Bùng nổ cuộc đua robot trí tuệ nhân tạo ở châu Á

Theo nhận định của CEO Nvidia Jensen Huang, AI vật lý đang đứng trước “khoảnh khắc ChatGPT” vào năm 2026.

Trao đổi tại triển lãm công nghệ Consumer Electronics Show (CES) đầu tháng 1/2026, ông Huang dự đoán rằng ngay trong năm 2026 sẽ xuất hiện các robot ứng dụng AI có khả năng di chuyển giống con người và sở hữu kỹ năng vận động ở mức cao.

Việc đưa AI vào các cỗ máy hoạt động trong đời sống thực, còn gọi là “embodied AI” (AI nhập thể) đang làm gia tăng sự quan tâm của nhà đầu tư, khi nhiều người xem đây là bước phát triển then chốt tiếp theo của cả lĩnh vực robot lẫn đổi mới AI.

Đặc biệt, các đột phá công nghệ trong ngành robot của Trung Quốc đã thổi bùng kỳ vọng rằng AI có thể làm thay đổi cách vận hành nhà máy và không gian bán lẻ.

“Cho đến nay, phần lớn sự chuyển đổi do AI thúc đẩy tập trung vào các dịch vụ số. Trong khi đó, các dịch vụ mang tính vật lý ở nhà hàng, khách sạn, bệnh viện và cửa hàng bán lẻ vẫn bền bỉ phụ thuộc vào con người”, Tiến sĩ Jochen Wirtz, giáo sư marketing tại Trường Kinh doanh, Đại học Quốc gia Singapore nhận định.

Tuy nhiên, theo ông Jochen Wirtz, khoảng cách giữa dịch vụ số và dịch vụ vật lý có thể sớm được thu hẹp.

Nhờ việc tích hợp AI thông qua các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), mô hình hành vi quy mô lớn và AI tác nhân, robot có thể tiếp nhận đầu vào đa phương thức như hình ảnh hoặc tín hiệu ngôn ngữ, rồi chuyển chúng thành hành động vật lý ngay lập tức. Giáo sư Wirtz dự báo các hệ thống như vậy có thể trở nên phổ biến chỉ trong vòng 2-3 năm tới.

Phần lớn công nghệ robot và tốc độ ứng dụng robot ở châu Á hiện đang được dẫn dắt bởi các nhà sản xuất Trung Quốc. Theo Morgan Stanley, có khoảng 55% robot trên toàn cầu trong năm 2024 được sản xuất tại Trung Quốc.

Đặc biệt, lĩnh vực robot hình người (humanoid) còn non trẻ của nước này đang thu hút sự chú ý lớn. Các robot này được thiết kế giống con người và đang được phát triển để thay thế lao động truyền thống.

Ông Raphael Yee, Giám đốc embodied AI tại Lionsbot, doanh nghiệp sản xuất robot vệ sinh công nghiệp cho biết ưu thế lớn nhất của robot mang thiết kế giống người là khả năng sử dụng tay và chân.

Ông Yee nói thêm rằng robot hình người có thể thích nghi với hạ tầng do con người xây dựng, chẳng hạn như leo cầu thang, từ đó tiếp cận những nơi mà đội robot vệ sinh dùng bánh xe hiện tại của Lionsbot không thể tới. "Nếu được huấn luyện bằng mô hình AI, những robot này có thể làm được nhiều việc hơn và có thể ứng dụng rộng rãi ở hầu hết mọi ngành", ông nhấn mạnh.

Trong một báo cáo nghiên cứu hồi tháng 11, chuyên gia phân tích Daisy Zhang của Macquarie dự báo sản xuất thương mại robot hình người có thể bắt đầu sớm từ năm 2026, chủ yếu ở Mỹ và Trung Quốc, và tốc độ sẽ tăng nhanh trong thập kỷ tới. Bà cũng kỳ vọng rằng đến năm 2034, robot hình người có thể nhiều hơn cả robot công nghiệp trong các nhà máy.

Tuy vậy, lo ngại về nguy cơ “bong bóng” cũng ngày càng gia tăng, khi các quan chức Trung Quốc đưa ra cảnh báo hiếm hoi về tình trạng đầu tư quá mức.

“Các ngành công nghiệp tiên phong từ lâu đã vật lộn với bài toán cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng và rủi ro bong bóng, và vấn đề này giờ cũng đang xuất hiện ở lĩnh vực robot hình người,” ông Li Chao, người phát ngôn của Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc phát biểu trong một cuộc họp báo tại Bắc Kinh vào tháng 11/2025.

Đồng quan điểm, ông Yee cho rằng sẽ vẫn cần rất nhiều thời gian để robot thực sự thay thế được nhiều hoạt động của con người, đặc biệt là những việc tưởng như đơn giản.

“Trong ngành robot, chúng tôi gọi đó là nghịch lý Moravec: robot rất khó làm những việc mà con người thấy dễ, như nhặt đồ nhẹ nhàng hay rửa bát. Chúng ta quá khác biệt so với cấu tạo giải phẫu của chúng”, ông Yee nói.

Dù thế giới đang rất hào hứng, nhưng tốc độ ứng dụng embodied AI ở Đông Nam Á có thể chậm hơn. Cần nói rõ rằng robot đã được sử dụng trong ngành sản xuất của khu vực này suốt nhiều thập kỷ.

Ông Vivekanand Patil, quản lý cấp cao khu vực về robot tại Epson Đông Nam Á, cho biết tập đoàn điện tử đa quốc gia này đã đưa vào các nhà máy trong khu vực những hệ thống như robot tay máy Scara, một loại robot công nghiệp nổi bật ở các chuyển động nhanh, lặp đi lặp lại theo phương song song với bề mặt làm việc, cùng với robot công nghiệp 6 trục.

Epson hiện có hoạt động tại Singapore, Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan. Doanh nghiệp này vừa sản xuất robot công nghiệp cho khách hàng, vừa sử dụng chúng trong chính chuỗi sản xuất của mình.

“Việt Nam và Thái Lan nổi lên như các trung tâm tự động hóa tăng trưởng nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, ô tô và logistics”, ông Patil chỉ ra; đồng thời nói thêm AI đang đóng vai trò ngày càng lớn trong toàn bộ chuỗi giá trị robot tại khu vực, chẳng hạn như tinh chỉnh các “hồ sơ chuyển động” để robot lắp ráp có thể thao tác giống con người hơn.

Nhưng sẽ cần thêm thời gian để Đông Nam Á bắt kịp công nghệ robot hình người hay embodied AI. "Hiện tại, phần lớn doanh nghiệp ở Đông Nam Á vẫn xem robot hình người là khả năng trong dài hạn hơn là giải pháp trước mắt trong nhà máy,” ông Patil nhận xét.

Bên cạnh đó, các nhà sản xuất chủ yếu vẫn tập trung vào robot công nghiệp và robot cộng tác (cobot) đã được kiểm chứng, vốn được thiết kế chuyên biệt cho những nhiệm vụ công nghiệp cụ thể. Ở các thị trường này, ưu tiên là những hệ thống có thể mở rộng, dễ triển khai, hỗ trợ doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động địa phương.

Các doanh nghiệp trong ngành cũng cho rằng nguồn cung lao động và chi phí lao động sẽ tiếp tục là yếu tố quyết định mức độ ứng dụng robot tại phần lớn Đông Nam Á, vì doanh nghiệp phải bỏ ra khoản đầu tư ban đầu đáng kể để tích hợp hệ thống robot vào vận hành.

“Những quốc gia thiếu lao động và chi phí lao động cao sẽ đi trước,” giáo sư Wirtz nhận định. Điều này có thể bao gồm những nước như Singapore, nơi thường xuyên khó tìm đủ nhân lực phù hợp cho các lĩnh vực như nhà hàng, bệnh viện và trung tâm chăm sóc khách hàng.

Chuyên gia Yee của Lionsbot cho biết phần lớn đội robot của công ty đang phục vụ khách hàng châu Âu, do khu vực này đối mặt tình trạng thiếu lao động và không có nguồn lao động giá rẻ.

Ngay cả trong những lĩnh vực rủi ro cao, robot cũng khó cạnh tranh với lao động con người giá rẻ tại Đông Nam Á.

Giới quan sát nhận định, xu hướng robot hóa rộng rãi ở Đông Nam Á là điều không thể tránh khỏi, khi ngày càng nhiều tập đoàn đa quốc gia, bao gồm cả doanh nghiệp Trung Quốc chuyển nhà máy sang khu vực này.

Tuy nhiên, việc cân bằng giữa ứng dụng công nghệ cao và tích hợp con người vào hệ thống tự động vẫn là một quá trình tinh tế; mục tiêu không phải là thay thế người lao động bằng robot.

Mục tiêu là tạo ra những hệ thống thông minh hơn, có tính cộng tác cao hơn để hỗ trợ người vận hành, tăng tính ổn định, đồng thời giúp các nhà sản xuất giải quyết tình trạng thiếu lao động và thiếu kỹ năng một cách bền vững.