Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) nâng lãi suất lên 1,25%, cao nhất kể từ năm 1995. Tuy nhiên, đồng yên tiếp tục mất giá khi chênh lệch lãi suất với Mỹ vẫn lớn.
Ngày 18/9, BoJ tăng lãi suất điều hành thêm 0,25 điểm phần trăm lên 1,25%, mức cao nhất kể từ tháng 4/1995. Mức lãi suất mới sẽ có hiệu lực từ ngày 24/9.
Quyết định được thông qua với tỷ lệ 7 phiếu thuận và 2 phiếu chống. Hai thành viên Toichiro Asada và Ayano Sato phản đối. Đây là lần tăng lãi suất thứ hai của BoJ trong vòng ba tháng, khoảng cách giữa hai đợt nâng lãi suất ngắn nhất kể từ năm 1990.
Đợt tăng lãi suất mới nhất cho thấy BoJ đang đẩy nhanh quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ sau nhiều năm duy trì chi phí vốn ở mức rất thấp.
Đây là lần tăng thứ sáu kể từ khi BoJ chấm dứt chính sách lãi suất âm vào tháng 3/2024. Ngân hàng trung ương Nhật Bản viện dẫn nguy cơ lạm phát vượt mục tiêu 2% trong nửa cuối tài khóa, áp lực giá năng lượng từ xung đột tại Trung Đông và đà tăng tiền lương trong bối cảnh lực lượng lao động tiếp tục thu hẹp.
Đáng chú ý, lạm phát hiện tại chưa cho thấy áp lực tăng mạnh. Chỉ số giá tiêu dùng lõi tháng 8 giảm còn 1,7%, từ 1,8% trong tháng 7 và vẫn thấp hơn mục tiêu 2%.
Quyết định của BoJ vì vậy mang tính phòng ngừa, dựa trên nguy cơ lạm phát tăng trở lại trong những tháng tới. Đây cũng là một trong những lý do ông Asada phản đối, khi cho rằng lạm phát cơ bản vẫn dưới mục tiêu và sức khỏe nền kinh tế chưa đủ vững để tiếp tục nâng lãi suất.
Phản ứng của thị trường đi ngược với diễn biến thường thấy sau một quyết định tăng lãi suất. Thay vì mạnh lên, đồng yên tiếp tục giảm giá, đẩy tỷ giá USD/JPY vượt mốc 157.
Nguyên nhân trước hết nằm ở kỳ vọng về bước đi tiếp theo của BoJ. Thống đốc BoJ Kazuo Ueda chưa phát tín hiệu rõ ràng về một chu kỳ tăng lãi suất liên tục, khiến thị trường đánh giá lập trường của ngân hàng trung ương vẫn tương đối thận trọng. Hai phiếu phản đối trong hội đồng chính sách càng làm tăng nghi ngờ về tốc độ thắt chặt trong những tháng tới.
Quan trọng hơn, chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ vẫn ở mức lớn. Lãi suất của Fed đang nằm trong vùng 3,75-4%, so với 1,25% của Nhật Bản.
Khoảng cách này tiếp tục tạo động lực cho các giao dịch vay đồng yên với chi phí thấp để đầu tư vào những tài sản có lợi suất cao hơn. Dòng tiền này gây sức ép lên đồng tiền Nhật Bản ngay cả khi BoJ đã nâng lãi suất.
Thị trường vì vậy đang theo dõi cả mức lãi suất lẫn quỹ đạo chính sách trong thời gian tới. Nếu USD/JPY tiến gần vùng 160, khả năng Chính phủ Nhật Bản can thiệp vào thị trường ngoại hối có thể trở lại tâm điểm chú ý.
Sau quyết định của BoJ, chỉ số Nikkei tăng 1,5%, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm giảm nhẹ.
Sam Jochim, chuyên gia kinh tế tại EFG International, dự báo BoJ có thể tiếp tục nâng lãi suất với nhịp khoảng ba tháng một lần nếu lạm phát tiến gần mục tiêu, đưa lãi suất lên khoảng 1,75-2% trong năm 2027. Cuộc họp chính sách ngày 29-30/10, cùng báo cáo triển vọng kinh tế mới, sẽ cung cấp thêm tín hiệu về tốc độ thắt chặt.
Động thái của BoJ diễn ra trong bối cảnh chính sách tiền tệ Nhật Bản ngày càng được Washington chú ý.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng kêu gọi Nhật Bản nâng lãi suất. Một đồng yên mạnh hơn có thể giảm nhu cầu can thiệp tỷ giá thông qua bán tài sản bằng USD, trong đó có trái phiếu Kho bạc Mỹ. Nhật Bản hiện là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ, vì vậy những thay đổi trong dòng vốn của nước này có thể tác động tới thị trường trái phiếu Mỹ.
BoJ đồng thời phải ứng phó với một cú sốc giá từ phía cung khi giá năng lượng tăng do căng thẳng tại Trung Đông. Thành viên BoJ Kazuyuki Masu cảnh báo chi phí nhiên liệu và hóa chất liên quan đến tình hình Iran có thể kéo dài hơn dự kiến. BoJ cũng thừa nhận giá dầu cao có nguy cơ làm chậm tăng trưởng kinh tế.
Việc BoJ, Fed và Ngân hàng Trung ương châu Âu cùng tăng lãi suất trong một tuần cho thấy áp lực lạm phát từ năng lượng đang buộc các ngân hàng trung ương lớn duy trì chính sách tiền tệ chặt chẽ hơn, dù tăng trưởng có thể chịu tác động.
Với Nhật Bản, quyết định lần này vừa nối dài quá trình thoát khỏi thời kỳ tiền rẻ, vừa phản ánh sức ép ngày càng lớn từ tỷ giá, giá năng lượng và môi trường tài chính quốc tế.
Diễn biến của đồng yên và chính sách BoJ có thể tác động tới Việt Nam qua cả kênh tài chính, đầu tư và nợ vay. Rủi ro đáng chú ý nằm ở các giao dịch vay đồng yên để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn. Nếu BoJ tiếp tục nâng lãi suất và đồng yên tăng giá nhanh, việc đóng các vị thế này có thể khiến nhà đầu tư giảm tài sản rủi ro, gây áp lực lên dòng vốn tại các thị trường mới nổi.
Lãi suất tại Nhật Bản cao hơn cũng làm tăng sức hấp dẫn của tài sản trong nước, qua đó có thể thúc đẩy một phần dòng vốn Nhật Bản quay về thị trường nội địa và làm thay đổi thanh khoản trong khu vực.
Tác động trực tiếp tới Việt Nam còn đến từ quan hệ đầu tư và tín dụng với Nhật Bản. Đồng yên tăng giá sẽ làm tăng giá trị quy đổi của các khoản nợ bằng yên, trong khi biến động tỷ giá cũng ảnh hưởng tới doanh nghiệp có doanh thu, chi phí hoặc nghĩa vụ tài chính gắn với đồng tiền này.
Vì vậy, diễn biến USD/JPY và tín hiệu chính sách tại cuộc họp BoJ cuối tháng 10 sẽ là hai chỉ báo đáng theo dõi đối với thị trường tài chính khu vực trong những tháng cuối năm nay.
