Chia sẻ tại Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP HCM”, các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng, việc định vị lại mô hình sản xuất thông minh chính là "bệ phóng" để TP HCM bứt phá kinh tế trong kỷ nguyên mới.
Với tầm nhìn trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao và logistics hiện đại của khu vực, TP HCM đang đứng trước cơ hội lịch sử để tái cấu trúc toàn diện. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, Thành phố cần quyết liệt khơi thông các điểm nghẽn về hạ tầng, thủ tục hành chính, đồng thời xây dựng những mô hình liên kết đột phá.
Phát biểu tại Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP HCM”, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hoàng Quang Phòng nhận định, sau khi mở rộng không gian kinh tế, TP HCM và các vùng phụ cận đang sở hữu một nội lực cực kỳ to lớn. Hiện tại, khu vực này là nơi tập trung của hơn 43.000 doanh nghiệp công nghiệp cùng 90 khu công nghiệp, khu chế xuất. Không gian kinh tế mở rộng này chính là bệ phóng vững chắc để hình thành nên các cụm công nghiệp công nghệ cao liên vùng, từ đó thúc đẩy chuỗi cung ứng thông minh phát triển mạnh mẽ.
Theo tầm nhìn quy hoạch đến năm 2050, quy mô công nghiệp của TP HCM sẽ còn ấn tượng hơn nữa với 105 khu công nghiệp, tổng diện tích vượt mốc 49.000 ha. Đây được xem là cơ hội lịch sử để thành phố định hình lại toàn bộ cấu trúc ngành công nghiệp.
Dù tiềm năng rất lớn, song lãnh đạo VCCI cũng thẳng thắn chỉ ra rằng cơ hội lớn luôn đi liền với thách thức. TP HCM hiện vẫn đang phải đối mặt với tình trạng hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, chi phí logistics neo ở mức cao, năng suất lao động và tỉ lệ nội địa hóa còn thấp. Trong bối cảnh đó, áp lực từ làn sóng tự động hóa và sự cạnh tranh quốc tế gay gắt đang đè nặng lên các mô hình sản xuất truyền thống.
Dưới góc độ quản lý địa phương, ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP HCM đã phân tích sâu hơn về các điểm nghẽn nghiêm trọng trong hạ tầng và cấu trúc ngành. Theo ông, hệ thống giao thông kết nối giữa các khu công nghiệp, cảng biển, hàng không và trung tâm logistics hiện vẫn thiếu tính đồng bộ. Sự bất cập này dẫn đến tình trạng quá tải nghiêm trọng tại các cửa ngõ, kéo dài thời gian lưu thông hàng hóa và đẩy chi phí logistics lên cao, trực tiếp làm xói mòn lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cơ cấu phương thức vận tải đang bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng khi vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng quá lớn, trong khi tiềm năng của đường thủy nội địa và đường sắt vẫn chưa được khai thác tương xứng. Bức tranh chung của ngành logistics Thành phố còn hạn chế do đại đa số là doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ; thiếu vắng những cánh chim đầu đàn có đủ năng lực công nghệ để dẫn dắt quá trình chuyển đổi số và vươn tầm quốc tế.
Không dừng lại ở hạ tầng kỹ thuật, những rào cản về mặt cơ chế cũng là bài toán nan giải. Ông Nguyễn Thành Trung – Phó Giám đốc Sở Tài chính TP HCM thừa nhận, những "điểm nghẽn về thủ tục hành chính" và khó khăn trong việc thu hút nguồn lực đầu tư vẫn đang tồn tại. Quá trình tái cấu trúc các khu công nghiệp đang gặp nhiều vướng mắc liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, khiến nhiều dự án bị chậm triển khai và ảnh hưởng đến tiến độ phát triển chung.
Để giải quyết triệt để bài toán chuyển đổi, Giám đốc VCCI-HCM Trần Ngọc Liêm khẳng định thành phố cần thực hiện một lộ trình tái cấu trúc quyết liệt đối với các khu công nghiệp hiện hữu. Cụ thể, cần nhanh chóng chuyển đổi các khu công nghiệp cũ sang mô hình xanh và thông minh; đồng thời, áp dụng bắt buộc các tiêu chuẩn công nghệ hiện đại ngay từ đầu đối với các dự án mới. Đây được coi là yếu tố sống còn để TP HCM thu hút các nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia đang tìm kiếm địa điểm sản xuất bền vững.
Về phương thức triển khai, ông Trần Ngọc Liêm đề xuất thiết lập sự liên kết chặt chẽ theo mô hình "Ba nhà": Nhà nước – Nhà khoa học/công nghệ – Doanh nghiệp. Trong hệ sinh thái này, chính quyền đóng vai trò kiến tạo chính sách, các nhà khoa học cung cấp giải pháp đột phá và doanh nghiệp là đơn vị triển khai thực tế nhằm tối ưu hóa hiệu quả sản xuất thông minh.
“Sự liên kết này không chỉ dừng lại trong phạm vi nội tại thành phố mà còn cần mở rộng kết nối với các khu vực kinh tế trọng điểm lân cận để đảm bảo tính liên thông và tối ưu hóa nguồn lực”, Giám đốc VCCI-HCM nhấn mạnh. Ông cũng cho biết thêm, để đạt được mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn tới, việc định vị lại mô hình sản xuất thông minh dựa trên dữ liệu và công nghệ 4.0 là con đường bắt buộc – một cuộc đua mà doanh nghiệp Việt Nam phải tham gia và chiến thắng để không bị bỏ lại phía sau.
Bên cạnh các giải pháp về sản xuất và công nghiệp, việc nâng tầm vị thế dịch vụ cao cấp cũng là mũi nhọn chiến lược. Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Quốc Long - Phó Tổng Giám đốc Gemadept chỉ ra rằng, sáng kiến xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC), đặc biệt là trụ cột tài chính hàng hải, sẽ đóng vai trò cốt lõi để nâng tầm vị thế của TP HCM.
Thực tế hiện nay, dù sản lượng hàng hóa qua hệ thống cảng biển khu vực chiếm hơn 60% cả nước, nhưng Việt Nam mới chỉ đang thực hiện các dịch vụ logistics đơn sơ như bốc xếp. Trong khi đó, các dịch vụ cao cấp mang lại giá trị gia tăng lớn như bảo hiểm tàu, tái bảo hiểm và trọng tài quốc tế hầu hết đều do các đơn vị nước ngoài nắm giữ.
Theo tính toán, nếu xây dựng thành công Trung tâm tài chính hàng hải, TP HCM không chỉ hoàn thiện được chuỗi cung ứng toàn diện mà còn có thể thu hút thêm từ 20-30 tỷ USD vốn đầu tư mỗi năm, đồng thời đóng góp thêm từ 1% đến 1,5% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của cả nước. Đây sẽ là mảnh ghép hoàn hảo để TP HCM vững vàng bước vào kỷ nguyên công nghiệp hóa thế hệ mới.
