Tiếp tục thu hút dòng đầu tư FDI lớn, nhưng Việt Nam cũng cần tận dụng để tái phân bổ nguồn lực, chuyển tư duy “xây dựng năng lực”, tạo “tấm đệm an toàn” cho tăng trưởng tương lai.
Sự khởi đầu của năm 2026 dù có những điều chỉnh về con số tổng nhưng lại cho thấy thực lực và tiềm năng nội tại. Bản chất dòng vốn mới đang tăng trưởng tích cực, phản ánh sự chuyển dịch trong chiến lược thu hút đầu tư của Chính phủ. Với những tín hiệu từ số lượng dự án đăng ký mới và tốc độ giải ngân vốn thực hiện, kinh tế Việt Nam đang sở hữu tiền đề để phát triển trong năm bản lề này. Sự tin tưởng của cộng đồng quốc tế chính là động lực để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện, hướng tới sự ổn định và thịnh vượng tại khu vực Á - Thái Bình Dương.
Bước sang năm 2026, Việt Nam tiếp tục cho thấy sức hút đối với các nhà đầu tư quốc tế. Theo số liệu từ Bộ Tài chính, dòng vốn đang chuyển dịch theo hướng thực chất và bền vững.
Điểm đáng chú ý trong báo cáo tháng 1/2026 là con số vốn FDI thực hiện đạt 1.680 triệu USD, tăng 11,26% so với cùng kỳ năm 2025. Chỉ số này cho thấy các nhà đầu tư đang triển khai thực tế nguồn vốn vào hệ thống nhà xưởng, máy móc và nhân lực tại Việt Nam. Việc vốn thực hiện duy trì đà tăng trưởng phản ánh sự tin tưởng của các tập đoàn đa quốc gia vào môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn biến động, việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô cùng nỗ lực cải cách thủ tục hành chính đã tạo ra môi trường thuận lợi cho dòng vốn.
Dù tổng vốn đăng ký chịu áp lực từ nền so sánh cao của năm trước, bức tranh đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tháng 1/2026 vẫn ghi nhận nhiều điểm tích cực. Số liệu cho thấy tổng vốn đăng ký đạt 2.575,8 triệu USD, giảm 40,58% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế nhận định đây là sự sụt giảm mang tính kỹ thuật. Tháng 1/2025 từng ghi nhận những dự án điều chỉnh tăng vốn lớn, tạo ra mức nền so sánh cao.
Thực tế, nếu xét riêng hợp phần đăng ký mới, thị trường vẫn ghi nhận các chỉ số tăng trưởng. Số lượng dự án mới đạt 349 dự án, tăng 23,76% và quy mô vốn mới đạt 1.489 triệu USD, tăng 15,71%. Sự gia tăng về số lượng dự án mới cho thấy làn sóng các nhà đầu tư lần đầu đến Việt Nam vẫn duy trì. Đây là động lực cho những năm tiếp theo khi các dự án chuyển sang giai đoạn triển khai.
"Các số liệu này phản ánh thực trạng của môi trường đầu tư. Sự gia tăng đồng bộ về số dự án lẫn số vốn đăng ký mới khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng, hứa hẹn sự dịch chuyển của dòng vốn vào các lĩnh vực then chốt", chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định.
Bên cạnh đó, cơ cấu ngành đầu tư trong tháng đầu năm 2026 tiếp tục khẳng định thế mạnh của Việt Nam như một trung tâm sản xuất hiện đại. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng lớn với 1.964,8 triệu USD, tương đương 76,28% tổng vốn đầu tư.
Các ngành dịch vụ và hạ tầng cũng ghi nhận những chuyển động tích cực. Các lĩnh vực như kinh doanh bất động sản chiếm tỷ trọng 9,69% hay thông tin truyền thông chiếm 5,21% vẫn duy trì được sức hút đối với các nhà đầu tư quốc tế.
Dòng vốn không chỉ tập trung vào gia công đơn thuần mà đang có xu hướng dịch chuyển sang các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng xanh. Đáng chú ý, trong bức tranh đầu tư tháng 1/2026, Singapore tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu về đầu tư với 1.070 triệu USD, chiếm hơn 41% tổng vốn.
Lũy kế đến hết tháng 1/2026, Việt Nam đã thu hút được gần 532,1 tỷ USD vốn FDI từ 153 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là một con số lớn, minh chứng cho quá trình mở cửa kinh tế suốt nhiều thập kỷ qua, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới trong việc quản trị và phát huy hiệu quả nguồn lực này.
Dù nhận định Việt Nam đang đứng trước một “cửa sổ cơ hội” quan trọng, dòng vốn FDI và nguồn thu từ xuất khẩu tăng mạnh có thể giúp tích lũy nguồn lực lớn, nhưng PGS TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) cũng lưu ý, vấn đề then chốt là phải chuyển hóa được nguồn lực đó thành năng suất và năng lực nội sinh của nền kinh tế. Bởi nếu không đầu tư cho hạ tầng, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực, Việt Nam rất dễ rơi vào bẫy thu nhập trung bình, phụ thuộc vào các chu kỳ bên ngoài.
Thực tế cho thấy, không ít nền kinh tế từng tăng trưởng nhanh nhờ xuất khẩu và FDI, nhưng sau đó chững lại do thiếu đầu tư cho các nền tảng dài hạn. Đây là bài học mà Việt Nam không thể bỏ qua, nhất là khi môi trường toàn cầu có thể đảo chiều bất cứ lúc nào.
Do đó, chuyên gia cho rằng, giai đoạn thuận lợi hiện nay cần được coi là “thời điểm vàng” để Việt Nam tái phân bổ nguồn lực. Thay vì dồn vốn vào các lĩnh vực mang tính đầu cơ ngắn hạn, nguồn thu từ xuất khẩu và FDI cần được ưu tiên cho hạ tầng chiến lược, giáo dục, y tế, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Theo đó, Việt Nam cần chuyển từ tư duy “tận dụng cơ hội” sang “xây dựng năng lực”. Khi chu kỳ toàn cầu thuận lợi, phải chuẩn bị cho giai đoạn khó khăn hơn phía trước. Đầu tư cho hạ tầng không chỉ là đường sá, cảng biển hay logistics, mà còn là hạ tầng số, dữ liệu và thể chế. Đây là những yếu tố quyết định khả năng nâng năng suất lao động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong dài hạn.
Về phía doanh nghiệp, cần đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ, tự động hóa và đào tạo lao động, bởi chỉ khi doanh nghiệp trong nước nâng được năng lực công nghệ và quản trị, Việt Nam mới có thể tận dụng tốt hơn dòng vốn FDI, thay vì chỉ đóng vai trò gia công. Nhưng trước tiên, doanh nghiệp rất cần sự ổn định và nhất quán của chính sách. Khi hạ tầng logistics tốt hơn, thủ tục hành chính minh bạch hơn, chi phí không chính thức giảm xuống, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn thay vì chỉ chạy theo đơn hàng ngắn hạn.
Chuyên gia nhấn mạnh, việc đầu tư cho các nền tảng dài hạn không chỉ là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Nâng cao năng suất lao động, làm chủ công nghệ và tăng sức chống chịu của nền kinh tế chính là “tấm đệm an toàn” cho tăng trưởng trong tương lai.
