Cần cơ chế hoá đơn chứng từ riêng cho thương mại điện tử

Một số quy định trong Dự thảo Thông tư quy định hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử (Dự thảo), đang được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm, đặc biệt là các nội dung liên quan đến thương mại điện tử và việc tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử. Góp ý Dự thảo do Bộ Tài chính xây dựng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng quy định về ủy nhiệm hóa đơn trong lĩnh vực thương mại điện tử cần được thiết kế linh hoạt hơn.

Cụ thể, Điều 5 Dự thảo quy định việc ủy nhiệm hóa đơn được xem là trường hợp thay đổi thông tin hóa đơn điện tử và phải thực hiện thủ tục thông báo với cơ quan thuế. Trong trường hợp người bán ủy nhiệm cho sàn thương mại điện tử lập hóa đơn, sàn có trách nhiệm thực hiện thủ tục này.

Theo VCCI, quy định trên có thể phù hợp với các trường hợp phát sinh đơn lẻ. Tuy nhiên, đối với các sàn thương mại điện tử đang kết nối với hàng trăm nghìn người bán, nhu cầu ủy nhiệm hoặc chấm dứt ủy nhiệm diễn ra thường xuyên. Nếu phải thực hiện thủ tục thông báo cho từng trường hợp sẽ tạo ra khối lượng công việc rất lớn, làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ.

Trong khi đó, các thỏa thuận giữa người bán và sàn thương mại điện tử hiện nay chủ yếu được thực hiện trên môi trường số, có đầy đủ hồ sơ, dữ liệu lưu trữ và hoàn toàn có thể phục vụ công tác kiểm tra, giám sát khi cần thiết.

Từ thực tế trên, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi theo hướng cho phép các sàn thương mại điện tử lập bảng kê tổng hợp các trường hợp thay đổi việc ủy nhiệm theo định kỳ hằng tháng hoặc hằng quý, thay vì phải thông báo riêng lẻ từng trường hợp. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính minh bạch, vừa giảm đáng kể thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Một nội dung khác được VCCI đặc biệt lưu ý là quy định xử lý hóa đơn điện tử đối với các trường hợp trả hàng, hủy đơn hàng trên sàn thương mại điện tử.

Theo VCCI, hoạt động thương mại điện tử có đặc thù khác biệt so với giao dịch truyền thống khi thời điểm lập hóa đơn thường gắn với thời điểm giao hàng, trong khi giao dịch chỉ thực sự hoàn tất sau khi hết thời hạn cho phép người mua đổi trả sản phẩm. Trên nhiều sàn thương mại điện tử, khách hàng có thể trả hàng trong vòng từ 7 đến 15 ngày kể từ khi nhận hàng.

Do đó, việc phát sinh các trường hợp hoàn trả, hủy đơn hàng sau khi hóa đơn đã được lập là khá phổ biến. Điều này kéo theo nhu cầu điều chỉnh, thay thế hoặc hủy hóa đơn điện tử với tần suất lớn. VCCI cho rằng các quy định hiện nay trong Dự thảo chủ yếu được xây dựng trên cơ sở giao dịch truyền thống, chưa phản ánh đầy đủ thực tiễn hoạt động của thương mại điện tử. Điều này có thể làm gia tăng chi phí xử lý hóa đơn cho doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh.

Để tháo gỡ vướng mắc, VCCI đề xuất hai phương án.

Phương án thứ nhất là điều chỉnh thời điểm lập hóa đơn điện tử đối với giao dịch qua sàn thương mại điện tử sang thời điểm kết thúc thời hạn được phép trả hàng theo quy định của sàn, thay vì thời điểm giao hàng như hiện nay. Theo đó, hóa đơn được lập khi giao dịch đã cơ bản hoàn tất, giúp giảm đáng kể số lượng hóa đơn phải điều chỉnh hoặc hủy bỏ.

Phương án thứ hai là bổ sung quy định cho phép điều chỉnh giảm doanh thu, giá trị hóa đơn trong trường hợp khách hàng trả lại hàng hóa trong thời hạn đổi trả theo quy định của sàn thương mại điện tử. Điều này sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để xử lý các giao dịch đặc thù của môi trường kinh doanh số.

Liên quan đến quy định về tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử, VCCI cũng đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ nhằm tránh gây gián đoạn hoạt động kinh doanh của hộ và cá nhân kinh doanh.

Theo Điều 11 Dự thảo, trường hợp hộ, cá nhân kinh doanh đã được cấp mã số thuế trước ngày 1/7/2025 nhưng thông tin đăng ký thuế không đầy đủ hoặc không khớp với cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ quan thuế có thể thực hiện biện pháp tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử.

VCCI nhận định mục tiêu bảo đảm tính chính xác và đồng bộ của dữ liệu là cần thiết. Tuy nhiên, việc áp dụng ngay biện pháp tạm ngừng hóa đơn điện tử có thể dẫn đến hệ quả nghiêm trọng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bởi lẽ, khi không được sử dụng hóa đơn điện tử, hộ và cá nhân kinh doanh gần như không thể tiếp tục thực hiện các giao dịch hợp pháp với khách hàng, đối tác. Điều này không chỉ gây thiệt hại về doanh thu mà còn ảnh hưởng đến uy tín và tính liên tục của hoạt động kinh doanh.

Vì vậy, VCCI đề xuất cơ quan thuế trước hết cần gửi thông báo yêu cầu người nộp thuế bổ sung, cập nhật thông tin. Đồng thời, cho phép hộ, cá nhân kinh doanh có thời hạn 10 ngày làm việc để hoàn thiện hồ sơ, dữ liệu. Chỉ trong trường hợp hết thời hạn nêu trên mà người nộp thuế vẫn không thực hiện hoặc không có phản hồi, cơ quan thuế mới áp dụng biện pháp tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử.

Theo VCCI, cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về thuế, vừa tránh làm gián đoạn không cần thiết hoạt động kinh doanh của người dân và doanh nghiệp, phù hợp với chủ trương cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ phát triển kinh tế số.