Khác freelancer, doanh nghiệp một người (solopreneur) là những cá nhân có chuyên môn, sử dụng công nghệ AI để điều hành doanh nghiệp với năng suất tương đương cả một đội ngũ truyền thống.
Xu hướng solopreneur (doanh nghiệp một người) là một xu hướng bùng nổ từ sự giao thoa giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và xu hướng làm việc độc lập. Theo bà Flora Doan, Giám đốc Quốc gia Gigabyte Việt Nam & Campuchia, chia sẻ tại hội thảo “Data as a product, AI as a customer” tại TPHCM, cụm từ “solopreneur” đã xuất hiện ở các nước phương Tây từ khoảng 8 năm về trước. Bà phân tích rằng điểm khác biệt căn bản giữa người làm việc tự do (freelancer) và solopreneur nằm ở chỗ solopreneur là cá nhân có chuyên môn sâu, biết cách sử dụng AI để xây dựng hệ thống, để hệ thống tự chạy giống hệt như một doanh nghiệp đầy đủ chức năng, với hiệu suất tương đương một đội ngũ truyền thống.
Xương sống của solopreneur
Bà Flora Doan nhận định điểm mấu chốt khiến mô hình solopreneur trở nên khả thi trong kỷ nguyên này là vì AI đã đủ năng lực để thay thế cả một phòng ban.
Lấy ba bộ phận điển hình nhất trong mọi doanh nghiệp: Kế toán, Marketing và IT. Trước đây, mỗi mảng đòi hỏi ít nhất một đến hai nhân sự chuyên trách. Ngày nay, AI Agents có thể xử lý phần lớn khối lượng công việc ở cả ba mảng này mà không cần can thiệp thủ công liên tục.
Ở mảng kế toán, AI tự động phân loại chi phí, đối chiếu hóa đơn, lập báo cáo tài chính định kỳ và cảnh báo bất thường dòng tiền. Ở mảng marketing, các công cụ AI soạn thảo nội dung, lên lịch đăng bài, phân tích hiệu quả chiến dịch và gợi ý điều chỉnh theo dữ liệu thực. Ở mảng IT, AI hỗ trợ kiểm tra hệ thống, phát hiện lỗi, tự động hóa quy trình kiểm thử và xử lý hồ sơ kỹ thuật, những tác vụ vốn tiêu tốn hàng chục giờ mỗi tuần của một kỹ sư.
Nếu áp vào một solopreneur, điều này có nghĩa là toàn bộ thời gian giải phóng được của chủ doanh nghiệp sẽ có thể được đầu tư vào những công việc chuyên môn cốt lõi nhất và xây dựng quan hệ khách hàng.
Đây không phải là lý thuyết suông cho solopreneur. Trên thực tế trong các doanh nghiệp lớn, mô hình “bộ phận một người” đang là xu hướng, tương tự như solopreneur, tức là chỉ cần một quản lý ở trên ra quyết định, còn ở dưới là các AI Agent. Chẳng hạn, theo chia sẻ của ông Phạm Ngọc Lợi, Giám đốc Kinh doanh & Đổi mới của Menas Vietnam, Menas dự kiến sẽ áp dụng mô hình một quản lý và nhiều nhân viên AI bên dưới, thay vì tuyển cơ cấu nhiều nhân sự hơn.
Thêm vào đó, sự tiến bộ về chi phí của các công nghệ như AI tại biên (Edge AI), hoặc AI cục bộ (AI on-premise) đã góp phần đưa AI dễ tiếp cận hơn với đa số người dùng trong quá trình xây dựng doanh nghiệp một người. Theo bà Doan, các dòng máy tính mới hiện nay có thể chạy được AI cục bộ với chi phí không quá đắt, rơi vào khoảng tầm 100 đến 300 triệu, nhưng vẫn đầy đủ chức năng cho phép dữ liệu được xử lý ngay tại bàn làm việc, tốc độ phản hồi tức thì, bảo mật tuyệt đối, không phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng đám mây.
Đưa ra so sánh thì số tiền này chỉ bằng 1 đến 2 năm lương của một nhân viên mới ra trường, chưa kể còn chi phí bảo hiểm, đào tạo và chi phí quản lý nhân sự phát sinh.
Làm đúng ngay từ đầu
Với solopreneur, muốn dựa vào AI để vận hành doanh nghiệp thì cần có nguồn dữ liệu sạch.
Bà Trang Nguyễn, Quản lý Tiếp thị của Zalo Business Solutions, nhận định solopreneur cần xây dựng "bộ não thứ nhất" trước khi kích hoạt "bộ não thứ hai". Bộ não thứ nhất chính là hệ thống dữ liệu của doanh nghiệp. Chúng phải sạch, được dán nhãn và phân loại khoa học ngay từ đầu. Bộ não thứ hai là AI, là công cụ xử lý và khai thác dữ liệu đó. Nếu bộ não thứ nhất là rác, bộ não thứ hai sẽ chỉ khuếch đại đống rác đó lên thay vì tạo ra giá trị.
Lời khuyên từ bà Trang Nguyễn là solopreneur nên sử dụng sự tách biệt giữa các tài khoản cá nhân và tài khoản của doanh nghiệp. Chẳng hạn cần rạch ròi giữa Zalo cá nhân và Zalo OA. Khi dữ liệu giao dịch thuộc về thực thể doanh nghiệp, không gắn với một số điện thoại hay thiết bị cá nhân cụ thể, thì việc mở rộng quy mô về sau mới có nền tảng bền vững.
Trong 5 - 10 năm tới, khi AI cục bộ trở nên phổ biến như điện thoại thông minh, làn sóng Solopreneur sẽ bùng nổ mạnh mẽ tại Việt Nam. Những cá nhân bắt đầu xây dựng hạ tầng dữ liệu và thành thạo vận hành AI từ hôm nay sẽ tích lũy lợi thế cạnh tranh khó bắt kịp.
Song thái độ đúng đắn không phải là lao vào mà không chuẩn bị. AI không tự động tạo ra doanh nghiệp. Nó chỉ khuếch đại năng lực của người biết dùng nó đúng cách và trừng phạt những ai xây trên nền tảng dữ liệu kém. Solopreneur thành công là người vừa quyết đoán trong việc đầu tư vào công nghệ, vừa thận trọng trong việc xây nền móng vận hành đúng từ đầu. Đây chính là mô hình tinh gọn, hiệu quả và minh bạch mà nền kinh tế số đang hướng tới.
