Thay đổi quy định thuế và hải quan là một bài toán khó, nhưng nếu chuẩn bị kỹ lưỡng, đây chính là cơ hội để chúng ta chuẩn hóa quy trình, nâng cao năng lực cạnh tranh và bứt phá mạnh mẽ hơn.
Nội dung trên được bà Lê Thị Thu Thủy - Phó Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI) nêu tại Hội thảo "Điều hướng chuỗi cung ứng trong bối cảnh biến động thương mại toàn cầu", do Việt Phát triển Doanh nghiệp (VCCI) phối hợp với Công ty UPS Việt Nam tổ chức tại TP HCM, ngày 27/5.
.jpg)
Phát biểu tại Hội thảo, bà Lê Thị Thu Thủy cho biết, cục diện thương mại quốc tế đang chứng kiến những bước ngoặt lớn chưa từng có, trực tiếp thách thức các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Theo bà Thủy, Mỹ đã chính thức bãi bỏ quy định miễn thuế De Minimis từ ngày 29/08/2025. Trong khi, Liên minh Châu Âu (EU) dự kiến sẽ áp dụng biện pháp tương tự bắt đầu từ ngày 01/07/2026 tới đây.
Bà Thủy cho rằng, hệ quả trực tiếp là lợi thế về giá của các đơn hàng nhỏ, mô hình B2C và thương mại điện tử xuyên biên giới không còn như trước. Chi phí xuất khẩu tăng vọt, trong khi thủ tục hải quan bị siết chặt, yêu cầu tính minh bạch và tuân thủ khắt khe hơn bao giờ hết. Từ đó, bà Thủy đặt câu hỏi “Doanh nghiệp của bạn đã thực sự sẵn sàng để thích ứng và sống sót?”
“Thương trường quốc tế luôn thay đổi, nhưng doanh nghiệp Việt Nam chưa bao giờ thiếu đi sự linh hoạt và tinh thần kiên cường. Thay đổi quy định thuế và hải quan là một bài toán khó, nhưng nếu chuẩn bị kỹ lưỡng, đây chính là cơ hội để chúng ta chuẩn hóa quy trình, nâng cao năng lực cạnh tranh và bứt phá mạnh mẽ hơn”, bà Lê Thị Thu Thủy đánh giá.
Đồng thời, bà nhấn mạnh rằng, nhận thức được mức độ cấp bách đó, VCCI đồng hành cùng UPS Việt Nam tổ chức hội thảo hôm nay để mang đến cho quý doanh nghiệp "chiếc la bàn" định hướng trong cơn bão biến động.
Phát biểu tham luận tại Hội thảo, Phó Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Chi nhánh Khu vực TP HCM (VCCI-HCM) Nguyễn Hữu Nam đánh giá, thế giới đang trải qua giai đoạn cực kỳ phức tạp với sự cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các cường quốc, đặc biệt là Hoa Kỳ và Trung Quốc, dẫn đến việc tái định hình trật tự kinh tế và chính trị toàn cầu.
Ông cho rằng, sau nhiều thập kỷ thúc đẩy toàn cầu hóa thông qua WTO và các hiệp định thương mại tự do (FTA), thế giới đang chuyển dịch sang xu hướng phi toàn cầu hóa. Các xung đột địa chính trị như Nga-Ukraine và căng thẳng tại Trung Đông đã gây ra những cú sốc lớn, làm tăng chi phí năng lượng và vận tải, buộc các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ tối ưu hóa chi phí sang quản trị rủi ro.
Phó Giám đốc VCCI-HCM Nguyễn Hữu Nam cũng chỉ ra 5 xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, bao gồm: China + 1: Phân tán rủi ro ngoài Trung Quốc; Near-shoring: Đưa sản xuất về gần thị trường tiêu thụ; Friend-shoring: Sản xuất tại các quốc gia thân thiện, tin cậy; Reshoring: Đưa sản xuất quay trở lại chính quốc; Onshoring: Đầu tư và sản xuất phục vụ thị trường nội địa 100 triệu dân.
Theo ông Nam, để thích ứng với sự bất ổn, các doanh nghiệp lớn đang áp dụng nhiều chiến lược mới như "Trung Quốc cộng một", "Friend-shoring" và "Near-shoring". Việt Nam nổi lên như một điểm đến lý tưởng nhờ độ tin cậy cao và vị trí chiến lược. Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn về ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị), Net Zero và phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu bắt buộc, thay đổi hoàn toàn cuộc chơi thương mại quốc tế.
Ông cũng cho rằng, thương mại toàn cầu đang đối mặt với các rào cản kỹ thuật và thuế quan ngày càng dày đặc. Hoa Kỳ thắt chặt kiểm soát công nghệ bán dẫn và AI đối với Trung Quốc, trong khi EU chuẩn bị áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).
“Điều này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn khiến chuỗi cung ứng trở nên kém tối ưu hơn. Song song đó, ngành logistics đang gặp nguy hiểm bởi các điểm nóng xung đột tại Biển Đỏ, kênh đào Suez và Panama, khiến thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí tăng vọt”, ông Nguyễn Hữu Nam nhấn mạnh.
Từ đó, ông Nam đưa ra một số khuyến nghị. Đối với nền kinh tế Việt Nam: Thứ nhất, cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Việt Nam không nên phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường hoặc một nguồn cung nguyên liệu duy nhất. Mục tiêu là giảm rủi ro khi một thị trường lớn suy giảm hoặc áp dụng rào cản thương mại.
Thứ hai, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tự cung ứng. Hiện nay nhiều ngành của Việt Nam xuất khẩu lớn, nhưng phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu. Điều này khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương khi logistics gián đoạn, giá nguyên liệu tăng, xung đột thương mại xảy ra. Do đó, Việt Nam cần phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất nguyên phụ liệu và linh kiện.
Thứ ba, nâng cấp vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chuyển từ gia công, lắp ráp, lao động giá rẻ, sang công nghệ, thiết kế, thương hiệu, nghiên cứu phát triển và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Thứ tư, thu hút FDI có chọn lọc. Cần ưu tiên công nghệ cao, bán dẫn và AI, năng lượng sạch, trung tâm dữ liệu, công nghiệp phụ trợ, công nghiệp chiến lược. Đồng thời, yêu cầu chuyển giao công nghệ, kết nối với doanh nghiệp nội địa, nâng tỷ lệ giá trị tạo ra trong nước.
Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi xanh và tiêu chuẩn quốc tế. Tiêu chuẩn carbon, ESG, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi xanh sẽ trở thành giấy thông hành cho hàng hóa. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chậm thích nghi, hàng hóa có thể mất lợi thế cạnh tranh, hoặc bị hạn chế tiếp cận thị trường lớn.
Đối với các doanh nghiệp, ông Nam cho rằng, cần đa dạng hóa khách hàng và thị trường. Không phụ thuộc quá lớn vào một khách hàng, một quốc gia hoặc một thị trường xuất khẩu; Cần đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu; Chủ động quản trị rủi ro quốc tế. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro, theo dõi biến động thuế quan, tỷ giá, logistics…; Chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, tuân thủ quy định về ESG, giảm phát thải các bon, truy xuất nguồn gốc; Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cần tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp Việt Nam với nhau nhằm tăng tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tại Hội thảo, đại diện USP Việt Nam cũng đã chia sẻ những thông tin thiết thực về thay đổi gần đây của thị trường Hoa Kỳ và châu Âu trong thủ tục hải quan, đặc biệt là về Miễn trừ De Minimis đối với các lô hàng giá trị thấp.
Thông qua buổi chia sẻ, UPS cũng nhận được những câu hỏi từ đại diện các doanh nghiệp tham gia diễn đàn về những băn khoăn khi xuất khẩu đến hai thị trường này và đã giải đáp những bài học cụ thể về cách tuân thủ, đồng thời, vai trò của UPS trong việc giúp doanh nghiệp chuyển đổi hiệu quả trước những biến động hiện nay khi vận chuyển hàng quốc tế.
