Ngành ô tô toàn cầu đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới xoay quanh xe điện, phần mềm và AI, với sự dịch chuyển đáng chú ý trong cán cân công nghệ giữa các khu vực.
Theo Nikkei, ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang chứng kiến một sự đảo chiều rõ rệt khi các nhà sản xuất Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ cốt lõi như pin xe điện và trí tuệ nhân tạo (AI). Từng bị xem là “người đi sau”, các doanh nghiệp Trung Quốc hiện không chỉ bắt kịp mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh đủ lớn để gây áp lực lên các hãng Nhật Bản và châu Âu.
Xu hướng này thể hiện rõ qua việc các hãng xe truyền thống ngày càng gia tăng hợp tác công nghệ với đối tác Trung Quốc. Volkswagen đã đầu tư vào Xpeng từ năm 2023 và cùng phát triển các dòng xe điện mới. Một số mẫu xe gần đây đã được trang bị chip AI do Xpeng phát triển, giúp cải thiện khả năng hỗ trợ lái xe thông minh và xử lý dữ liệu theo thời gian thực. Điều này phản ánh sự dịch chuyển trong chuỗi giá trị, khi các hãng phương Tây bắt đầu tận dụng năng lực phần mềm và AI từ Trung Quốc để nâng cao sản phẩm.
Không chỉ châu Âu, các hãng Nhật như Toyota Motor và Nissan Motor cũng đang từng bước khai thác công nghệ từ các đối tác nội địa Trung Quốc. GAC Group thậm chí cho rằng ngành ô tô nước này đã bước sang “kỷ nguyên hậu liên doanh”, nhấn mạnh mức độ tự chủ ngày càng cao về công nghệ và vốn.
Ở chiều ngược lại, các hãng xe Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến lược toàn cầu hóa để bù đắp cho sự chững lại của thị trường nội địa. Trong quý I/2026, doanh số trong nước giảm khoảng 20%, trong khi xuất khẩu tăng tới 57%. Dự báo cả năm 2026, tổng doanh số chỉ tăng khoảng 1%, khiến xuất khẩu trở thành động lực tăng trưởng chính.
Nhiều doanh nghiệp mới cũng nhanh chóng tham gia cuộc chơi. Xiaomi, gia nhập ngành ô tô từ năm 2024, đang đặt mục tiêu mở rộng sang châu Âu trong vài năm tới, đồng thời đầu tư vào các trung tâm nghiên cứu tại Đức để nâng cao năng lực phát triển sản phẩm. Đây là dấu hiệu cho thấy các hãng công nghệ Trung Quốc đang tiếp cận ngành ô tô theo hướng tích hợp sâu giữa phần cứng và phần mềm.
Trong lĩnh vực pin - yếu tố then chốt của xe điện, BYD nổi lên với các công nghệ mới có tốc độ sạc nhanh và khả năng hoạt động ổn định trong điều kiện khắc nghiệt. Doanh nghiệp này cũng đặt mục tiêu mở rộng mạng lưới hạ tầng sạc trên toàn cầu, qua đó củng cố lợi thế cạnh tranh không chỉ ở sản phẩm mà còn ở hệ sinh thái.
Các nhà sản xuất Trung Quốc hiện đã gia tăng hiện diện tại Đông Nam Á, châu Âu và Nam Mỹ. Dù thị trường Mỹ vẫn còn nhiều rào cản về thuế quan và chính sách, một số quốc gia như Canada đang cân nhắc nới lỏng điều kiện nhập khẩu xe điện Trung Quốc, mở ra cơ hội thâm nhập sâu hơn vào khu vực Bắc Mỹ.
Tổng thể, xu hướng cho thấy cán cân cạnh tranh trong ngành ô tô toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, với Trung Quốc dần trở thành trung tâm đổi mới công nghệ, đặc biệt trong kỷ nguyên xe điện và xe thông minh.
Dù vậy, quá trình toàn cầu hóa không thiếu thách thức. Những lo ngại về an ninh dữ liệu, đặc biệt liên quan đến hệ thống AI và xe tự lái, đang khiến nhiều quốc gia siết chặt quy định. Để mở rộng ra thế giới, các hãng Trung Quốc buộc phải thích ứng với luật pháp địa phương và tăng cường hợp tác với chính phủ sở tại.
Từ góc nhìn rộng hơn, sự vươn lên của các hãng xe Trung Quốc phản ánh một hướng đi khác trong phát triển công nghiệp ô tô: ưu tiên các công nghệ mới như xe điện, phần mềm và AI ngay từ đầu, thay vì tiếp tục tối ưu nền tảng cũ. Khi ô tô ngày càng mang dáng dấp của một “thiết bị công nghệ trên bánh xe”, cuộc cạnh tranh cũng dịch chuyển sang các yếu tố như dữ liệu, hệ điều hành và pin - những lĩnh vực đang được đầu tư mạnh trên phạm vi toàn cầu, không chỉ riêng Trung Quốc.
Liên hệ tới Việt Nam, xu hướng này mở ra dư địa phát triển đáng kể. Thị trường trong nước vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình điện hóa, đồng nghĩa với việc còn nhiều không gian để định hình cuộc chơi. Sự tham gia của doanh nghiệp nội địa cùng với các hãng nước ngoài giúp thị trường trở nên sôi động hơn, tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng và thúc đẩy tốc độ phổ cập công nghệ mới.
Ở góc độ cạnh tranh, áp lực chắc chắn sẽ gia tăng, nhưng đây cũng là động lực để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực. Thực tế cho thấy Việt Nam đã có những bước đi ban đầu trong việc xây dựng hệ sinh thái xe điện, từ sản xuất đến hạ tầng sạc. Nếu tiếp tục đầu tư vào các mảng then chốt như phần mềm, dịch vụ và trải nghiệm người dùng, các doanh nghiệp nội vẫn có cơ hội tạo ra sự khác biệt ngay trên sân nhà.
Bên cạnh đó, những vấn đề như hạ tầng sạc, tiêu chuẩn kỹ thuật hay quản lý dữ liệu đang dần được đặt ra và hoàn thiện theo quá trình phát triển của thị trường. Đây là thách thức chung của nhiều quốc gia đang chuyển đổi sang xe điện, không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam.
Ở góc độ chính sách, điều quan trọng không chỉ là học hỏi kinh nghiệm quốc tế, mà còn là lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với điều kiện trong nước. Việc thu hút đầu tư vào các lĩnh vực như pin, bán dẫn và phần mềm ô tô, đi cùng với xây dựng khung pháp lý rõ ràng cho xe thông minh, sẽ giúp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị mới của ngành ô tô, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò thị trường tiêu thụ.
