“Chìa khóa” thúc đẩy tăng trưởng thương mại

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu ước đạt khoảng 920 tỷ USD, lần đầu tiên vượt mốc 900 tỷ USD, nối dài chuỗi cột mốc kỷ lục sau gần một thập kỷ tăng trưởng liên tục. Thành quả này cho thấy vai trò then chốt của cải cách, hiện đại hóa, chuyển đổi số ngành Hải quan.

Minh bạch thủ tục xuất nhập khẩu

Theo Cục Hải quan, quá trình chuyển đổi số của cơ quan Hải quan đã trải qua quá trình số hóa sâu rộng. Hệ thống VNACCS/VCIS hiện được coi là công cụ trung tâm trong quản lý tờ khai điện tử và tự động hóa thông quan. Từ đầu năm 2025, cơ quan Hải quan đã tiến hành cải tiến hệ thống công nghệ thông tin tập trung, nâng cao khả năng xử lý và kết nối dữ liệu nội ngành để phục vụ chuyển đổi số.

Thống kê cho thấy, hiện nay, 100% thủ tục hải quan cơ bản được số hóa, và tỷ lệ doanh nghiệp tham gia hệ thống đạt khoảng 99,65%. Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) đã tích hợp trên 250 thủ tục hành chính của 13 bộ, ngành. Bên cạnh đó, cơ quan Hải quan đã trao đổi chính thức thông tin chứng nhận xuất xứ mẫu D điện tử với 9 nước ASEAN thông qua Cơ chế một cửa ASEAN…

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Thành Hưng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, nhận thức yêu cầu, ý nghĩa quan trọng của việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Cục Hải quan đã tổ chức triển khai quyết liệt, thống nhất trong toàn Ngành.

Trong đó, Cục Hải quan đã thành lập Ban chỉ đạo, Quy chế hoạt động, Chương trình làm việc của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Cục Hải quan và tại cấp chi cục; xây dựng, ban hành và tổ chức triển khai thực hiện Kế hoạch hành động, Kế hoạch triển khai năm 2025, định hướng 2026-2030 của Cục Hải quan để triển khai hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW và Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 06) tại các bộ, ngành, địa phương năm 2025 và những năm tiếp theo.

Theo ông Hưng, Cục Hải quan đã tổ chức 5 hội nghị, phiên họp nhằm quán triệt, nâng cao nhận thức về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cho cán bộ trong toàn Ngành; triển khai xây dựng 2 nền tảng số quốc gia, nền tảng số dùng chung của Ngành, lĩnh vực, vùng là Cổng Thông tin một cửa quốc gia và Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số;

Đẩy mạnh công tác chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực hải quan bằng việc triển khai xây dựng và khởi động Ứng dụng “VietNam Customs Data”; triển khai thí điểm phương án họp không giấy tờ; triển khai chức năng tự động phân công công chức kiểm tra hồ sơ trên Hệ thống VNACCS/VCIS; thực hiện số hóa chứng từ hồ sơ hải quan...).

Đồng thời, tổ chức 10 khóa đào tạo bổ sung kiến thức quản lý, quản trị, triển khai hỗ trợ vận hành các hệ thống ứng dụng, cơ sở dữ liệu, trang thiết bị hệ thống công nghệ thông tin, ứng dụng công nghệ của Cách mạng Công nghiệp 4.0; kỹ năng làm việc đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số; xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai phong trào thi đua “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” và “Bình dân học vụ số” trong toàn ngành Hải quan.

Ngoài ra, Cục Hải quan đã tích cực hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách tháo gỡ điểm nghẽn phục vụ hoạt động phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thực hiện rà soát cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

“Những chính sách mới của năm 2025, đặc biệt dưới sự dẫn dắt của Nghị quyết 57/NQ-CP, Nghị quyết 01/NQ-CP, Quyết 97/QĐ-TTg và văn bản chỉ đạo của các cấp đã tạo nên một môi trường xuất nhập khẩu minh bạch hơn, hiện đại hơn và hiệu quả hơn. Ngành Hải quan cam kết tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp, lắng nghe khó khăn, cải cách toàn diện để mang lại môi trường kinh doanh thuận lợi nhất”, ông Hưng nhấn mạnh.

Thúc đẩy hoạt động thông quan

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm tỷ lệ kiểm tra nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, ngành Hải quan đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hướng tới xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh.

Điển hình, ngày 25/6/2025, Cục Hải quan ban hành tại Quyết định số 779/QĐ-CHQ triển khai Đề án “Giảm tỷ lệ kiểm tra trong thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu”.

Chính thức triển khai trên toàn ngành từ tháng 7/2025, mục tiêu xuyên suốt của Đề án là xây dựng nền hải quan hiện đại, thông minh, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước trong điều kiện hội nhập sâu rộng.

Theo Ban Quản lý rủi ro, Cục Hải quan, sau 6 tháng triển khai, tỷ lệ tờ khai luồng xanh đã tăng khoảng 5 điểm phần trăm so với giai đoạn trước, từ mức 65,14% lên khoảng 70%. Tương ứng, tỷ lệ kiểm tra đối với các tờ khai luồng vàng và luồng đỏ giảm từ 35% xuống còn khoảng 30%.

Trước thời điểm triển khai Đề án, toàn ngành Hải quan đã xử lý hơn 7,77 triệu tờ khai. Trong đó, luồng xanh chiếm hơn 5 triệu tờ khai, tương đương 65,14%; luồng vàng chiếm 31,9% với hơn 2,48 triệu tờ khai; luồng đỏ ở mức 2,96%, tương ứng hơn 230 nghìn tờ khai. Việc giảm tỷ lệ kiểm tra trong giai đoạn hiện nay được xem là bước đi quan trọng nhằm tối ưu hóa nguồn lực quản lý, tập trung kiểm soát vào các doanh nghiệp và lô hàng có dấu hiệu rủi ro cao.

“Đề án phù hợp với xu thế quản lý hải quan hiện đại khi đẩy mạnh áp dụng quản lý rủi ro, chuyển mạnh từ phương thức ‘tiền kiểm’ sang ‘hậu kiểm’; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ. Cách tiếp cận này không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu mà còn góp phần nâng cao tính chủ động và hiệu quả trong công tác kiểm soát”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Đồng thời chia sẻ, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc tạo thuận lợi thương mại, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp là giải pháp then chốt nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trên tinh thần đó, khi các nội dung của Đề án tiếp tục được triển khai đồng bộ và hoàn thiện, tỷ lệ kiểm tra hải quan được kỳ vọng sẽ còn giảm thêm, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu phát triển bền vững.

Được biết, theo đánh giá của Tổ chức Thương mại thế giới, hiện Việt Nam xếp thứ 21 về xuất khẩu và xếp thứ 20 về nhập khẩu trên toàn cầu, tăng 11 bậc về xuất khẩu và 12 bậc về nhập khẩu so với thứ hạng của 10 năm trước. Kết quả này mang ý nghĩa chiến lược đối với vị thế kinh tế quốc gia, và trong đó, không thể không kể đến những nỗ lực của ngành Hải quan trong việc tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu những năm qua.