Đô thị thông minh cần có sự kết hợp của công nghệ và nhân sự có kỹ năng số, tư duy dữ liệu để đưa ra quyết định giải quyết áp lực đô thị.
Những nút thắt lớn là rào cản cho sự phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam nhiều năm qua đang dần được tháo gỡ. Đặc biệt, các siêu đô thị như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh sau sáp nhập đang đặt ra những bài toán quản trị đầy thách thức - những “đề bài” hấp dẫn cho ngành công nghệ.
Định hình tương lai của đô thị
Quan sát bức tranh công nghệ khu vực châu Á, ông Nguyễn Văn Khoa - CEO của tập đoàn FPT nhận thấy, xu hướng tất yếu đang định hình tương lai các đô thị: chuyển dịch từ đô thị kết nối sang đô thị có nhận thức. Các thành phố tiên phong không dừng lại ở việc kết nối vạn vật (IoT) thụ động mà đang sử dụng AI như một “hệ điều hành” thực thụ.
Theo ông Nguyễn Văn Khoa, mô hình đô thị có nhận thức sử dụng dữ liệu và AI để chủ động đáp ứng nhu cầu người dân và doanh nghiệp. Các hệ thống giao thông, năng lượng hay cấp thoát nước không hoạt động rời rạc mà được điều phối theo thời gian thực dựa trên khả năng dự báo của các bản sao số. Đây là thước đo mới về sự thông minh này mà các đô thị Việt Nam cần hướng tới để giải quyết các thách thức ngày càng phức tạp trong quá trình đô thị hóa.
Nhu cầu xây dựng đô thị thông minh đã góp phần thúc đẩy thị trường công nghệ. Bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung - Phó Tổng thư ký Hiệp hội dữ liệu quốc gia dẫn báo cáo của OECD cho biết, thị trường công nghệ phục vụ đô thị thông minh đã tăng trưởng ấn tượng, từ 300 tỷ USD trong năm 2021 lên 650 tỷ USD vào năm 2026. Ngoài ra, thị trường AI toàn cầu tăng mạnh hơn với tốc độ gần 40%/năm.
Tuy nhiên, OECD cũng chỉ ra nghịch lý: tốc độ tạo ra dữ liệu đang tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ và khả năng của các chính quyền địa phương lưu trữ và xử lý. Cụ thể, chỉ có 2% dữ liệu mới được tạo ra và được lưu trữ trong năm và 1% dữ liệu về đô thị thông minh được sử dụng hiệu quả.
Liên quan đến việc xử lý dữ liệu ở đô thị thông minh, đại diện Hiệp hội dữ liệu quốc gia đề cập đến vấn đề đang được thảo luận là quản trị dữ liệu minh bạch dựa trên khung quản trị rõ ràng. Khung quản trị này trả lời cho 3 câu hỏi then chốt: dữ liệu nào là tài sản công; dữ liệu nào có thể thương mại hoá với các điều kiện đi kèm để chia sẻ cho doanh nghiệp và bảo vệ quyền riêng tư của người dân theo quy định.
Thực tế trên, theo đại diện Hiệp hội dữ liệu quốc gia cho rằng, công nghệ đang góp phần định hình tương lai của các đô thị, song chỉ là công cụ hiệu quả. Để thúc đẩy xây dựng đô thị thông minh, cần “mở khoá” công cụ này.
Chìa khoá xây dựng thành phố thông minh
Xây dựng đô thị thông minh là quá trình kết nối, sử dụng và quản trị hiệu quả dữ liệu. Không chỉ ở Việt Nam mà ngay tại các quốc gia phát triển, dữ liệu trong đô thị rất nhiều nhưng đang bị phân mảnh, cô lập ở rất nhiều đơn vị, sở ngành khác nhau.
Mỗi cơ sở có hệ thống, tiêu chuẩn riêng nên khi kết nối các nguồn dữ liệu này để phục vụ thủ tục hành chính sẽ mất nhiều thời gian, có thể kéo dài mấy tháng. Vì vậy, dù đầu tư lớn công nghệ, các thành phố cũng không tạo ra được bức tranh toàn cảnh để ra quyết định hiệu quả và người dân phải khai báo cùng một thông tin nhiều lần ở các cơ quan khác nhau.
Để sử dụng dữ liệu hiệu quả, đại diện Hiệp hội dữ liệu quốc gia cho rằng, trước hết cần đầu tư vào con người, vào đào tạo kỹ năng số, dữ liệu cơ bản và tư duy dữ liệu để đội ngũ cán bộ hiểu được AI và dữ liệu, từ đó giải quyết các vấn đề trong công việc. Đồng thời, đào tạo cả phía cầu là người dân để ứng dụng công nghệ.
Cùng với đó, xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu để kết nối giữa các hệ thống hiện có với nhau; áp dụng tiêu chuẩn dữ liệu chung, bắt đầu từ những dữ liệu đơn giản nhưng thống nhất như cách viết địa chỉ, mã hoá danh tính công dân, định dạng giao dịch… để các hệ thống có thể hiểu nhau và tương tác.
Đặc biệt, cần phát triển chính sách dữ liệu mở. Một đơn cử tại TP Amtexdam (Hà Lan), sau khi công khai hơn 12.000 bộ dữ liệu phi cá nhân đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển các ứng dụng phục vụ người dân. Thực hiện đồng thời các nội dung trên, một số thành phố ở châu Âu đã giảm 40% thời gian xử lý hồ sơ, tiết kiệm 30% chi phí vận hành.
Trong bối cảnh nhiều thành phố đang tập trung nguồn lực xây dựng thông minh, bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung cho rằng, Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi về thể chế, chính sách để xây dựng hạ tầng công, tiêu chuẩn hoá dữ liệu và nâng cao khả năng kết nối giữa các hệ thống.
Ngoài ra, Việt Nam có cơ cấu dân số trẻ, chương trình Bình dân học vụ số đang được triển khai kỳ vọng sẽ tạo ra bước tiến lớn. Quan trọng hơn, người Việt Nam có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ và chuyển đổi số tạo nền tảng xã hội thuận lợi cho triển khai các sáng kiến dựa trên dữ liệu.
Trên cơ sở đó, đại diện Hiệp hội dữ liệu quốc gia đề xuất mô hình đào tạo 2 tầng. Tầng thứ 1 triển khai chương trình tư duy dữ liệu cho lãnh đạo, cán bộ địa phương với trọng tâm hình thành tư duy dữ liệu và nâng cao kỹ năng ra quyết định dựa trên dữ liệu cho quản lý đô thị. Tầng thứ 2, đào tạo kỹ năng số cơ bản cho người dân với trọng tâm ưu tiên người cao tuổi, cộng đồng khu vực nông thôn.
