Chi phí vay tăng khiến các thương vụ tài trợ trí tuệ nhân tạo (AI) khó chốt giá, dù nhu cầu điện toán thực tế vẫn vượt xa nguồn cung.
Trong tuần qua, thị trường tài chính toàn cầu phát đi một loạt tín hiệu cho thấy làn sóng đầu tư AI đã bước sang giai đoạn mới. Bài toán không còn nằm ở nhu cầu mà ở chi phí và khả năng huy động vốn.
Theo chỉ số của Bloomberg, chênh lệch lợi suất trái phiếu doanh nghiệp toàn cầu so với trái phiếu chính phủ ngày 23/10 nới rộng lên 129 điểm cơ bản, mức cao nhất kể từ tháng 5/2025.
Bloomberg cho biết mối lo về các khoản vay khổng lồ của doanh nghiệp công nghệ để xây hạ tầng AI, cùng giá dầu tăng, là nguyên nhân chính. Tại Mỹ, chi phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ cho rổ trái phiếu doanh nghiệp hạng đầu tư cũng lên mức cao nhất kể từ tháng 3.
Chênh lệch nới rộng đồng nghĩa nhà đầu tư đòi phần bù cao hơn để nắm giữ nợ doanh nghiệp. Với ngành AI, nơi khoản chi cho trung tâm dữ liệu và chip ngày càng được tài trợ bằng nợ, đây là thay đổi đáng kể. Đầu tháng này, nhà sáng lập Bridgewater Ray Dalio gọi AI là một “bong bóng kinh điển” và cảnh báo lãi suất tăng có thể đẩy nó tới điểm gãy, theo Bloomberg.
Theo CNBC, tính đến thời điểm công bố báo cáo tài chính quý II hồi tháng 7/2026, Nvidia có 36 tỷ USD cam kết ngoài bảng cân đối với các nhà cung cấp đám mây chuyên AI (neocloud), chủ yếu là cam kết mua lại công suất mà các đối tác này không bán được.
Nhà sản xuất chip còn bảo lãnh tới 105 tỷ USD cho chip, đất và điện tại một tổ hợp trung tâm dữ liệu quy mô 10 gigawatt mà OpenAI dự kiến thuê ở bang Ohio, Mỹ.
Hồ sơ gửi Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) cho thấy khoản bảo lãnh này có hiệu lực theo từng giai đoạn và giảm dần khi OpenAI thanh toán tiền thuê. Báo cáo thường niên công bố hồi tháng 2/2026 của Nvidia chưa hề nhắc tới các thỏa thuận kiểu này.
Warren Hosseinion, đồng sáng lập công ty khởi nghiệp hạ tầng AI Compute Labs, nói với CNBC rằng Nvidia không muốn ở vị trí của một nhà bảo hiểm, nhưng sẵn sàng đóng vai trò đó trong lúc thị trường và ngành bắt kịp.
Áp lực thể hiện rõ hơn ở các thương vụ vay nợ. Bloomberg ngày 24/10 đưa tin kế hoạch huy động 40 tỷ USD nợ của SpaceX để mua chip Nvidia đang gặp khó trong đàm phán lãi suất. Lãi suất phần nợ thứ cấp từng được bàn quanh mức 8,5%/năm, song biến động trên thị trường tín dụng buộc các bên định giá lại. SpaceX khẳng định vẫn theo đuổi thương vụ.
Ở kênh vốn cổ phần, OpenAI đang tìm cách huy động khoảng 30 tỷ USD với mức định giá trước vốn mới 1.250 tỷ USD. Con số này thấp hơn khoảng 150 tỷ USD so với mức 1.400 tỷ USD từng được thảo luận hồi tháng 9 và đầu tháng 10.
Dù vẫn là mức định giá kỷ lục cho một công ty tư nhân, việc hạ giá cho thấy nhà đầu tư đã thận trọng hơn trước kế hoạch chi khoảng 600 tỷ USD cho năng lực tính toán đến năm 2030 của OpenAI.
Bức tranh trái ngược nằm ở phía cầu. Ngày 23/10, CEO Amazon Andy Jassy cho biết công suất AWS năm 2026 đã được mua hết. “Năm 2027 phần lớn đã bán hết. Một phần đáng kể của năm 2028 cũng đã được bán”, ông nói. Jassy cho rằng Amazon có thể đầu tư nhiều hơn nữa mà đó không phải là cách dùng vốn kém hiệu quả. Chủ tịch Blackstone Jon Gray mô tả nhu cầu tăng “gần như theo đường parabol”.
Khoảng cách giữa nhu cầu đã được xác nhận bằng hợp đồng và chi phí vốn ngày càng cao vì thế trở thành tâm điểm của thị trường. Người mua công suất là có thật, nhưng phần lớn công suất ấy được xây bằng tiền vay, trong khi lãi suất đang tăng lên.
Theo Bloomberg, BGC Group lập đơn vị BGC Compute Infrastructure Markets từ tháng 6 để môi giới giao dịch phi tập trung (OTC) công suất điện toán và bộ nhớ. ADM Investor Services và Nanhua USA cũng chuẩn bị cho khả năng Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) cho phép niêm yết hợp đồng tương lai về giá thuê năng lực tính toán.
“Mọi hình thức chuẩn hóa đều có lợi cho thanh khoản”, Zach Espinosa, đồng phụ trách đơn vị của BGC, nói. Theo Bloomberg Law, các cuộc đàm phán mua bán, sáp nhập trung tâm dữ liệu đã vượt 70 tỷ USD trong năm nay.
Kinh nghiệm từ các thị trường hàng hóa cho thấy công cụ phòng ngừa rủi ro thường ra đời khi giá biến động đủ mạnh để gây tổn thất. Nhu cầu phòng hộ giá điện toán vì thế cũng hàm ý giai đoạn vốn rẻ, giá ổn định của ngành có thể đang khép lại.
Dòng vốn vẫn chảy, nhưng dịch chuyển sang những lựa chọn rẻ hơn. Tenstorrent, công ty chip AI do kỹ sư kỳ cựu Jim Keller dẫn dắt, vừa huy động 1,5 tỷ USD ở mức định giá 6,2 tỷ USD, hơn gấp đôi năm 2024. Keller nói với Bloomberg rằng công ty quyết định giữ độc lập sau khi chứng minh máy chủ Galaxy của mình chạy được các mô hình của DeepSeek.
Tại Trung Quốc, DeepSeek huy động khoảng 100 tỷ nhân dân tệ, đưa định giá sau vòng gọi vốn lên hơn 600 tỷ nhân dân tệ. Công ty dự kiến triển khai hơn 160.000 chip Ascend của Huawei và đã công bố bộ công cụ lập trình mã nguồn mở cho dòng chip này.
“Thật đáng khích lệ khi thấy DeepSeek được định giá cao như vậy, điều cho thấy niềm tin của nhà đầu tư vào chiến lược mã nguồn mở của công ty”, Lian Jye Su, chuyên gia phân tích trưởng của hãng nghiên cứu Omdia, nhận định.
Với doanh nghiệp Việt Nam, xu hướng này mở ra cơ hội tiếp cận AI với chi phí thấp hơn. Mô hình mã nguồn mở giá rẻ và cuộc cạnh tranh của các dòng chip thay thế GPU có thể kéo giảm giá dịch vụ, phù hợp nhu cầu tự động hóa, chăm sóc khách hàng hay phân tích dữ liệu của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Song, lựa chọn thuần túy theo giá dễ dẫn tới phụ thuộc vào một hệ sinh thái công nghệ duy nhất, chịu rủi ro khi chính sách xuất khẩu hay quan hệ địa chính trị thay đổi. Việc đưa dữ liệu kinh doanh lên nền tảng nước ngoài cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu. Chi phí thấp chỉ thực sự có lợi khi doanh nghiệp giữ được quyền kiểm soát.
