Minh bạch trong sử dụng và quản lý người lao động, quản lý tác động môi trường và hệ thống quản trị... là bước chuẩn bị của doanh nghiệp Việt cho tuân thủ CSDDD, giữ chỗ tại EU.
Với xu hướng toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, các quy định về trách nhiệm xã hội và môi trường của doanh nghiệp quốc tế không chỉ là công cụ bảo vệ quyền con người và môi trường, mà còn trở thành điều kiện tiên quyết để tiếp cận thị trường, đầu tư và giữ vững uy tín thương hiệu. Một trong những bước tiến quan trọng nhất gần đây là Chỉ thị Thẩm Định Tính Bền Vững của Doanh Nghiệp (CSDDD) được ban hành bởi Liên minh Châu Âu (EU) được thiết kế để đảm bảo doanh nghiệp xác định, phòng ngừa, giảm thiểu và giải quyết các tác động bất lợi về môi trường và nhân quyền dọc theo toàn bộ chuỗi giá trị.
Theo đó, CSDDD sẽ áp dụng trực tiếp cho một nhóm lớn doanh nghiệp EU và các công ty nước ngoài hoạt động lớn tại EU. Nhưng ngay cả khi doanh nghiệp Việt Nam không thuộc phạm vi trực tiếp, các công ty con, nhà cung cấp và đối tác trong chuỗi giá trị toàn cầu sẽ chịu tác động mạnh mẽ từ kỳ vọng tuân thủ của khách hàng EU.
Chỉ thị CSDDD đánh dấu một bước chuyển từ các cam kết tự nguyện sang các nghĩa vụ pháp lý đối với hoạt động bền vững của doanh nghiệp. Nó không chỉ khiến các doanh nghiệp phải báo cáo tác động lên môi trường và xã hội, mà còn phải tích hợp hoạt động thẩm định (due diligence) vào chiến lược, chính sách và quản trị rủi ro doanh nghiệp.
Theo các thông tin từ PwC, quy định sẽ có hiệu lực bắt đầu từ năm 2029 đối với các doanh nghiệp có hơn 5.000 nhân viên và doanh thu toàn cầu ≥ 1,5 tỷ EUR. Các doanh nghiệp nước ngoài cũng sẽ bị áp dụng nếu doanh thu tương tự được tạo ra trong thị trường EU.
Mục tiêu cốt lõi của CSDDD là buộc doanh nghiệp: Nhận diện, phòng ngừa và chấm dứt các tác động bất lợi về nhân quyền và môi trường trong toàn bộ hoạt động và chuỗi giá trị; Tích hợp due diligence vào hệ thống quản trị và quy trình quản lý rủi ro; Bảo đảm minh bạch và báo cáo đầy đủ các hoạt động do CSDDD yêu cầu; Hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và truy vết rủi ro xuyên chuỗi cung ứng mà không giới hạn ở nhà cung cấp trực tiếp; Các quốc gia thành viên EU sẽ chỉ định cơ quan giám sát để thực thi chế tài hành chính và trách nhiệm dân sự nếu doanh nghiệp không tuân thủ đầy đủ.
Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, Chỉ thị này có những tác động sâu rộng. Ngay cả khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam không thuộc phạm vi trực tiếp bị yêu cầu thực thi CSDDD, nhưng nếu là nhà cung cấp hoặc công ty con của doanh nghiệp EU, quá trình thẩm định từ phía EU sẽ gián tiếp đặt ra các yêu cầu cao cho doanh nghiệp Việt Nam.
Cụ thể, doanh nghiệp EU sẽ yêu cầu dữ liệu thẩm định, ví dụ: kết quả lập bản đồ rủi ro, kế hoạch giảm thiểu, phiếu trả lời bảng câu hỏi đối với nhà cung cấp, dữ liệu liên quan đến truy xuất nguồn gốc.
Doanh nghiệp Việt có thể phải điều chỉnh các chính sách và thực hành về quyền của người lao động, các tiêu chuẩn môi trường và quản trị để phù hợp với các yêu cầu thẩm định của đối tác EU.
Doanh nghiệp Việt có thể đối mặt với các nghĩa vụ hợp đồng hoặc yêu cầu cập nhật bộ Quy tắc ứng xử của nhà cung cấp liên quan đến cam kết kinh doanh có trách nhiệm, xử lý dữ liệu, lộ trình thực hiện hành động khắc phục, tăng cường tính minh bạch.
Việc nằm trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp EU đồng nghĩa với hoạt động của doanh nghiệp Việt có thể trở thành một trọng tâm trong đánh giá rủi ro của doanh nghiệp EU – đặc biệt nếu doanh nghiệp Việt hoạt động trong các ngành hoặc khu vực có rủi ro cao.
Như vậy, các nhà cung cấp và công ty con tại Việt Nam trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp thuộc phạm vi Chỉ thị nên nhìn nhận CSDDD không chỉ là những yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt cho các khách hàng và đối tác EU, mà còn là cơ hội để tăng cường khả năng chống chịu, cải thiện uy tín và củng cố các mối quan hệ kinh doanh trong tương lai.
PwC cũng chỉ rõ những rào cản phổ biến mà doanh nghiệp Việt Nam có thể gặp gồm: Hiểu biết hạn chế về yêu cầu pháp lý và thực hành do CSDDD quy định; Nguồn lực và năng lực thực thi thấp, đặc biệt trong việc lập bản đồ rủi ro và truy xuất dữ liệu chuỗi cung ứng; Thiếu dữ liệu đáng tin cậy về nhân quyền và môi trường; Quản trị nội bộ chưa đủ mạnh để giám sát và báo cáo theo tiêu chuẩn quốc tế; Áp lực từ đối tác EU về việc tuân thủ nhanh và nghiêm ngặt.
Do đó, PwC khuyến nghị các doanh nghiệp Việt nên bắt đầu chuẩn bị càng sớm càng tốt, thông qua một số bước chiến lược. Thứ nhất, Đánh giá mức độ sẵn sàng: So sánh thực tiễn hiện tại với yêu cầu của CSDDD.
Thứ hai, xây dựng chính sách đáp ứng yêu cầu khách hàng EU với bộ quy tắc ứng xử cho nhà cung cấp.
Thứ ba, lập bản đồ rủi ro tập trung vào các yếu tố trọng yếu, ví dụ lao động, môi trường, an toàn sức khỏe.
Thứ tư, nâng cấp hệ thống dữ liệu và khả năng truy xuất nguồn gốc. Thứ sáu, xây dựng cơ cấu quản trị rõ ràng về trách nhiệm due diligence. Thứ bảy, trao đổi chủ động với khách hàng EU để làm rõ yêu cầu và kỳ vọng hai bên.
PwC nhấn mạnh rằng CSDDD không chỉ là tiếng nói của sự tuân thủ pháp lý mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững và cạnh tranh toàn cầu, giúp tăng uy tín đối tác và khách hàng EU, tối ưu hóa quản trị rủi ro và hiệu quả hoạt động, gia tăng cơ hội đầu tư quốc tế nhờ các chuẩn mực về minh bạch và bền vững và xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chỉ thị CSDDD là một bước ngoặt trong cách thức doanh nghiệp quốc tế quản lý trách nhiệm môi trường và quyền con người, buộc họ không chỉ tuân thủ mà còn tiên phong trong các thực hành bền vững xuyên chuỗi giá trị.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, dù có trực tiếp chịu bắt buộc hay không, việc chuẩn bị để đáp ứng tiêu chuẩn này là điều tất yếu khi tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt khi khách hàng và đối tác EU ngày càng đòi hỏi minh bạch và trách nhiệm.
