Ra đời năm 1957 để kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu, Vinacontrol ngày nay phục vụ hầu hết các ngành kinh tế, với doanh thu hợp nhất vượt 1.000 tỷ đồng.
Sau 69 năm, giá trị doanh nghiệp tạo ra thể hiện qua những lợi ích thiết thực: hàng Việt được tin cậy trên thị trường quốc tế, môi trường làm việc an toàn hơn và sản phẩm minh bạch hơn với người tiêu dùng.
Giữa tiếng máy dập tại một nhà máy, hai kỹ thuật viên Vinacontrol đo độ ồn, ghi nhận số liệu phục vụ đánh giá môi trường lao động. Hình ảnh này cho thấy hoạt động của doanh nghiệp đã mở rộng từ kiểm tra lô hàng sang nhà máy, quy trình sản xuất, điều kiện lao động và lượng phát thải phía sau sản phẩm, cùng sự chuyển mình của ngành thử nghiệm, giám định, kiểm định và chứng nhận (TIC).
Ngày 24/10/1957, Bộ Thương nghiệp ban hành Quyết định số 514/BTN-TCCB thành lập Cục Kiểm nghiệm Hàng hóa Xuất nhập khẩu, kiêm Sở Giám định Hàng hóa Xuất nhập khẩu. Đây là tiền thân của Vinacontrol, đồng thời là điểm khởi đầu của ngành giám định Việt Nam.
Khi đó, miền Bắc cần xuất khẩu hàng hóa và nhập khẩu máy móc, nguyên liệu nhưng chưa có cơ quan kỹ thuật độc lập xác nhận số lượng, chất lượng. Thiếu cơ sở này, tranh chấp thương mại có thể khiến hàng Việt bị ép giá hoặc từ chối.
Giai đoạn 1959-1965, từ những phòng thí nghiệm đầu tiên tại Hà Nội và Hải Phòng, cán bộ giám định có mặt tại cơ sở sản xuất, bến cảng, kiểm tra 100% lô hàng xuất khẩu. Hoạt động ấy đặt nền cho nguyên tắc xuyên suốt: uy tín hàng hóa gắn với uy tín của bên độc lập xác nhận.
Lịch sử tổ chức của Vinacontrol gắn với ba mốc: hợp nhất năm 1988, chuyển sang mô hình công ty cổ phần năm 2005 và Nhà nước thoái vốn năm 2024. Qua từng giai đoạn, mạng lưới chi nhánh, phòng thử nghiệm tiếp tục mở rộng. Năm 2006, cổ phiếu Vinacontrol (VNC) chính thức giao dịch tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.
Sau khi Nhà nước thoái vốn, Vinacontrol vận hành hoàn toàn theo cơ chế thị trường, được khách hàng đánh giá qua chất lượng, tốc độ và chi phí dịch vụ. Nhiệm vụ cốt lõi vẫn là cung cấp kết quả đánh giá độc lập, khách quan, tạo cơ sở tin cậy cho các bên tham gia thương mại.
Khi Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, khách hàng cần biết cả chất lượng lô hàng lẫn cách sản phẩm được tạo ra. Vinacontrol vì vậy mở rộng từ giám định sang thử nghiệm, chứng nhận, kiểm định, thẩm định giá, thẩm định môi trường và tư vấn chuyên sâu. Năm 2025, doanh thu hợp nhất đạt 1.074 tỷ đồng, lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ đồng.
Nền tảng cho các dịch vụ là hệ thống công nhận. Hoạt động giám định, thử nghiệm và chứng nhận sản phẩm được công nhận theo ISO/IEC 17020, ISO/IEC 17025 và ISO/IEC 17065; hệ thống quản lý vận hành theo ISO 9001. Kết quả do tổ chức được công nhận cấp có thể được chấp nhận tại các thị trường tham gia thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau, giúp giảm nhu cầu thử nghiệm lại.
Doanh nghiệp xuất khẩu là nhóm hưởng lợi trực tiếp. Chứng thư giám định, kết quả thử nghiệm được thừa nhận giúp hạn chế rủi ro bị trả hàng, ép giá hoặc phải thử nghiệm lại. Vinacontrol còn thực hiện giám định ủy thác, hợp tác kỹ thuật và triển khai nghiệp vụ tại nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp khi hàng đã rời Việt Nam.
Với người lao động, quan trắc môi trường lao động giúp nhà máy đánh giá điều kiện làm việc để kịp thời cải thiện. Với người tiêu dùng, kiểm tra chất lượng hàng nhập khẩu góp phần hạn chế hàng kém chất lượng. Mạng lưới tại hầu hết các địa phương giúp doanh nghiệp ở nhiều vùng tiếp cận dịch vụ.
Thương mại điện tử xuyên biên giới tạo thêm nhu cầu xác minh độc lập khi người mua, người bán không trực tiếp gặp nhau. Dịch vụ xác minh năng lực nhà cung cấp, tư vấn tiếp cận thị trường và kiểm tra chất lượng giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận khách hàng quốc tế, đồng thời giảm rủi ro đặt hàng từ xa.
Bên cạnh giá thành và chất lượng, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định về sản phẩm không gây mất rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu là những ví dụ.
Vinacontrol được Văn phòng Công nhận Chất lượng (BoA) công nhận năng lực thẩm định, thẩm tra khí nhà kính theo ISO 14064-3; đồng thời hỗ trợ định lượng dấu chân carbon, giảm phát thải và đáp ứng yêu cầu ESG về môi trường, xã hội, quản trị. Số hóa quy trình và ứng dụng công nghệ phân tích cũng giúp dữ liệu đánh giá phục vụ quản trị cho khách hàng.
Bước sang năm thứ 70, bản chất công việc vẫn là đo, kiểm tra và xác nhận độc lập, để doanh nghiệp bán được hàng, nhà máy an toàn hơn và người tiêu dùng yên tâm với sản phẩm mình chọn.
