Trong vòng chưa đầy 48 giờ, nước Mỹ chứng kiến hai sự cố hạ tầng nghiêm trọng, đặt ra câu hỏi về mức độ phụ thuộc của nền kinh tế hiện đại vào một số ít hệ thống kỹ thuật số then chốt.
Chiều 13/11 (giờ Mỹ), nhà chức trách Mỹ phải ban hành lệnh dừng toàn bộ chuyến bay khởi hành trên cả nước, một biện pháp hiếm khi được áp dụng. Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ (FAA) ghi nhận tình trạng mất tần số và mất tín hiệu radar giữa một số trung tâm kiểm soát.
FAA cho biết sự cố liên lạc đã ảnh hưởng tới nhiều trung tâm kiểm soát không lưu đường dài (ARTCC), những đơn vị điều phối máy bay di chuyển giữa các sân bay. Thông báo của FAA nêu rõ lệnh dừng được đưa ra do “hoàn cảnh bất thường và vì lý do an toàn”.
Theo thống kê, đã có gần 7.000 chuyến bay dưới mặt đất bị hoãn hoặc hủy tính đến khoảng 15 giờ 49 phút chiều. TheStreet sau đó ghi nhận con số vượt 9.000. CNN cho biết sau khoảng hai giờ, lệnh dừng vẫn có hiệu lực và nhà chức trách chưa đưa ra mốc thời gian khắc phục.
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy cho biết nguyên nhân là sự cố liên lạc tại các trung tâm kiểm soát khu vực. Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin nói tại Nhà Trắng rằng chưa có dấu hiệu nào cho thấy đây là mối đe dọa đối với nước Mỹ. Nguyên nhân kỹ thuật cụ thể chưa được công bố.
Sự cố hàng không diễn ra trong khi một sự cố khác chưa được khắc phục hoàn toàn. Từ chiều 12/11 (giờ Mỹ), người dùng Microsoft 365 trên toàn thế giới không thể truy cập Outlook, Teams, SharePoint, trợ lý AI Copilot và công cụ bảo mật Defender. Theo Forbes, sự cố chủ yếu ảnh hưởng tới hạ tầng email Exchange Online, khiến người dùng không thể mở hộp thư và thư bị chậm gửi.
Microsoft khẳng định đây là sự cố kỹ thuật, không liên quan đến tấn công mạng, tác nhân AI hay tấn công từ chối dịch vụ. Theo các thông tin được công ty chia sẻ, một đợt nâng cấp cổng mạng nhằm tăng công suất từ vài tháng trước đã để lại một lỗi phần mềm. Microsoft phát hiện một tiến trình chịu trách nhiệm thiết lập kết nối bảo mật bị quá tải, khiến các máy chủ ngừng phản hồi, dù nguyên nhân gốc rễ chưa được xác định dứt khoát. Sự cố tới nay đã được khắc phục.
Đây không phải lần đầu trong năm. Hồi tháng 1, Microsoft 365 từng gián đoạn gần 10 giờ, và dịch vụ này cũng gặp sự cố đăng nhập, gửi nhận email vào tháng 8.
Dù chưa rõ mối liên hệ giữa hai sự cố nghiêm trọng này, nhưng việc xảy ra cùng thời điểm cho thấy mức độ dày đặc của các rủi ro hạ tầng trọng yếu của nền kinh tế có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Với các sự cố hạ tầng thiết yếu, tác động lan tỏa vượt xa phạm vi kỹ thuật ban đầu. Một lỗi cấu hình mạng tại Microsoft khiến hàng triệu doanh nghiệp trên thế giới không thể liên lạc, họp trực tuyến hay xử lý tài liệu.
Theo phân tích của KBY Technologies, nhiều công cụ của bên thứ ba kết nối với Microsoft 365 cũng ngừng hoạt động theo, trong đó có các ứng dụng AI. Công ty này lưu ý các dịch vụ của Microsoft 365 dùng chung hạ tầng xác thực, mạng, vốn hiệu quả khi vận hành bình thường nhưng trở thành điểm yếu duy nhất khi tầng này gặp sự cố. Thậm chí, khi tính năng kiểm tra đường dẫn của Defender bị ảnh hưởng, doanh nghiệp còn dễ bị tấn công lừa đảo lợi dụng chính sự cố.
Với hàng không, chi phí tăng theo cấp số nhân. Theo CNBC, gián đoạn thường kéo dài, khi tổ bay chạm giới hạn giờ làm việc trong ngày, buộc hãng hàng không phải hủy thêm chuyến và sắp xếp lại máy bay, phi hành đoàn trong nhiều ngày sau đó. Chi phí không chỉ dừng ở doanh thu vé bị mất, mà còn gồm bồi thường hành khách, chi phí lưu trú, hàng hóa bị chậm và năng suất lao động sụt giảm của hàng chục nghìn người.
Tiền lệ gần nhất về quy mô thiệt hại là sự cố CrowdStrike tháng 7/2024. Khi đó, một bản cập nhật phần mềm bảo mật lỗi đã khiến khoảng 8,5 triệu máy tính chạy Windows gặp sự cố trên toàn cầu, làm tê liệt hàng không, ngân hàng, bệnh viện và cơ quan chính phủ. Sự kiện này từng được nhiều chuyên gia gọi là sự cố công nghệ thông tin lớn nhất lịch sử.
Khi phần lớn doanh nghiệp, cơ quan Nhà nước và hạ tầng thiết yếu cùng phụ thuộc vào một vài nhà cung cấp, một lỗi nhỏ có thể gây tác động mang tính hệ thống, tương tự rủi ro trong hệ thống tài chính. Điều này đặt ra yêu cầu về dự phòng đa nhà cung cấp, kế hoạch duy trì hoạt động liên tục, và vai trò giám sát của cơ quan quản lý đối với các nhà cung cấp dịch vụ hạ tầng số có tầm quan trọng hệ thống.
Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, với tỷ lệ doanh nghiệp và cơ quan Nhà nước sử dụng dịch vụ đám mây ngày càng tăng, phần lớn dựa vào các nhà cung cấp nước ngoài. Hai sự cố tại Mỹ cho thấy việc tập trung hạ tầng vào một nhà cung cấp, dù tiện lợi, có thể khiến hoạt động kinh doanh tê liệt chỉ vì một lỗi kỹ thuật ở nơi khác.
Để phòng tránh, các doanh nghiệp cũng cần xây dựng phương án dự phòng, sao lưu dữ liệu và kênh liên lạc thay thế. Điều này cũng lý giải vì sao Việt Nam ưu tiên việc phát triển hạ tầng dữ liệu trong nước, đa dạng hóa nhà cung cấp và hiện đại hóa các hệ thống thiết yếu như quản lý bay, thanh toán và năng lượng, kèm tiêu chuẩn về khả năng chống chịu.
