Chi phí logistics tại Việt Nam vẫn neo ở mức cao, nhiều doanh nghiệp sản xuất và thương mại đang chuyển từ sở hữu đội xe sang thuê dịch vụ để tối ưu dòng tiền.
Theo số liệu từ Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), chi phí logistics hiện chiếm khoảng 16–17% GDP, cao gần gấp đôi mức trung bình 8–9% của các nền kinh tế phát triển. Trong cơ cấu này, vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lớn nhất, đặc biệt với hàng hóa nội địa khu vực phía Nam – nơi tập trung các cụm công nghiệp trọng điểm như TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An và Bà Rịa – Vũng Tàu.
Áp lực giảm chi phí logistics để tăng sức cạnh tranh đang đặt ra yêu cầu mới với doanh nghiệp: không chỉ tối ưu tuyến đường, thời gian giao nhận, mà còn phải tính lại bài toán đầu tư phương tiện vận chuyển sao cho phù hợp với quy mô và đặc thù sản xuất.
Khảo sát thực tế cho thấy, để vận hành một đội xe tải nội bộ ổn định, doanh nghiệp phải gánh chi phí khấu hao, bảo trì, nhiên liệu, lương tài xế, bảo hiểm trách nhiệm dân sự và chi phí quản lý – tổng cộng chiếm khoảng 60–70% chi phí vận tải. Với những doanh nghiệp có sản lượng biến động theo mùa hoặc phụ thuộc vào đơn hàng dự án, tỷ lệ xe "nằm bãi" cao đồng nghĩa với hiệu suất đầu tư thấp.
Bên cạnh đó, việc đầu tư một xe tải mới có tải trọng trung bình từ 8–15 tấn hiện dao động từ 800 triệu đến hơn 1,5 tỷ đồng, chưa kể chi phí đăng ký, đăng kiểm, phù hiệu kinh doanh vận tải. Với một đội xe 5–10 chiếc, tổng vốn đầu tư có thể lên tới hàng chục tỷ đồng – con số không nhỏ đối với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), nhóm vốn đã chịu nhiều áp lực về dòng tiền.
Ông Nguyễn Văn T., giám đốc một doanh nghiệp sản xuất bao bì tại Bình Dương, chia sẻ: "Trước đây chúng tôi duy trì 8 xe tải nội bộ, nhưng có thời điểm chỉ chạy khoảng 50% công suất. Sau khi chuyển sang mô hình kết hợp – giữ lại 3 xe cho tuyến cố định và thuê ngoài cho các đơn hàng phát sinh – chi phí vận tải giảm gần 25% trong năm đầu tiên áp dụng."
Trên thị trường, nhiều đơn vị vận tải đường bộ phía Nam đã phát triển đội xe đa dạng từ 1 tấn đến 32 tấn, kết hợp dịch vụ xe cẩu, xe nâng và bốc xếp tận nơi để đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của khách hàng công nghiệp. Vận Tải Thành Phát – một doanh nghiệp vận tải có trụ sở tại TP HCM – cho biết nhu cầu thuê xe tải từ khối khách hàng công nghiệp đã tăng đáng kể trong hai năm trở lại đây, đặc biệt vào mùa cao điểm cuối năm và các kỳ luân chuyển hàng hóa giữa các khu công nghiệp.
"Thay vì đầu tư hàng chục tỷ đồng cho đội xe và nhân sự, doanh nghiệp khách hàng có thể chuyển chi phí cố định thành chi phí biến đổi theo khối lượng đơn hàng thực tế. Hợp đồng vận chuyển minh bạch, có chứng từ đầy đủ, bảo hiểm hàng hóa và hệ thống GPS giám sát hành trình theo thời gian thực giúp họ yên tâm về cả pháp lý lẫn an toàn hàng hóa," đại diện doanh nghiệp chia sẻ.
Một điểm đáng chú ý khác là tính linh hoạt về tải trọng. Thay vì phải sở hữu nhiều loại xe để đáp ứng từ đơn hàng nhỏ vài trăm kg đến đơn hàng lớn hàng chục tấn, doanh nghiệp có thể đặt thuê đúng loại xe cần thiết cho từng chuyến. Điều này đặc biệt phù hợp với các nhà sản xuất có danh mục sản phẩm đa dạng, hoặc các doanh nghiệp thương mại điện tử với đơn hàng phân tán theo khu vực.
Theo các chuyên gia, mô hình "asset-light" – giảm đầu tư tài sản cố định, tăng sử dụng dịch vụ thuê ngoài – sẽ tiếp tục là hướng đi chủ đạo của khối doanh nghiệp SME Việt Nam trong những năm tới. Đặc biệt, khi thương mại điện tử và mạng lưới phân phối nội địa tiếp tục mở rộng, nhu cầu vận tải linh hoạt theo từng tuyến, từng đơn hàng và từng mùa vụ sẽ ngày càng trở nên phổ biến.
Tuy nhiên, để mô hình này thực sự mang lại hiệu quả, doanh nghiệp cần lựa chọn đối tác vận tải có năng lực rõ ràng: đội xe đủ đa dạng về tải trọng, hệ thống quản lý chuyên nghiệp, hợp đồng và chứng từ minh bạch, đồng thời có chính sách bảo hiểm hàng hóa rõ ràng. Trên thực tế, các dịch vụ cho thuê xe tải tại Thành Phát và một số đơn vị cùng phân khúc đang dần chuẩn hóa các tiêu chí này, giúp khách hàng doanh nghiệp dễ dàng so sánh và lựa chọn đối tác phù hợp với quy mô vận hành.
Trong cuộc đua tối ưu chi phí logistics, sự linh hoạt và khả năng kiểm soát rủi ro – chứ không đơn thuần là sở hữu phương tiện – mới là lợi thế cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp Việt giai đoạn tới.
