Đề xuất bỏ quy định người tham gia giao dịch công chứng phải chụp ảnh cùng công chứng viên nhằm đơn giản hóa thủ tục đang nhận được nhiều ý kiến trái chiều.
Tại Dự án sửa đổi Luật Công chứng (Dự thảo), Chính phủ đề xuất bỏ quy định người tham gia giao dịch phải chụp ảnh cùng công chứng viên khi ký văn bản công chứng. Đây là nội dung sửa đổi đáng chú ý tại Điều 50 của Luật Công chứng hiện hành.
Theo đó, Dự thảo luật bỏ yêu cầu chụp ảnh người ký văn bản trước sự chứng kiến của công chứng viên; đồng thời sửa đổi quy định về điểm chỉ theo hướng chỉ thực hiện khi người yêu cầu công chứng đề nghị.
Cơ quan soạn thảo cho rằng việc điều chỉnh này phù hợp với bối cảnh mới khi các nền tảng định danh điện tử và công nghệ sinh trắc học đang được triển khai rộng rãi. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hộ tịch… đã từng bước được kết nối, chia sẻ theo yêu cầu của Nghị quyết 66/2025 về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu.
Trong thực tiễn, công chứng viên hiện có thể sử dụng thiết bị xác thực sinh trắc học, máy quét chuyên dụng hoặc ứng dụng VNeID để kiểm tra danh tính người yêu cầu công chứng, qua đó góp phần ngăn chặn giả mạo và rút ngắn quy trình xử lý hồ sơ.
Nhiều đại biểu bày tỏ sự thận trọng với đề xuất này. Đại biểu Trần Hồng Nguyên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh quy định chụp ảnh mới chỉ được bổ sung trong Luật Công chứng 2024 và triển khai trong thời gian ngắn.
Theo bà, mục tiêu của quy định là tăng cường tính công khai, minh bạch và kiểm soát chặt chẽ quy trình công chứng. Do đó, việc bãi bỏ cần có tổng kết, đánh giá thực tiễn đầy đủ thay vì điều chỉnh quá sớm.
Đáng chú ý, đại biểu cho rằng việc chụp ảnh không gây phiền hà đáng kể cho người dân, trong khi lại có giá trị trong việc hạn chế tranh chấp phát sinh sau công chứng. Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, việc duy trì quy định này vẫn có ý nghĩa nhất định.
Ở góc độ khác, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An nhìn nhận quy định chụp ảnh mang lại hiệu quả rõ rệt trong quản lý, giúp việc kiểm tra, đối chiếu thuận lợi hơn. Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra một số vấn đề cần nghiên cứu.
Thứ nhất, theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, các tình tiết, sự kiện đã được ghi nhận trong văn bản công chứng hợp pháp thì không phải chứng minh. Do đó, việc yêu cầu thêm bằng chứng như ảnh chụp có thể dẫn đến mâu thuẫn trong cách hiểu và áp dụng pháp luật.
Thứ hai, trong một số trường hợp đặc thù như người đang bị tạm giam, phạm nhân, việc chụp ảnh là không khả thi. Điều này có thể tạo ra sự thiếu thống nhất, thậm chí bất bình đẳng trong thực tiễn áp dụng.
Từ đó, đại biểu đề nghị cần khảo sát, đánh giá toàn diện quy định này để bảo đảm tính khả thi, đồng bộ với các quy định pháp luật liên quan.
Dưới góc nhìn thực tiễn xét xử, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho rằng quy định chụp ảnh được đặt ra nhằm bảo đảm tính xác thực, minh bạch và phòng ngừa giả mạo trong hoạt động công chứng.
Ông dẫn chứng, trong quá trình giải quyết tranh chấp, đã có những trường hợp hợp đồng công chứng bị tuyên vô hiệu do không xác định được chính xác người tham gia giao dịch.
"Thao tác chụp ảnh rất đơn giản, không lấy gì làm phiền hà cho người dân mà lại bảo đảm tính xác thực, chính xác cũng như trách nhiệm của người đến công chứng, đồng thời xác định trách nhiệm của công chứng viên. Chúng ta chưa có tổng kết, đánh giá lại mà lại vội vàng sửa ngay", Chánh án Tòa án nhân dân tối cao nhấn mạnh.
Có thể thấy, đề xuất bỏ quy định chụp ảnh khi công chứng đặt ra bài toán cân bằng giữa đơn giản hóa thủ tục hành chính và bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, trước khi “gỡ bỏ” một cơ chế kiểm soát trực tiếp như chụp ảnh, cần có đánh giá thực tiễn đầy đủ, tránh tạo ra khoảng trống pháp lý có thể bị lợi dụng. Việc sửa đổi Luật Công chứng vì vậy không chỉ dừng ở mục tiêu thuận tiện hóa thủ tục, mà còn phải bảo đảm tính minh bạch, an toàn và ổn định của các quan hệ dân sự, kinh tế.
