Cho ý kiến thẩm tra sơ bộ Tờ trình về giải pháp thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 04 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân.
Tiếp tục Chương trình phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tại phiên họp sáng nay 14/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra sơ bộ về giải pháp thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia.
Trình bày tóm tắt Tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, hiện nay nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia còn dàn trải, nhiều đầu mối quản lý, hệ thống văn bản hướng dẫn còn cồng kềnh; vẫn còn tình trạng giao thoa về đối tượng, địa bàn, nhiệm vụ; quy định hướng dẫn chậm được sửa đổi; việc lập kế hoạch, chuẩn bị dự án, dự toán chưa gắn chặt với điều kiện sẵn sàng thực hiện, khả năng giải ngân và sản phẩm đầu ra.
Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng nguồn lực của các Chương trình mục tiêu quốc gia chưa đáp ứng yêu cầu. Đến hết năm 2025, giải ngân ngân sách trung ương của các Chương trình đạt 76,8% kế hoạch, dự toán đã phân bổ, giao (khoảng hơn 135.000 tỷ đồng), trong đó vốn đầu tư công đạt 81,7%, kinh phí thường xuyên đạt 70,2%. Đến ngày 31/7/2026, giải ngân số vốn đã làm thủ tục kéo dài sang năm 2026 đạt 23%.
Giai đoạn 2026 - 2030, tổng ngân sách trung ương được Quốc hội quyết định cho 05 Chương trình là 362.725,657 tỷ đồng, bằng 187,8% giai đoạn trước. Nếu tiếp tục duy trì nhiều đầu mối, nhiều quy trình và cách phân bổ chủ yếu theo nhu cầu đăng ký, nguy cơ chậm phân bổ, giải ngân thấp, trùng lặp nhiệm vụ và lãng phí nguồn lực sẽ tiếp tục phát sinh. Vì vậy, cần thiết phải thực hiện giải pháp tổ chức lại các Chương trình để vừa bảo vệ kết quả đã đạt được, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách Nhà nước.
Theo Bộ trưởng, việc thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia nhằm tổ chức lại cấu trúc các Chương trình để khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, giảm thủ tục phối hợp, tạo điều kiện lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách Nhà nước; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị.
Báo cáo thẩm tra sơ bộ Tờ trình của Chính phủ, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Lâm Văn Mẫn cho rằng, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí về sự cần thiết tích hợp 04 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân. Tuy nhiên, phải quán triệt đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là hình thành một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất, không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 04 Chương trình vào một “vỏ” chung; đồng thời không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Về tên gọi, Hội đồng Dân tộc cơ bản tán thành đề xuất của Chính phủ; đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu theo hướng khái quát, thể hiện rõ trụ cột giảm nghèo bền vững và nội hàm phát triển kinh tế - xã hội vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn.
Cùng với các vấn đề đã nêu, cho ý kiến cụ thể về một số nội dung cần cân nhắc tại Tờ trình của Chính phủ, Thường trực Hội đồng Dân tộc cũng đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ theo đúng tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị, thống nhất xây dựng một Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất 04 Chương trình hiện nay. Nghị quyết mới thay thế, bãi bỏ các Nghị quyết số 162/2024/QH15, Nghị quyết số 249/2025/QH15, Nghị quyết số 257/2025/QH15 và Nghị quyết số 262/2025/QH15; đồng thời quy định đầy đủ các nội dung chủ yếu của chủ trương đầu tư, bảo đảm không thu hẹp quyền lợi, mức ưu tiên của từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng.
Nghị quyết của Quốc hội cần quy định điều khoản chuyển tiếp bám sát thực tiễn để các nhiệm vụ, dự án, kế hoạch, dự toán, nguồn vốn năm 2026 tiếp tục triển khai bình thường, nhất là kinh phí chính sách dân tộc, hỗ trợ sinh kế và các dự án chuyển tiếp, dở dang. Giao Chính phủ tích hợp mục tiêu, nguồn vốn, phân kỳ đầu tư, sắp xếp lại dự án; báo cáo, xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội để thực hiện từ kế hoạch năm 2027 theo một Chương trình tổng thể, không làm gián đoạn quyền lợi của đối tượng thụ hưởng.
Bên cạnh đó, Hội đồng Dân tộc cũng cho rằng, do Nghị quyết mới thay thế 04 Nghị quyết hiện hành của Quốc hội, đề nghị Chính phủ hoàn thiện hồ sơ, thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Đầu tư công về quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia.
Trường hợp Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất thực hiện phương án hai nêu trên, thì không phải lập lại hồ sơ, thủ tục từ đầu, nhưng Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội được hoàn thiện đầy đủ nội dung gồm: Tên chương trình, mục tiêu, phạm vi, tổng vốn đầu tư, địa điểm, thời gian thực hiện (theo đúng khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công).
Cuối cùng, Hội đồng Dân tộc đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan của Chính phủ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội để hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm cả tiến độ và chất lượng, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
