽ khu dân cư, hạ tầng môi trường chưa đồng bộ; hoạt động sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán nên nguy cơ ô nhiễm môi trường vẫn hiện hữu.

Thực tiễn cho thấy, tại nhiều làng nghề, vấn đề xử lý nước thải, khí thải, chất thải rắn, tiếng ồn và ô nhiễm không khí vẫn là bài toán khó. Một số cơ sở sản xuất quy mô hộ gia đình còn hạn chế trong đầu tư công nghệ sạch, thiết bị xử lý môi trường hoặc chưa có điều kiện chuyển đổi sang mô hình sản xuất hiện đại.

Do đó, khoa học công nghệ cần trở thành công cụ quan trọng trong quản lý môi trường làng nghề. Việc ứng dụng hệ thống quan trắc tự động, cảm biến môi trường, bản đồ số hóa nguồn thải, cơ sở dữ liệu về làng nghề và nền tảng giám sát trực tuyến sẽ giúp cơ quan quản lý kịp thời phát hiện các điểm nóng ô nhiễm, đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra giải pháp can thiệp phù hợp.

Cùng với đó, các mô hình sản xuất tuần hoàn, tái sử dụng nguyên liệu, tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải tại nguồn và áp dụng công nghệ thân thiện với môi trường cần được khuyến khích nhân rộng trong từng nhóm ngành nghề cụ thể.

Tìm lời giải hữu hiệu

Liên quan đến công tác bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn giao thông, Trung tá Nguyễn Ngọc Phương, Trưởng phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh Hưng Yên cho biết, hệ thống camera giám sát trên địa bàn đã phát hiện hơn 15.300 trường hợp vi phạm Luật Trật tự an toàn giao thông, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý vi phạm trong môi trường số. Kết quả này cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang mở ra phương thức quản lý mới, góp phần nâng cao năng lực giám sát, điều hành của lực lượng chức năng.

Không chỉ hỗ trợ xử lý vi phạm giao thông, hệ thống camera giám sát, trung tâm điều hành thông minh và các nền tảng phân tích dữ liệu còn có thể được tích hợp để phục vụ nhiều mục tiêu quản lý khác như phòng chống tội phạm, giám sát an ninh đô thị, cảnh báo ùn tắc, kiểm soát cháy nổ, theo dõi các điểm có nguy cơ mất an toàn môi trường. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng chính quyền số, xã hội số, từng bước hình thành mô hình quản trị địa phương dựa trên dữ liệu, minh bạch, kịp thời và hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, TS Trần Đức Trung, Trung tâm Môi trường thông minh, Trường Đại học VinUni trình bày tham luận “Ứng dụng công nghệ AI trong quản lý môi trường và cảnh báo sớm rủi ro thiên tai tại địa phương”. Tham luận nhấn mạnh vai trò của trí tuệ nhân tạo trong thu thập, phân tích dữ liệu môi trường, khí tượng, thủy văn theo thời gian thực; qua đó hỗ trợ nhận diện sớm các nguy cơ ô nhiễm, ngập úng, sạt lở, mưa lớn, bão lũ và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Việc ứng dụng AI giúp chính quyền địa phương nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, điều hành và ra quyết định kịp thời, góp phần giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững.

Trong khi đó, TS Bùi Thị Mai Anh, Viện Nghiên cứu và Ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Đại học Bách khoa Hà Nội thảo luận với nội dung “Nâng cao khả năng dự báo cường độ bão nhiệt đới trên Biển Đông bằng mô hình nền tảng và điều chỉnh kịp thời”, đưa ra những phân tích về tiềm năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, mô hình học sâu và dữ liệu khí tượng quy mô lớn nhằm nâng cao độ chính xác của dự báo thiên tai, hỗ trợ cảnh báo sớm, giảm thiểu thiệt hại về người, tài sản và hạ tầng kinh tế - xã hội.

Các tham luận đã gợi mở hướng tiếp cận mới trong bảo đảm an ninh phi truyền thống. Nếu trước đây, công tác phòng ngừa thiên tai, bảo vệ môi trường, quản lý nguồn nước chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, báo cáo định kỳ và phản ứng sau sự cố, thì hiện nay khoa học công nghệ cho phép xây dựng các hệ thống cảnh báo sớm, mô phỏng kịch bản, phân tích xu hướng và hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực. Đây là nền tảng quan trọng để chính quyền địa phương chủ động hơn trong quản lý rủi ro, nhất là trước những hiện tượng thời tiết cực đoan, ô nhiễm môi trường, suy giảm nguồn nước và các nguy cơ mới phát sinh.

Tại phiên chuyên đề, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn khoa học công nghệ với thực tiễn quản lý nhà nước. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái đồng bộ, bao gồm cơ chế chính sách phù hợp, nguồn nhân lực chất lượng, dữ liệu đầy đủ, hạ tầng số hiện đại và sự tham gia của doanh nghiệp, người dân. Đối với các làng nghề, bên cạnh đầu tư hệ thống xử lý môi trường, cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn các hộ sản xuất thay đổi quy trình, sử dụng nguyên liệu sạch hơn, tuân thủ quy định pháp luật và từng bước chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh.

Sau thời gian làm việc với nhiều ý kiến trao đổi thực tiễn, phiên chuyên đề đã đề xuất thêm nhiều luận cứ khoa học và giải pháp công nghệ phục vụ công tác quản lý nhà nước, chuyển đổi số và bảo đảm an ninh phi truyền thống tại địa phương trong giai đoạn hiện nay; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển nhanh, bền vững của tỉnh Hưng Yên trong thời gian tới, mở ra không gian phát triển mới, xanh hơn, thông minh hơn và bền vững hơn.