Báo chí kinh tế trước yêu cầu mới của cải cách thể chế

Đây là chia sẻ của PGS, TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt nam với Diễn đàn Doanh nghiệp.

Trong bối cảnh thể chế và chính sách liên tục được hoàn thiện, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó khăn trong việc cập nhật và hiểu đúng các quy định mới. Theo ông, báo chí cần phát huy vai trò như thế nào để trở thành cầu nối hiệu quả giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp?

Tôi cho rằng vai trò quan trọng nhất của báo chí hiện nay là trở thành “người phiên dịch” chính sách cho doanh nghiệp. Thực tế cho thấy hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện nhưng cũng ngày càng chuyên sâu, trong khi phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa không có bộ phận pháp chế chuyên trách để theo dõi thường xuyên.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước có 142,6 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 27,6% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy niềm tin kinh doanh đang phục hồi, đồng thời đặt ra yêu cầu rất lớn về việc truyền tải chính sách một cách nhanh chóng, chính xác và dễ hiểu.

Theo tôi, báo chí cần giúp doanh nghiệp trả lời được ba câu hỏi: Chính sách mới tác động như thế nào đến hoạt động kinh doanh? Doanh nghiệp phải thực hiện những thủ tục gì? Và đâu là những rủi ro cần lưu ý để bảo đảm tuân thủ pháp luật? Những chuyên mục hỏi – đáp, phân tích tình huống, hướng dẫn thủ tục hay các infographic trực quan sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận chính sách hiệu quả hơn.

Khi doanh nghiệp hiểu đúng chính sách, chi phí tuân thủ sẽ giảm xuống, cơ hội kinh doanh được mở rộng và niềm tin vào môi trường đầu tư cũng được củng cố. Đây chính là giá trị lớn nhất mà báo chí có thể mang lại với vai trò cầu nối giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Nhiều chính sách được đánh giá là tiến bộ nhưng khi triển khai vẫn phát sinh những vướng mắc trong thực tế. Theo ông, báo chí cần làm gì để góp phần thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn?

Tôi cho rằng đây chính là một trong những vai trò quan trọng nhất của báo chí trong giai đoạn hiện nay. Thực tế cho thấy, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn đôi khi không nằm ở chất lượng của văn bản pháp luật mà nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Một quy định có thể được thiết kế rất hợp lý ở cấp trung ương, nhưng khi triển khai ở địa phương hoặc tại các cơ quan thực thi lại phát sinh những cách hiểu khác nhau, những thủ tục bổ sung hoặc những rào cản ngoài mong muốn, làm gia tăng chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, báo chí cần phát huy vai trò như một “cảm biến” của nền kinh tế, bám sát thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh để kịp thời phát hiện những điểm nghẽn trong quá trình thực thi chính sách.

Những phản ánh từ doanh nghiệp về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, thanh tra kiểm tra chồng chéo, tiếp cận đất đai, hoàn thuế hay cấp phép đầu tư không chỉ là những câu chuyện riêng lẻ mà còn là nguồn thông tin quan trọng giúp cơ quan quản lý nhìn nhận rõ hơn những vấn đề đang tồn tại.

Tuy nhiên, theo tôi, báo chí không nên chỉ dừng lại ở việc phản ánh khó khăn. Điều quan trọng hơn là phải phân tích nguyên nhân, chỉ ra đâu là vướng mắc xuất phát từ quy định pháp luật, đâu là hạn chế trong khâu tổ chức thực hiện và đâu là những bất cập cần được sửa đổi. Một bài báo có giá trị không chỉ nêu lên vấn đề mà còn giúp mở ra hướng giải quyết thông qua việc kết nối tiếng nói của doanh nghiệp, chuyên gia và cơ quan quản lý.

Bên cạnh đó, báo chí còn góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi chính sách. Khi những bất cập được phản ánh một cách khách quan, có cơ sở và dựa trên dữ liệu thực tế, các cơ quan quản lý sẽ có thêm động lực để rà soát, điều chỉnh và cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đây cũng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy cải cách môi trường kinh doanh theo hướng minh bạch, hiệu quả và thuận lợi hơn.

Tôi cho rằng thước đo thành công của báo chí trong lĩnh vực này không chỉ là số lượng bài viết hay mức độ quan tâm của dư luận, mà là những thay đổi tích cực được tạo ra từ các phản ánh đó. Đó có thể là một thủ tục được đơn giản hóa, một quy định bất hợp lý được sửa đổi, một cách hiểu chưa thống nhất được tháo gỡ hoặc một chính sách hỗ trợ được triển khai hiệu quả hơn. Khi làm được điều đó, báo chí không chỉ phản ánh thực tiễn mà còn trở thành một lực lượng đồng hành cùng quá trình cải cách và hoàn thiện môi trường kinh doanh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, báo chí kinh tế cần làm gì để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thưa ông?

Trong giai đoạn mới, tôi kỳ vọng báo chí kinh tế sẽ không chỉ phản ánh những khó khăn của doanh nghiệp mà còn trở thành kênh lan tỏa tri thức và kinh nghiệm phát triển. Hiện nay, doanh nghiệp đang phải thích ứng đồng thời với nhiều xu hướng lớn như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, các tiêu chuẩn ESG hay những yêu cầu mới từ các thị trường xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, báo chí cần cung cấp nhiều hơn những thông tin mang tính dẫn dắt về xu hướng thị trường, công nghệ mới, mô hình quản trị hiện đại và các bài học thành công từ thực tiễn. Đây là nguồn tham khảo quan trọng giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, rút ngắn quá trình học hỏi và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tôi cũng mong báo chí tiếp tục lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, khát vọng phát triển và những câu chuyện doanh nghiệp vượt khó, vươn ra thị trường quốc tế. Khi làm tốt vai trò này, báo chí không chỉ là kênh thông tin mà còn trở thành nguồn cảm hứng, góp phần tạo dựng một cộng đồng doanh nghiệp năng động, sáng tạo và có khả năng thích ứng cao trước những thay đổi của nền kinh tế toàn cầu.

Tôi kỳ vọng báo chí kinh tế giữ vững tính khách quan, bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần cải cách, không chỉ là kênh truyền tải thông tin mà còn thực sự trở thành người bạn đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp đang phải cùng lúc thực hiện chuyển đổi số, thích ứng với nhiều thay đổi về pháp luật, tiêu chuẩn thị trường và các cam kết hội nhập quốc tế, nhu cầu về những thông tin chính xác, kịp thời, có chiều sâu phân tích là rất lớn.

Trân trọng cảm ơn ông!