Iran cho phép tàu dầu đi qua eo biển Hormuz nhưng áp dụng cơ chế cấp phép và thu phí, chấp nhận thanh toán bằng nhân dân tệ và tiền số trong một số trường hợp.
Iran đã biến Eo biển Hormuz thành một trạm thu phí thực sự, nơi các tàu thuyền phải trải qua quy trình kiểm duyệt do Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) điều hành, với thanh toán được chấp nhận bằng nhân dân tệ hoặc tiền mã hóa, đặc biệt là stablecoin.
Mức phí khởi điểm khoảng 1 USD/thùng dầu, và một nhà lập pháp Iran tiết lộ rằng một số tàu đã trả tới 2 triệu USD/lượt đi qua, theo Al Jazeera.
Theo Bloomberg, hệ thống này được điều hành thông qua một trung gian liên kết với IRGC, phân loại mỗi quốc gia theo thang điểm thân thiện từ 1 đến 5 và yêu cầu chủ tàu nộp hồ sơ để thẩm định địa chính trị trước khi nhận mã thông hành phát qua VHF và được Hải quân IRGC hộ tống.
Hồ sơ phải nộp bao gồm số IMO của tàu, bản kê khai hàng hóa, điểm đến, danh sách thủy thủ đoàn, và dữ liệu AIS. Dữ liệu AIS cho thấy 26 tàu đã được xác nhận theo lộ trình này trong giai đoạn từ 13 đến 25/3. Ít nhất hai tàu xác nhận đã trả phí bằng Nhân dân tệ, theo Newsweek.
Phí được đàm phán và thanh toán bằng Nhân dân tệ thông qua các tài khoản tại Kunlun Bank — ngân hàng Trung Quốc từng xử lý giao dịch Iran–Trung Quốc ngoài hệ thống SWIFT. Các hãng tàu phương Tây - treo cờ Mỹ, EU hay Anh, hoặc được bảo hiểm bởi Lloyd's of London - bị loại khỏi thỏa thuận này.
Kể từ khi xung đột lan rộng, thị trường năng lượng toàn cầu đã chịu tác động dữ dội. Giá dầu Brent giao dịch quanh mức 104 USD/thùng đầu tháng 4/2026, tăng hơn 40% kể từ khi xung đột bùng nổ. Tổng Thư ký IMO cho biết gần 2.000 tàu đang chờ ở cả hai phía eo biển để đi qua.
Hoạt động vận chuyển qua Hormuz đã giảm mạnh trong những tuần gần đây, với một số ước tính cho rằng lưu lượng giảm tới 95% khi các chủ tàu tái đánh giá chi phí và rủi ro.
Theo The Middle East Insider, mua dầu thanh toán bằng nhân dân tệ sẽ được chiết khấu 3–8 USD/thùng so với dầu được thanh toán bằng USD, phản ánh phần bù rủi ro trừng phạt và thanh khoản hạn chế của thanh toán bằng nhân dân tệ.
Trong những ngày cuối tháng 3 và đầu tháng 4/2026, đồng nhân dân tệ trên thị trường quốc tế đã dao động quanh mức 6,87–6,91 CNY/USD.
Dữ liệu từ Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) của Trung Quốc cho thấy khối lượng giao dịch hàng ngày trung bình trong tháng 3 đạt 134 tỷ USD (khoảng 920 tỷ CNY), tăng vọt so với ngưỡng bình thường 85–105 tỷ USD/ngày trong một năm trước đó.
Trung Quốc hiện là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran, chiếm hơn 80% xuất khẩu dầu thô đường biển của Tehran. Trong quan hệ đối tác này, Iran đổi dầu được chiết khấu lấy đầu tư và hàng hóa Trung Quốc, với thanh toán ngày càng thực hiện bằng nhân dân tệ để giảm sự tiếp xúc với giám sát của Mỹ.
Bloomberg ngày 3/4 cho biết cổ phiếu các công ty thanh toán Trung Quốc đã tăng mạnh khi cơ chế thu phí bằng nhân dân tệ tại eo biển Hormuz bắt đầu lan rộng. Ít nhất hai tàu đã hoàn tất giao dịch bằng đồng tiền này; trong đó, một thương vụ được dàn xếp bởi một công ty dịch vụ hàng hải Trung Quốc, đóng vai trò trung gian và đồng thời xử lý thanh toán cho phía Iran.
Nếu mô hình này được mở rộng, áp lực sẽ không chỉ dừng ở hệ thống ngân hàng truyền thống mà còn lan sang các stablecoin, đặc biệt là hai nhà phát hành lớn nhất hiện nay là Tether và Circle, khi các cơ chế thanh toán thay thế bắt đầu vận hành ngoài quỹ đạo USD.
Từ một điểm nóng địa chính trị, eo biển Hormuz đang dần trở thành một “phòng thí nghiệm” cho sự dịch chuyển rộng hơn: nơi quyền kiểm soát các dòng hàng hóa thiết yếu bắt đầu tái định hình cách thức thanh toán toàn cầu.
